آکادمی کنکور-به نام خدا - علوم اجتماعی دهم - درس پنجم علوم اجتماعی دهم


تغییرات هویت اجتماعی

«فرصت و محدودیت‌های تغییرات هویتی در جهان اجتماعی»


علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

پیش نیاز

 متن درس

 خلاصۀ درس

تکمیل کنید

تحلیل و ارتباط

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

مباحث اصلی درس

مبحث اصلی : در این درس ارتباط هویت با موقعیت را بررسی می‌کنیم و یاد می‌گیریم که چگونه اگر هویتی جدید کسب کنیم به دنبال آن موقعیتمان نیز تغییر پیدا می‌کند.

یاد می‌گیریم که کسب هر هویت اجتماعی جدید، موقعیت اجتماعی افراد را نیز دگرگون می‌کند. کسب موقعیت‌های جدید در جهان‌های اجتماعی باید بر اساس عقاید و ارزش‌های آن جهان اجتماعی باشد.

تحرک اجتماعی : جابه‌جایی یک از یک موقعیت به موقعیت دیگر را تحرک اجتماعی می‌نامیم، که در جوامع مختلف، بر اساس عقاید و ارزش‌های جهان اجتماعی، افراد باید ویژگی یا ویژگی‌هایی را که در آن جهان اجتماعی مهم و مورد توجه قرار دارند برای تحرک اجتماعی به دست بیاورند.

تغییرات هویتی باید بر اساس عقاید و ارزش‌های جهان اجتماعی باشد، که در این صورت همانطور که در درس قبلی اشاره کردیم، مورد تشویق و تایید جهان اجتماعی قرار می‌گیرد.

اگر تغییرات هویتی افراد بر اساس عقاید و ارزش‌های جامعه نباشد، تعارض اجتماعی پدید می‌آید که اضطراب و نگرانی‌های اجتماعی را به دنبال می‌آورد.

نکاتی را از دروس دیگر تحت عنوان ترکیبی به مسائل افزوده‌ایم که در یادگیری عمیق و برای پاسخگویی به سؤالات کنکوری، خواندن آن‌ها الزامی است.

مقدمه : شما برای ثبت نام در مدرسه ویژگی‌های خود را بیان می‌کنید، ویژگی‌هایی از قبیل نام، نام خانوادگی، سن، میزان تحصیلات، محل تولد و  . . . و هنگامی که در مدرسه ثبت نام کردید، یعنی عضو شدید، نقش دانش‎آموزی را برعهده می‌گیرید، و این نقش نیز به عنوان یکی دیگر از ویژگی‌های هویتی شما مطرح می‌شود.

هویت دانش‌آموز برای شما موقعیت جدیدی را پدید می‌آورد، باید متناسب با این موقعیت جدیدی که در آن قرار گرفته‌اید رفتار کنید و دیگران نیز با شما باید، متناسب با موقعیتتان رفتار کنند.

آیا موقعیت‌هایی که شغل‌های گوناگون برای افراد پدید می‌آورند، یکسان است؟

آیا اصلا، شغلی وجود دارد، که موقعیت برتری از مشاغل موجود در جامعه داشته باشد؟

شغل ریاست جمهوری یکی از مشاغل بسیار اساسی و مهم برای یک جهان اجتماعی است، که در جهان‌های اجتماعی مختلف فقط یک نفر می‌تواند آن را بر عهده بگیرد؛

همانطور که می‌دانید موقعیتی که شغل ریاست جمهوری دارد، از موقعیت شغل‌های دیگر موجود در جامعه برتر و ممتازتر است، به نظر شما منظور از برتری در اینجا چیست؟

در اینجا منظور از برتری موقعیت، یعنی برتری از لحاظ قدرت، احترام، درآمد و . . . است، فردی که رئیس جمهور می‌شود بیش از مشاغل دیگری که در یک جهان اجتماعی وجود دارد، می‌تواند بر مسائل یک جهان اجتماعی تاثیر بگذارد.

کتاب مفهوم موقعیت اجتماعی را به سادگی و روانی بیان نکرده، اما ما با مثال‌های گوناگون به تدریج در طول درس مفهوم موقعیت اجتماعی و دیگر مفاهیم را بهتر بررسی می‌کنیم.


علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی به نظر شما هویت اجتماعی چه ارتباطی با موقعیت اجتماعی دارد؟

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

موقعیت اجتماعی

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - هشتم علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور - کنکور علوم اجتماعی - هویت  آیا شما رفتاری را که با دوستتان در مدرسه دارید، همان رفتار را با مدیر مدرسۀ خود نیز انجام می‌دهید؟ و آیا رفتاری را که با مدیر مدرسه دارید، همان رفتار را نیز با پدرتان در خانه انجام می‌دهید؟

سؤالاتی که در بالا مطرح شد ارتباط بسیاری با موقعیت اجتماعی افراد دارد، شما بر اساس موقعیت اجتماعی افراد با آن‌ها رفتار می‌کنید.

به نظر شما موقعیت اجتماعی افراد فقط وابسته به شغل آن‌هاست؟

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - هشتم علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور - کنکور علوم اجتماعی - هویت  منظور از موقعیت اجتماعی چیست؟

جایگاهی است که فرد در جامعه یا در یک گروه اجتماعی دارد. ما با شناخت موقعیت اجتماعی فرد، دربارۀ او اطلاعاتی به دست می‌آوریم؛ مانند : فرد با چه کسانی در ارتباط است؛ چه انتظاراتی را باید از او داشته باشیم؛ چگونه باید با او رفتار کنیم و . . .

افراد در بدو تولد هویت اجتماعی و انتسابی خود را به دست می‌آورند و با گذر زمان، آن‌ها به گونه‌ای فعال، با محیط اجتماعی خود برخورد می‌کنند، هویت اکتسابی خود را به دست می‌آورند و متناسب با این هویت اجتماعی جدید از موقعیت اجتماعی جدیدی برخوردار می‌شوند.

توضیح : هویت انتسابی : برای مثال منزلت اجتماعی از طریق خانواده به دست می‌آید، خانواده‌های گوناگون دارای منزلت‌های گوناگونی نیز هستند، منزلت اجتماعی در اینجا که یکی از ویژگی‌های سازندۀ هویت فرد است، که به صورت انفعالی و انتسابی (یعنی فرد در پدید آمدن آن نقش ندارد) به وی عطی شده است.

و زمانی که می‌گوییم به گونه‌ای فعال با محیط اجتماعی برخورد می‌کند، تداوم منزلت اجتماعی دیگر انفعالی و انتسابی نیست، بلکه ویژگی هویتی است که فرد از طریق کنش‌های خود در از بین رفتن و تداوم یا در ارتقا بخشیدن به آن به صورت فعال و تاثیرگذار است و دیگر جزو ویژگی‌های اکتسابی (ویژگی‌هایی که فرد در پیدایش و تداوم، در اینجا فقط تداوم نقش داشته) است.

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی  آیا در جهان‌های اجتماعی مختلف تمامی مشاغل دارای موقعیت اجتماعی یکسانی هستند؟

در تمام کشورها رتبه‌بندی مشاغل وجود دارد، ولی رتبه‌بندی در کشورهای مختلف یکسان نیست. برخی مشاغل در بعضی از کشورها از اهمیت بیشتری برخوردارند و بالعکس.

توضیح : اگر بخواهیم خیلی ساده و مفید موقعیت اجتماعی، را که مدنظر درس است، تعریف کنیم موقعیت اجتماعی : یعنی مجموعۀ احترام، ثروت، قدرت، منزلت و . . . است، که یک فرد از طریق ویژگی‌های انتسابی و اکتسابی خود بر اساس عقاید و ارزش‌های یک جامعه (هویت جامعه) و کنش‌های خود از آن برخوردار می‌شود؛ مثال : در جهان‌های اجتماعی مختلف برخی از مشاغل از نظر قدرت، درآمد، احترام و . . . نسبت به مشاغل دیگر آن جامعه و جوامع دیگر از اهمیت بیشتر یا کمتری برخوردارند، و در جهان‌های اجتماعی مختلف افرادی که این مشاغل را برعهده می‌گیرند، و یا خواهان بر عهده گرفتن این مشاغل هستند باید ویژگی‌هایی را متناسب با کسب احراز آن شغل در آن جامعه وجود دارد، را دارا باشند و آن‌ها را کسب کنند.

شما زمانی که برای استخدام به محل استخدام مراجعه می‌کنید خواهید دید که در آنجا برخی از ویژگی‌ها را خواسته که شما باید از آن‌ها برخوردار باشید، مانند : معدل درسی، اعتقادات و . . . این ویژگی‌ها را جهان اجتماعی بر اساس عقاید و ارزش‌های خود، برای افراد جامعه مقرر کرده است.

توضیح : شما در درس تاریخ خوانده‌اید که موقعیت اجتماعی زنان جوامع مختلف در گذشته و حتی در امروز یکسان نبوده و نیست، برای مثال در برخی از جوامع زنان از هیچ اهمیت و اعتباری برخوردار نبودند، در اینجا مفهوم موقعیت یعنی احترام و ارزش زن در یک جهان اجتماعی بوده و هست که بر اساس هویت جهان اجتماعی شکل می‌گیرد.

پاسخ : هویت مجموعه‌ای از ویژگی‌هایی بود که فرد با آن از افراد و اشیا متمایز می‌شد. هویت به دو بخش فردی و اجتماعی تقسیم می‌شد، که منظور از بخش اجتماعی آن شغل و نقش فرد در جامعه بود که مجرای ارتباط او با جهان اجتماعی به حساب می‌آمد.

اگر هویت جدید کسب کنیم، موقعیت جدیدی به دست می‌آوریم، یعنی اگر ویژگی جدیدی کسب کنیم، به تناسب آن از موقعیت جدیدی برخوردار خواهیم بود؛مثال : اگر عضو مدرسه‌ای شویم، نقش دانش‌آموزی را برعهده می‌گیریم و به تبع آن از موقعیت جدیدی برخوردار می‌شویم. که دیگران به طرز دیگری با ما رفتار می‌کنند و از ما انتظار دارند، که بر اساس هویت جدیدمان، رفتاری جدید نیز داشته باشیم.


علوم اجتماعی دهم - هشتم علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور - کنکور علوم اجتماعی - هویت در جدول زیر انواع تحرک اجتماعی را نام برده‌ایم، که بیشتر مربوط به مشاغل است، زمانی که می‌گوییم، مدیر یک مؤسسه از مدیریت عزل و در همان مؤسسه در شغل پائین‌تر کارمندی به کار خود ادامه می‌دهد، چرا می‌گوییم که موقعیت او تغییر کرده است؟ مگر آن فرد در همان مؤسسه به کار خود ادامه نمی‌دهد؟

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتیعلوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

تحرک اجتماعی

اشاره کردیم که افراد متناسب با هویت اجتماعی جدیدی که به صورت اکتسابی، کسب می‌کنند از موقعیت اجتماعی جدیدی نیز برخوردار خواهند شد.

تحرک اجتماعی : جابه‌جایی افراد از یک موقعیت اجتماعی به موقعیت اجتماعی دیگر را تحرک اجتماعی می‌گویند. تحرک اجتماعی سه گونه است : 

  صعودی : کارمند یک اداره، هنگامی که مدیر بخشی از اداره می‌شود، یا مدیر یک بخش هنگامی که مدیر کل می‌شود، تحرک اجتماعی صعودی پیدا کرده است.

  افقی : فردی که شغل خود را تغییر می‌دهد، در صورتی که شغل جدید، موقعیت اجتماعی او را تغییر ندهد، تحرک اجتماعی، افقی دارد.

  نزولی : مدیر یک اداره هنگامی که از مدیریت عزل می‌شود و به صورت کارمند عادی به کار خود ادامه می‌دهد، تحرک اجتماعی نزولی داشته است.

اشاره کردیم که در همۀ کشورها رتبه‌بندی مشاغل وجود دارد، ولی رتبه‌بندی در کشورهای مختلف یکسان نیست. برخی مشاغل در بعضی کشورها از اهمیت بیشتری برخوردارند و بالعکس.

باید به یاد داشته باشیم که موقعیت اجتماعی افراد صرفا تابع شغل آن‌ها نیست؛ بلکه به عوامل دیگری مانند علم، ایمان، تقوا، هنر، احترام و . . . نیز بستگی دارد.

پاسخ : اگر توجه کرده باشید، شغل‌هایی که در یک جهان اجتماعی وجود دارند، از لحاظ درآمد، قدرت و احترام با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند؛ در جدول بالا فردی که از شغل مدیری به شغل کارمندی، تحرک اجتماعی نزولی داشته، یعنی موقعیت اجتماعی او نزول کرده به این خاطر است که یک کارمند از لحاظ : درآمد، قدرت و احترام نسبت به مدیر در یک جایگاه قرار ندارند، و جایگاه و موقعیت مدیر ممتازتر و بالاتر است.


علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی   تاکنون با تحرک اجتماعی آشنا شدیم، حال سؤال دیگری مطرح می‌شود، آیا در جهان‌های اجتماعی مختلف شرایط برای تمامی افراد برای تحرک اجتماعی صعودی، با جهان‌های اجتماعی دیگر یکسان است؟

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

چگونگی تحرک در جهان‌های اجتماعی مختلف

ترکیبی : هویت : مجموعه‌ای از ویژگی‌ها بود که، افراد با آن از دیگران متمایز می‌شدند، یعنی فردی که آن ویژگی‌ها را داشت از دیگرانی که فاقد آن ویژگی‌ها بودند، متمایز و جدا می‌شد.

اشاره کردیم که هویت به دو بخش فردی و اجتماعی تقسیم می‌شود، منظور از هویت اجتماعی نیز نقش و شغل فرد در جهان اجتماعی بود.

در جوامع فئودالی غربی، موقعیت اجتماعی افراد به رابطۀ آن‌ها با زمین بستگی داشت. برخی ارباب و برخی رعیت بودند. در این جوامع طبقه‌ای از مردم عادی هم وجود داشت که نه اشراف بودند و نه رعیت به همین دلیل از آن‌ها به طبقۀ سوم که شامل صراف، بنا، کفاش و . . . بود.

طبقۀ سوم هویتی منفی و پست داشت و از نظر قانونی و اجتماعی از هیچ اهمیت و اعتباری برخوردار نبود؛ ولی به علت فواید و کارکردهایی که داشت، تحمل می‌شد.

این طبقه همان طبقۀ متوسط بود که برای کسب اعتبار برای خودش، به ارزیابی گروه‌های دیگر بر اساس مفید بودن یا نبودن آن‌ها پرداخت و با ارزیابی اشراف با معیار فایده‌مندی آن‌ها را بی‌اعتبار ساخت. زیرا خود را تولیدکننده و مفید و اشراف را مصرف‌کننده و سربار جامعه معرفی می‌کرد. پذیرش این معیار توسط عموم مردم، به پیدایش فرهنگ فایده‌گرایی منجر شد که همۀ انسان‌ها را صرفا بر اساس همین ملاک ارزیابی می‌کرد.

این روند به شکل‌گیری جوامعی انجامید که در آن‌ها وضعیت اقتصادی افراد، موقعیت اجتماعی آن‌ها را معین می‌کرد و سایر ویژگی‌های هویتی به آن وابسته می‌شد.

توضیح : در متن بالا، گروه سوم یعنی صراف، بنا، کفاش و  . . . از لحاظ احترام، قدرت تاثیرگذاری در جامعه ، اعتبار و . . . از هیچ حقوقی برخوردار نبوده‌اند؛ یعنی هویت و به تبع آن موقعیت اجتماعی پستی داشته‌اند، در این جامعه معیاری که با آن موقعیت و هویت افراد مورد سنجش قرار می‌گرفت، یک معیار انتسابی بوده است، زیرا برخی افراد در خانواده‌هایی به دنیا آمده‌اند که زمین‌دار، و برخی دیگر در خانواده‌هایی که فاقد زمین، پس این یک ویژگی انتسابی است که افراد در به وجود آمدن آن هیچ نقشی نداشته‌اند.

اما گروه سوم این معیار انتسابی را برداشته و بجای آن یک معیار اکتسابی را قرار داد، هرچند که این وضعیت (ویژگی و معیار فایده‌مندی)، ویژگی‌های دیگر هویتی مانند علم، ایمان، تقوا و هنر را نقض می‌کرد، اما از مورد اول مناسب‌تر است. چون به جای یک هویت انتسابی یک هویت اکتسابی قرار گرفته است.

انسداد اجتماعی : مسدود بودن راه ارتقا و تحرک اجتماعی صعودی است، انسداد اجتماعی بیشتر در جوامعی وجود دارد که موقعیت اجتماعی افراد بر اساس ویژگی‌های انتسابی مانند وراثت، نژاد و . . . تعیین می‌شود. در جهان اجتماعی فئودالی، ابتدا انسداد اجتماعی برای گروه دوم و به خصوص سوم وجود داشت که گروه سوم این انسداد را کنار زد.

ترکیبی : اشاره کردیم که جهان‌های اجتماعی مختلف دارای عقاید و ارزش‌های مختلفی هستند، و این عقاید و ارزش‌ها سازندۀ هویت جامعه است، و هویت مجموعه‌ای از ویژگی‌هاست که در آن فرد یا جامعه‌ای از دیگر افراد یا دیگر جهان‌های اجتماعی متمایز می‌شود.

هر جامعه به تناسب عقاید و ارزش‌هایی که دارد، برخی تغییرات هویتی و تحرک‌های اجتماعی را تشویق و برخی دیگر را منع می‌کند. طبق توضیحی که در پائین خواهید خواند این تشویق و تنبیه همان کنترل اجتماعی است که جوامعی که فاقد روش‌های مناسبی برای آن هستند، بازتولیدشان با مشکل مواجه می‌شود.

توضیح ترکیبی : گفتیم که هر جهان اجتماعی برای پیشگیری و کنترل کجروی‌های اجتماعی و تداوم جامعه‌پذیری سه روش را به کار می‌گیردکه در اینجا دو روش آن مدنظر ماست :

تنبیه و مجازات : زمانی در مورد فرد یا افرادی اعمال می‌شود که بر خلاف عقاید و ارزش‌های جامعه (کجروی اجتماعی) عمل کنند، و در این صورت می‌گوییم که جهان اجتماعی این کار را منع و از آن جلوگیری می‌کند. زیرا هویت اجتماعی افراد باید بر اساس هویت جهان اجتماعی، یعنی عقاید و ارزش‌های آن شکل بگیرد؛ تا جهان اجتماعی با مشارکت اجتماعی افراد که از طریق عمل کردن به عقاید و ارزش‌های اجتماعی است، تداوم بیابد. پس منظور این است که برخی تغییرات هویتی را منع یعنی از پیدایش آن پیشگیری و جلوگیری می‌کند.

تشویق و پاداش : در مورد افرادی اعمال می‌شود که طبق عقاید و ارزش‌های جامعه عمل می‌کنند، برای مثال : برگزاری المپیاد دانش‌آموزی و تشویق و پاداش دادن به نفرات برتر، گواهی بر این است که افرادی که بر اساس عقاید و ارزش‌های جهان اجتماعی عمل می‌کنند مورد تشویق و پاداش قرار می‌گیرند.

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی  در جامعه‌ای که قواعد و روابط آن بر اساس ارزش‌های اقتصادی است، تحرک اجتماعی صعودی تنها برای چه کسانی ممکن است؟

در این جامعه معیار تعیین هویت و موقعیت برای افراد به ثروت آن‌ها بستگی دارد، و تحرک اجتماعی صعودی تنها برای کسانی است که منابع ثروت را در اختیار دارند.

جهان اجتماعی که حول ارزش‌های دنیوی و این جهانی شکل می‌گیرد، تحرک اجتماعی را در محدودۀ همان ارزش‌ها به رسمیت می‌شناسد.

این جهان اجتماعی همانند جهان اجتماعی، فئودالی است که کسب هویت جدید را فقط به رابطه با زمین مربوط می‌دانستند، در این جهان اجتماعی ویژگی‌های دیگری که افراد از آن برخوردار باشند مانند : ایمان، تقوا، صداقت و . . . از هیچ اهمیتی یا اهمیت بسیار کمی برخوردار هستند. و دستیابی به موقعیت‌های اجتماعی بالای جامعه تنها به میزان ثروت بستگی دارد.

در یک جهان سکولار، هویت دینی و معنوی افراد نمی‌تواند بروز و ظهور اجتماعی داشته باشد. در این جهان فعالیت‌هایی که هویت دینی افراد را آشکار می‌کند، منع می‌شود؛ مثال : جلوگیری از تحصیل دختران محجبه در برخی از جوامع غربی.

همچنین در جوامع سکولار و دنیوی امکان رای دادن به قوانین الهی وجود ندارد. مثال : کودتای الجزایر و پشتیبانی آمریکا از آن.

در یک جهان دینی و معنوی نیز، هویت‌هایی که ابعاد متعالی و الهی انسان را نفی کنند، به رسمیت شناخته نمی‌شوند.

پاسخ : جهان‌های اجتماعی بر اساس عقاید و ارزش‌های خود، برخی از ویژگی‌های هویتی را بیشتر مورد تایید قرار می‌دادند، برای مثال در جامعه‌ای که عقاید و ارزش‌های آن بر اساس روابط اقتصادی شکل گرفته است، هویت و موقعیت اجتماعی افراد به توان و قدرت اقتصادی آن‌ها بستگی دارد؛ یعنی در این جهان اجتماعی این ویژگی هویتی بر سایر ویژگی‌های هویتی برتری یافته است.

نتیجه : در جهان‌های اجتماعی مختلف تحرک اجتماعی بر اساس ویژگی‌هایی است که آن جهان اجتماعی بر اساس عقاید و ارزش‌های خود بیشتر به آن اهمیت می‌دهد.


علوم اجتماعی دهم - هشتم علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور - کنکور علوم اجتماعی - هویت  چه زمانی جامعه‌ای دچار تعارض فرهنگی می‌شود؟

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

تعارض اجتماعی

تغییرات هویتی

تا زمانی که هویت اجتماعی افراد در چارچوب عقاید و ارزش‌های (هویت) جهان اجتماعی شکل می‌گیرد، تغییرات هویتی افراد و گروه‌ها با هویت جهان اجتماعی سازگار است و مورد تشویق و تایید جامعه نیز قرار می‌گیرد.

مثال : فردی که با تلاش و کوشش خود، در یکی از عرصه‌های اجتماعی دست به نوآوری می‌زند و از این طریق، موقعیت اجتماعی خود و بخشی از افراد جامعه را ارتقا می‌بخشد، مورد تایید جامعه واقع می‌شود.

مثال : افرادی که در یکی از زمینه‌ها علمی، اقتصادی، فرهنگی و . . . دست به نوآوری می‌زنند، و باعث بسط و گسترش فرهنگ جامعه می‌شوند. ماهوارۀ امید، رسیدن به خودکفایی در تولید گندم و . . . از جمله نوآوری‌ها و پیشرفت‌هایی است که موجب ارتقای موقعیت اجتماعی اکثر مردم ایران شده است.

تعارض فرهنگی : تغییرات هویتی افراد گاه از مرزهای مورد قبول جهان اجتماعی فراتر می‌رود. اگر تغییرات هویتی بیرون از مرزهای فرهنگی جهان اجتماعی رخ دهد و شیوه‌هایی از زندگی را که با عقاید و ارزش‌های (هویت) جامعه در تقابل هستند بیاورد، به تعارض فرهنگی منجر می‌شود که اضطراب و نگرانی‌های اجتماعی فراوانی به همراه دارد.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - هشتم علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور - کنکور علوم اجتماعی - هویت  آیا می‌توانید، علل تعارض فرهنگی را در جامعه توضیح دهید؟

علل تعارض فرهنگی

الف) علل درونی : گاهی ناشی از علل درونی است و به نوآوری‌ها و فعالیت اعضای جهان اجتماعی باز می‌گردد.

توضیح : اشاره کردیم که در جهان اجتماعی فئودالی ابتدا موقعیت اجتماعی افراد با ویژگی انتسابی (ویژگی که انسان در پیدایش و تداوم آن هیچ نقشی نداشته باشد.) یعنی ارتباط با زمین بستگی داشت، و طبقۀ سوم دست به نوآوری زد و این معیار انتسابی برای کسب هویت را با معیار اکتسابی (ویژگی‌هایی که انسان در پیدایش و تداوم آن نقش و تاثیر داشته باشد.) یعنی معیار فایده‌گرایی و مفید بودن برای جامعه، معاوضه کرد؛ این یک علت درونی و نوآوری گروه سوم بود.

ب) علل بیرونی : پیامد تاثیرپذیری از جهان‌های اجتماعی دیگر است.

بسیاری از جهان‌های اجتماعی تحت تاثیر قدرت و ثروت جهان اجتماعی غرب، دچار غرب‌زدگی شدند، برای مثال حکومت ایران در زمان پهلوی نمونه‌ای از جهان اجتماعی است که تحت تاثیر جهان متجدد قرار گرفت و دچار تعارض شد و البته تحول شد که در دو درس آینده مفصلا با آن آشنا می‌شویم.

پاسخ : اگر تغییرات هویتی بر اساس عقاید و ارزش‌های جهان اجتماعی نباشد، تعارض فرهنگی در جامعه به وجود می‌آید، و تعارض به دو دلیل درونی : نوآوری و فعالیت اعضای جهان اجتماعی و بیرونی : تاثیرپذیری از جهان‌های اجتماعی دیگر به وجود می‌آید.


علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

موقعیت : جایگاه فرد، با شناخت می‌دانیم که با چه کسانی در ارتباط، چگونه با او رفتار و چه انتظاری داشته باشیم.

هویت جدید : موقعیت جدید – تولد : هویت انتسابی و انفعالی – گذشت زمان : هویت اکتسابی و فعال -

تحرک اجتماعی : جابه‌جایی از یک موقعیت اجتماعی به موقعیت دیگر

1 . صعودی : کارمند = مدیر  -  2 . افقی : کارمند = کارمند    - 3 . نزولی : مدیر = کارمند

انسداد اجتماعی : مسدود بودن تحرک اجتماعی

هر جهان اجتماعی، تغییرات هویتی و تحرک اجتماعی :

فرصت : اگر بر اساس عقاید و ارزش‌های آن باشد؛ تشویق و تایید و موجب تداوم جهان اجتماعی

محدودیت : تغییرات هویتی بر اساس عقاید و ارزش‌ها (هویت) جامعه نباشد. که موجب تعارض ( اضطراب و نگرانی‌های اجتماعی).

تعارض فرهنگی به دو علت پدید می‌آید : 1 . درونی : نوآوری افراد – 2 . بیرونی : تاثیرپذیری از جهان‌های اجتماعی دیگر

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی 

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی

1 . جایگاهی که فرد در یک جامعه یا یک گروه اجتماعی بر عهده می‌گیرد، « . . . » نامیده می‌شود؟

2 . « . . . » با تغییراتی در موقعیت اجتماعی افراد همراه است؟

3 . افراد در بدو تولد « . . . » و با گذشت زمان به تدریج به گونه‌ای فعال با محیط اجتماعی خود برخورد می‌کنند، و « . . . » را به دست می‌آورند.

4 . جابه‌جایی افراد از یک موقعیت اجتماعی به موقعیت اجتماعی دیگر، « . . . » نامیده می‌شود. که به سه گونۀ « . . . »، « . . . » و « . . . » وجود دارد.

5 . رتبه‌بندی مشاغل در تمامی کشورها وجود دارد، که این رتبه‌بندی برای کشورهای مختلف، « . . . »

6 . جهان اجتماعی « . . . » که در آن وجود دارد، برخی از تغییرات هویتی و تحرکات اجتماعی را تشویق و برخی دیگر را منع می‌کند؟

7 . اکثریت مردم الجزایر در انتخابات به حاکمیت اسلامی رای دادند، اما کودتای نظامی مانع از اجرای نتایج انتخابات شد، این گواهی بر این است که « . . . » وجود ندارد؟

8 . اگر تغییرات هویتی افراد از مرزهای مورد قبول جهان اجتماعی فراتر رود، و شیوه‌هایی از زندگی را که با عقاید و ارزش‌ها در تقابل هستند به دنبال بیاورد، « . . . » نامیده می‌شود که « . . . » را به دنبال می‌آورد.

پاسخنامه :

1 . موقعیت اجتماعی    /    2 . کسب هویت جدید    /    3 . هویت انتسابی  - هویت اکتسابی   /    4 . تحرک اجتماعی – صعودی – افقی – نزولی    /   5 . متفاوت است.    /   6 . به تناسب عقاید و ارزش‌هایی   /   7 . در یک جهان سکولار امکان رای دادن به قوانین الهی   /   8 . تعارض اجتماعی – نگرانی و اضطراب

مرور و تکمیل درس قبل

1 . در یک کندوی زنبور عسل، هر گروه وظایف خود را « . . . » انجام می‌دهند؟ اما انسان باید موقعیت، حقوق و تکالیف خود را « . . . ».

2 . جهان اجتماعی برای بقا و تداوم خود « . . . » آموزش می‌دهد؟

3 . فرد با آموزش‌های اساسی و ماندگاری که در « . . . » می‌بیند، اولین و مهم‌ترین آشنایی را با جهانی که در آن متولد شده است، پیدا می‌کند.

4 . به فرایندی که هر فرد برای مشارکت در زندگی اجتماعی دنبال می‌کند و مسیری که برای شکل‌گیری هویت اجتماعی افراد طی می‌شود، « . . . » گفته می‌شود؟

5 . به رفتارهایی که بر خلاف عقاید، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه باشد، « . . . »  گفته می‌شود، هر جامعه علاوه بر جامعه‌پذیری، برای پیشگیری و کنترل کجروی‌های اجتماعی سه روش، « . . . »، « . . . »، « . . . » را به کار می‌گیرد؟

6 . « . . . » یک فرهنگ بیشتر باشد، افراد کنش‌ها و اعمال متناسب با آن فرهنگ‌ها را بهتر انجام می‌دهند.

7 . تشویق و تنبیه به دو شیوۀ « . . . » و « . . . » انجام می‌شود، که « . . . » آثار و نتایج عمیق‌تری دارد؟

8 . جهان اجتماعی که شیوه‌های مناسبی برای کنترل اجتماعی نداشته باشد، « . . . » قرار می‌گیرد، و « . . . » با مشکل روبه‌رو می‌شود؟

9 . در جهان اسلام، « . . . » در فرایندهای جامعه‌پذیری و کنترل اجتماعی نقش مهمی دارند و دارای آثار فردی و اجتماعی و نتایج معنوی و دنیوی هستند؟

پاسخنامه :

1 . غریزی (ناآگاهانه) – بشناسد.    /   2 . عقاید، ارزش‌ها و شیوه‌های زندگی خود را به فرد   /   3 . خانواد    /      4 . جامعه‌پذیری   /   5 . کجروی اجتماعی – تبلیغ و اقناع – تشویق و پاداش – تنبیه و مجازات    /    6 . قدرت اقناع یک فرهنگ   /    7 . رسمی – غیر رسمی – غیر رسمی     /    8 . در معرض آسیب‌های بیشتری - داوم و بقای آن    /    9 . امر به معروف و نهی از منکر     

علوم انسانی - علوم اجتماعی دهم - کنکور 98 - درس دهم علوم اجتماعی دهم - کنکور علوم اجتماعی - تغییرات هویتی
 

در جهان اجتماعی که دارای فرهنگ سرمایه‌داری است، تحرک اجتماعی برای چه افرادی میسر است، و این جهان اجتماعی در چه صورتی به تعارض اجتماعی منجر می‌شود؟

تحلیل : در این جهان اجتماعی هویت و موقعیت اجتماعی افراد صرفا بر اساس ثروت و توان اقتصادی آن‌ها شکل می‌گیرد؛ در این جهان اجتماعی تحرک اجتماعی صعودی صرفا برای افراد توانمند از نظر ثروت میسر است و محرومان در این جهان اجتماعی نمی‌توانند هیچگونه تحرکی داشته باشند.

تعارض اجتماعی : درونی : اگر افراد این جهان اجتماعی بتوانند معیار تحرک اجتماعی را از ثروت و توان اقتصادی تغییر دهند و معیاری دیگر را به عنوان ملاک برای تحرک اجتماعی و تعیین موقعیت و هویت اجتماعی قرار دهند، تعارض فرهنگی صورت گرفته (البته این تغییر هویت است که در درس‌های آینده با آن آشنا می‌شویم.) است.

بیرونی : اگر این جهان اجتماعی از جهان اجتماعی دیگری که با آن در ارتباط است، تاثیر بپذیرد و معیار تحرک اجتماعی را تغییر دهد، تعارض فرهنگی که ناشی از علل بیرونی است، را تجربه کرده.

تحلیل : اکثریت مردم الجزایر در سال 1991 میلادی به حاکمیت اسلامی رای دادند، اما کودتای نظامی مانع از اجرای نتایج انتخابات شد. رئیس جمهور آمریکا در دفاع از این کودتا گفت که مردم الجزایر نیاز به دموکراسی کنترل شده دارند؟

در جوامع سکولار و دنیوی امکان رای دادن به قوانین الهی وجود ندارد، و هویت معنوی افراد نمی‌تواند بروز و ظهور اجتماعی داشته باشد؛ در اینجا آمریکا، جهان اجتماعی است که دارای عقاید و ارزش‌های دنیوی و سکولار است، و به این علت از این کودتا که عاملان آن نیز به عقاید و ارزش‌های دنیوی معتقدند، حمایت کرده است.

ارتباط با درس آینده :

در این درس و درس‌های گذشته بیان کردیم که جهان اجتماعی برای تداوم و به قولی زنده ماندن هویت اجتماعی افراد را بر اساس عقاید و ارزش‌های خود شکل می‌دهد و افراد نیز برای مشارکت در تداوم بخشیدن به جهان اجتماعی و همچنین هویت خود، شیوه‌های زندگی جهان اجتماعی را که از طریق نهاد‌های اجتماعی (البته این‌ها گروه‌های اجتماعی هستند) مانند : خانواده و مدرسه به آن‌ها آموزش داده می‌شد، فرا می‌گرفتند.

در این درس و درس گذشته یاد گرفتیم که جهان اجتماعی هویت‌هایی را که بر اساس عقاید و ارزش‌های آن باشد، را مورد تشویق و به کنشگران آن پاداش می‌دهد، و هویت‌ها و رفتارهایی را که بر اساس عقاید و ارزش‌های (هویت) آن نباشند، را منع و جلوگیری می‌کند، با تنبیه و مجازات کردن کنشگران آن.

در دو درس آینده با تحولات هویتی جهان اجتماعی آشنا می‌شویم، در درس آینده با علل درونی تحول هویتی جهان اجتماعی که از تزلزل فرهنگی شروع می‌شود، و سپس مراحل دیگر را طی می‌کند و هویت جهان اجتماعی متحول و دگرگون می‌شود.

مؤلف : مجید حیدری




 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 1 | امتیاز: 5 از 5