آکادمی کنکور-به نام خدا


ارزیابی جهان‌های اجتماعی

(واقعیت‌ها و آرمان‌های جهان اجتماعی را چگونه ارزیابی کنیم.)


                   آکادمی کنکور - درس ششم علوم اجتماعی - آرمان اجتماعی - جزوه علوم اجتماعی - علوم انسانی                            

پیش نیاز

 متن درس

 خلاصۀ درس

تکمیل کنید

تحلیل و ارتباط

آکادمی کنکور-علوم اجتماعی دهم-پیش نیاز

مباحث اصلی درس

مبحث اصلی : در این درس با آرمان اجتماعی آشنا می‌شویم و اگر بخواهیم خیلی مختصر آن را تعریف کنیم، یعنی هدفی ارزشمند که اعضای یک جهان اجتماعی خواهان رسیدن به آن هستند.

همچنین یاد می‌گیریم که آرمان‌هایی که برای جهان‌های اجتماعی مختلف، متفاوت هستند چگونه به واقعیت تبدیل می‌شوند.

قلمرو واقعی و آرمانی را مشخص می‌سازیم و یاد می‌گیریم که واقعیت‌ها و آرمان‌ها چگونه ارزیابی (از لحاظ درستی و نادرستی) می‌شوند.

یاد می‌گیریم که ملاک حق (درستی) و باطل (نادرستی) یک پدیده (عقیده، ارزش و آرمان) چیست؟

آیا واقعی یا آرمانی بودن یک عقیده به نوع پذیرش جوامع مختلف بستگی دارد؟

آیا حق (درست) یا باطل (نادرست) بودن یک عقیده، ارزش و آرمان به پذیرش جهان‌های اجتماعی بستگی دارد؟

علومی که با آن می‌توانیم، درستی و نادرستی یک عقیده ، ارزش و آرمان را بررسی کنیم، را مشخص می‌سازیم.

در این درس نکاتی را تحت عنوان فراتر به مباحث اضافه کرده‌ایم که برای پاسخگویی به سؤالات کنکور و یادگیری بهتر درس، خواندن آن‌ها الزامی است.

مقدمه : اشاره کردیم که جهان‌های اجتماعی مختلف دارای لایه‌های مختلفی هستند، و عقاید و ارزش‌ها به ترتیب عمیق‌ترین و حیاتی‌ترین لایه‌ها را در هر جهان اجتماعی تشکیل می‌دهند. و پس از آن‌ها هنجار و نمادها لایه‌های سطحی را تشکیل می‌دادند، که نقش حیاتی نداشتند و در مواقعی قابل تغییر بودند.

در این درس با سه جدول و سه سؤال در ابتدای هر هر جدول رو به رو می‎شوید، ابتدا در جدول شمارۀ یک :  می‌خواهیم بدانیم که آرمان چیست؟ و قلمرو واقعی و آرمانی چگونه تعیین می‌شود؟ و آیا راهی وجود دارد که آرمان‌های اجتماعی را وارد قلمرو واقعی کنیم؟

در جدول شمارۀ دو : آرمان‌ها و واقعیت‌ها را ارزیابی می‌کنیم، یعنی ملاک‌هایی را بیان می‌کنیم که اگر عقیده‌، ارزش و آرمانی این معیار و ملاک را داشت، درست (حق) و اگر فاقد این معیار و ویژگی‌ها بود نادرست (باطل) به حساب می‌آید.

در جدول شمارۀ سه :  که ترکیبی از مطالب دو جدول دیگر است، واقعیت‌ها و آرمان‌ها و حق باطل بودن هر یک از پدیده‌ها را بر اساس نوع پذیرش جهان‌های اجتماعی مختلف مشخص می‌سازیم؛ یعنی مشخص می‌سازیم که آیا واقعیت‌ها و آرمان‌ها یا حق و باطل بودن، با پذیرش جهان‌های اجتماعی مختلف دگرگون می‌شوند یا ثابت هستند؟


علوم اجتماعی دهم-فصل اول-متن درس - آکادمی کنکور

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی سخن گفتن با داشتن ویژگی‌هایی که برای کنش انسانی ذکر کردیم (آگاهانه، ارادی، هدفمند و معنادار)، یک کنش انسانی محاسبه می‌شود؛ قرآن کریم خطاب به کسانی که ایمان آورده‌اند بیان می‌کند : «ای کسانی که ایمان آورده‌اید چرا سخنی می‌گویید که به آن عمل نمی‌کنید؟ نزد خدا بسی ناپسند است، سخنی بگویید که به آن عمل نمی‌کنید، خداوند کسانی را دوست می‌دارد، که در صفی مستحکم برای او قیام می‌کنند؟ در این خطاب، از قرآن کریم قلمرو واقعی و آرمانی را مشخص سازید؟

ارزیابی (تشخیص) قلمرو واقعی و آرمانی جهان اجتماعی

تیتر جدول بالا را بار دیگر بخوانید، یعنی ما در اینجا ویژگی‌هایی را بیان می‌کنیم که اگر پدیده‌ای (ارزش و آرمان) آن ویژگی‌ها را داشت در محدودۀ یکی از دو قلمرو (واقعی یا آرمانی)، که آن ویژگی مربوط به آن است، قرار می‌گیرد.

ترکیبی : ارزش‌ها یعنی مجموعه پدیده‌هایی که مورد توجه و پذیرش اعضای یک جهان اجتماعی است و افراد یک جهان اجتماعی نسبت به آنها گرایش و تمایل دارند.

مردمی که در یک جهان اجتماعی زندگی می‌کنند، اهداف و ارزش‎های مشترکی دارند. مثال : رفع نیازهای اولیه، زندگی کردن با دیگران، آزادی، عدالت، دفاع از مظلومان و . . .

مقایسه : جهان اجتماعی ارزش و اهدافی دارد، در خانواده نیز اهدافی مانند : تهیۀ صبحانه، نظافت خانه، عروس و داماد کردن بچه‌ها، احترام به یکدیگر و . . . وجود دارد.

حال یک سؤال مطرح می‌شود برای تحقق این اهداف ارزشمند باید چه موردی را به کار گرفت؟

برای تحقق هر یک از اهداف ارزشمند (آرمان) برای هر دو پدیده، افراد باید به مسؤلیت‌های خود عمل کنند.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  منظور از آرمان اجتماعی چیست؟

اشاره کردیم که اعضای یک جهان اجتماعی دارای اهداف و ارزش‌های مشترکی هستند. آرمان اجتماعی، اهداف و ارزش‌های مشترکی هستند که اعضای یک جهان اجتماعی خواهان رسیدن به آن هستند. آرمان اجتماعی تصور اعضای یک جهان اجتماعی از وضعیت مطلوب فرهنگ، سیاست، اقتصاد، خانواده و . . . است.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  قلمرو آرمانی جهان اجتماعی چگونه شکل می‌گیرد؟

ارزش‌هایی که مردم یک جامعه از آن جانب‌داری می‌کنند و رعایت آن‌ها را لازم می‌دانند، اما در عمل ممکن است برخی از آن‌ها نادیده گرفته شوند. قلمرو آرمانی جهان اجتماعی را شکل می‌دهد.

نتیجه : آرمان : اهداف ارزشمندی که اعضای یک جامعه هنوز به آن نرسیده‌اند، یعنی هنوز بر اساس آن عمل نکرده‌اند تا به واقعیت تبدیل شوند.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  قلمرو واقعی جهان اجتماعی چگونه تشکیل می‌شود؟

ارزش‌هایی که مردم یک جامعه از آن جانبداری می‌کنند، و رعایت آن‌ها را لازم می‌دانند و به آن‌ها عمل می‌کنند.

نتیجه : قلمرو واقعی و آرمانی جهان اجتماعی، به روی یکدیگر گشوده است و مرز آنان بر اساس عمل مردم تغییر می‌کند. یعنی هر اندازه مردم بر اساس ارزش‌ها عمل کنند، به همان اندازه آرمان‌ها وارد قلمرو واقعی می‌شود؛ اما اگر مردم به ارزش‌هایی که در قلمرو آرمانی جامعه رعایت آن‌ها را لازم و مهم می‌دانند، عمل نکنند قلمرو واقعی از آرمان‌ها فاصله می‌گیرد.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  آیا راهی وجود دارد که جهان اجتماعی آرمان‌های خود را به واقعیت (یعنی مردم بر اساس ارزش‌های موجود در جهان اجتماعی عمل کنند.) تبدیل کند؟

برنامه‌ریزان فرهنگی هر جامعه همواره تلاش می‌کنند تا از طریق تعلیم و تربیت، زمینۀ تحقق بیشتر آرمان‌ها و ورود آن‌ها به قلمرو واقعی جهان اجتماعی را فراهم کنند.

پاسخ : سخن گفتن یک کنش انسانی است. و برخی از افراد عادت دارند که سخنانشان را جزء اعمالشان به حساب نیاورند. از این رو به پیامدهای آن توجه نمی‌کنند، و به جای آنکه متعهد شوند تنها وعده می‌دهند. این افراد ممکن است از آرمان و ارزش‌ها سخن بگویند، ولی در عمل به آن‌ها پایبند نباشند.

اشاره کردیم که قلمرو آرمانی یعنی ارزش‌هایی که مردم از آن جانبداری می‌کنند ولی در عمل آن را نادیده می‌گیرند. در این خطاب افراد، ارزش‌ها را فقط در حوزۀ قلمرو آرمانی قرار می‌دهند زیرا گفتیم، که برای ورود یک آرمان به قلمرو واقعی افراد باید به مسؤلیت‌های خود عمل کنند.

نتیجه : واقعیت، با عمل پدید می‌آید و تنها تفاوت واقعیت و آرمان در عمل است. یعنی آرمان‌های ارزشمند با عمل به واقعیت تبدیل می‌شوند.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی گفتیم که اعضای یک جهان اجتماعی دارای اهداف و ارزش‌های مشترکی هستند که خواهان رسیدن به آن هستند و این اهداف و ارزش‌های مشترک را آرمان اجتماعی می‌نامیدیم؛ حال به نظر شما تمامی آرمان‌هایی که برای جهان‌های اجتماعی مختلف، متفاوت هستند درست و بر اساس حق هستند و آیا راهی برای تشخیص درستی و نادرستی یک آرمان یا واقعیت وجود دارد؟

 

ارزیابی (تشخیص درستی یا نادرستی) آرمان‌های اجتماعی

واقعیت‌ها بر اساس عمل به وجود می‌آمدند و واقعیت‌ها را می‌توان در پرتو آرمان‌ها ارزیابی کرد. اگر مردمی مطابق آرمان‌های خود عمل کنند، فاصلۀ میان قلمرو واقعی و آرمانی خود را کاهش می‌دهند.

توضیح : زمانی که می‌گوییم واقعیت‌ها را در پرتو آرمان ارزیابی می‌کنیم، یعنی آرمان‌ها ملاک تشخیص درستی یا نادرستی واقعیت‌های موجود در جهان اجتماعی می‌شوند و حال می‌خواهیم بدانیم که خود آرمان‌های اجتماعی که ملاک درستی یا نادرستی یک واقعیت هستند؛ را چگونه می‌توانیم ارزیابی کنیم.

در سراسر تاریخ حق و باطل از آرمان‌های بشری بوده و اغلب جهان‌های اجتماعی، رعایت حق و مقابله با باطل را لازم و مهم دانسته‌اند، در جهان اسلام نیز عمل به حق و پرهیز از باطل از مهم‌ترین آرمان‌ها و ارزش‌های اجتماعی هستند.

حال می‌خواهیم بدانیم منظور از حق بودن یک پدیده (عقیده، ارزش و آرمان) چیست؟

و همچنین منظور از باطل بودن یک پدیده (عقیده، ارزش و آرمان) چیست؟

 

حق (درست)

ملاک تشخیص : هر بخش از جهان اجتماعی که از لحاظ علمی صحیح و مطابق فطرت انسان باشد، حق است.

مثال : عقیده به توحید و ارزش‎های توحیدی، وفای به عهد، تحمل دیگران و مدارا با کسانی که از شناخت حقیقت محروم مانده‌اند، حمایت از مستضعفان و محرومان، دفاع از عدالت و حقوق انسان‌ها و . . . از جمله عقاید و ارزش‌های حق‌اند.

 

باطل (نادرست)

ملاک تشخیص : هر بخش از جهان اجتماعی که از لحاظ علمی قابل دفاع نباشد و بر اساس خرافات شکل گرفته باشد، باطل است.

مثال : ظلم، بی‌عدالتی، تجاوز به حقوق دیگران، شرک، دنیاپرستی و . . . از عقاید و ارزش‌های باطل‌اند.

توضیح : پس عقیده، ارزش و آرمانی که ملاک‌های بالا را داشت، بر اساس معیارها و ملاک‌های خود در یکی از دو قلمرو حق یا باطل قرار می‌گیرد.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی علوم تجربی توان داوری دربارۀ تکنیک‌ها و روش‌های اجرایی را دارند. مثلا درست یا نادرست بودن شیوۀ مداوای بیماران را می‌توان با روش‌های تجربی شناخت. حق و باطل بودن هر لایه از جهان اجتماعی چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا علوم تجربی توان داوری دربارۀ حق و باطل بودن لایه‌ها را دارند؟

حق و باطل بودن هر لایه از جهان اجتماعی با علم متناسب با همان لایه شناخته می‌شود.

ترکیبی : اشاره کردیم که اگر لایه‌های اجتماعی را بر اساس اهمیت دسته‌بندی کنیم عقاید و ارزش‌ها مهم‌ترین، حیاتی‌ترین و عمیق‌ترین لایه‌ها هستند.

حق و باطل بودن عقاید و ارزش‌های کلان دربارۀ انسان و جهان را با روش‌ها و علوم تجربی نمی‌توان شناخت.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی اگر حق و باطل بودن عقاید و ارزش‌ها را نمی‌توان با علوم تجربی شناخت کدام دسته از علوم برای شناخت عقاید و ارزش‌ها مناسب هستند؟

علوم مبتنی بر عقل و وحی، دو ابزار مهم برای شناخت عقاید و ارزش‌ها هستند. جوامعی که علم را به دانش تجربی محدود می‌کند نمی‌توانند از حق یا باطل بودن عقاید و ارزش‌ها سخن بگویند.

از نظر این جوامع، عقایدو و ارزش‌های اجتماعی، پدیده‌هایی هستند که صرفا در قلمرو آرمانی (بدون عمل) یا واقعی جوامع انسانی (با عمل) پدید می‌آیند. و ما فقط می‌توانیم بودن یا نبودن این ارزش‌ها و پیامدهای اجتماعی و تاریخی آن‌ها را بشناسیم و برای داوری دربارۀ حق و باطل بودن و یا درست و غلط بودن آنها راهی نداریم.

علوم اجتماعی اگر علم را به معنی تجربی آن محدود نکند، می‌تواند دربارۀ حق یا باطل بودن واقعیت‌ها و آرمان‌های جهان اجتماعی داوری کند.

 پاسخ و جمع‌بندی : گفتیم که واقعیت‌ها بر اساس آرمان‌های اجتماعی، ارزیابی می‌شوند. و برای ارزیابی (یعنی تشخیص درستی یا نادرستی) آرمان‌ها، دو قلمرو را در نظر می‌گیریم :

قلمرو حق : یک عقیده، ارزش و آرمان از نظر علمی قابل دفاع است و مطابق با فطرت انسان‌هاست. در این قلمرو فقط علوم مبتنی بر عقل و وحی دو ابزار مهم برای شناخت عقاید و ارزش‌ها هستند.

قلمرو باطل : یک عقیده، ارزش و آرمان از نظر علمی قابل دفاع نیست و بر اساس خرافات است. با روش‌ها و علوم تجربی نمی‌توان دربارۀ حق و باطل بودن یک عقیده، ارزش و آرمان داوری کرد.


علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی با توجه به مطالبی که تاکنون خوانده‌اید به نظر شما آرمانی و واقعی بودن یک عقیده، ارزش و هنجار، تابع خواست و پذیرش جهان‌های اجتماعی است؟

حق و باطل بودن چه، آیا به نظر شما حق و باطل بودن یک عقیده، ارزش و آرمان تابع پذیرش جهان‌های اجتماعی است؟

امنیت یکی از ارزش‌های بسیار مهم برای جوامع مختلف بوده و هست؛ منظور این است که برخی از جوامع به این آرمان دست یافته و آن را وارد قلمرو واقعی خود کرده‌اند با عمل کردن. اما برخی دیگر از جوامع هنوز به این آرمان دست نیافته‌اند.

نتیجه : پدیده‌ای در یک جهان اجتماعی در قلمرو آرمانی قرار می‌گیرد و در جهان اجتماعی دیگر در قلمرو واقعی قرار می‌گیرد.

توضیح : از این سخنان در می‌یابیم که پدیده‌ای که در قلمرو واقعی یا آرمانی قرار می‌گیرد، متناسب با نوع عمل جوامع مختلف در قلمرو واقعی یا آرمانی قرار می‌گیرد؛ به عبارت دیگر آرمانی و واقعی بودن یک عقیده، ارزش و آرمان، بستگی به نوع نگاه و عمل جوامع است.

یعنی حدود واقعی و آرمانی قلمرو هر جهان اجتماعی دستخوش تغییر می‌شود و از جامعه‌ای به جامعۀ دیگر متفاوت است.

واقعی و آرمانی بودن یک پدیده در زمان‌ها و مکان‌های مختلف، جابه‌جا و دچار تغییر می‌شوند، و برخی از جهان‌های اجتماعی نیز حق و باطل بودن پدیده‌ها را به خواست و عمل افراد در موقعیت‌ها، زمان‌ها و مکان‌های متفاوت، وابسته می‌دانند و هیچ حقیقتی را ورای خواست و ارادۀ افراد به رسمیت نمی‌شناسند آیا به راستی حق و باطل بودن پدیده‌ها به تمایلات افراد وابسته است. 

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس چهارم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی تا به حال دانستیم که واقعی و آرمانی بودن یک عقیده، ارزش و هنجار بر اساس نوع نگاه جوامع مختلف تغییرپذیر است، ولی آیا حق و باطل نیز مانن آرمانی یا واقعی بودن تابع پذیرش جهان‌های اجتماعی است یا مستقل از پذیرش یا عدم پذیرش جهان‌های اجتماعی‌اند؟

حق و باطل بودن عقاید، ارزش، هنجار و کنش‌ها بر اساس آگاهی یا جهل، توجه یا بی‌توجهی مردم جهان‌های اجتماعی مختلف نسبت به آن‌ها تعیین نمی‌شود.

حق : آزادی انسان‌ها از همۀ بندها و موانع راه سعادت آنها، عدالت و ایجاد شرایط مناسب برای رشد وتعالی همۀ انسان ها، توحید و ربوبیت خداوند سبحان نسبت به همۀ مخلوقات، از عقاید و ارزش‌های حقیقی و درستی هستند که حقانیت و درستی آنها با موافقت و مخالفت آدمیان تغییر نمی‌یابد.

باطل : نژادپرستی و برتر دانستن یک قوم یا گروه خاص، استکبار و غلبه بر دیگر جوامع، پول‌پرستی و شرک؛ از عقاید و ارزش‌های باطل‌اند. باطل بودن این عقاید و ارزش‌ها با نوع مواجهۀ جوامع مختلف با آنها دگرگون نمی‌شود.

جوامع مختلف با ایمان به عقاید و ارزش‌های حقیقی آن‌ها را به قلمرو آرمانی خود وارد می‌کنند، و اگر هنجارها و کنش‌های خود را نیز بر اساس این عقاید و ارزش‌ها سامان دهند، آن‌ها را به قلمرو واقعی وارد نموده‌اند.

ارتباط و ترکیب : گفتیم که تنها تفاوت آرمان با واقعیت در عمل است. و اشاره نیز کردیم که منظور از آرمان، ارزش‌هایی هستند که مردم از جانبداری می‌کنند و رعایت آن‌ها را لازم و مهم می‌دانند اما در عمل آن را نادیده می‌گیرند.

نتیجه : ایمان = عقاید و ارزش‌هایی که مردم جانبداری و رعایت آن‌ها را لازم می‌دانند اما هنوز به آن عمل نکرده‌اند تا آرمانی که به آن ایمان دارند به واقعیت تبدیل شود.

سامان دادن هنجار و کنش بر اساس عقاید و ارزش = یعنی عقاید و ارزش (آرمان) را با عمل (انجام هنجار و کنش) به واقعیت تبدیل کنند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری کلی درس : جوامع باید حق را بشناسند و به آن ایمان بیاورند و اگر بر اساس آن عمل کنند حقیقت از قلمرو آرمانی که به واسطۀ ایمان به آن به وجود آمده به قلمرو واقعی وارد می‌شود.

پس حقایق هرچند خود ثابت هستند اما  از جهت قرار گرفتن در قلمرو واقعی و آرمانی تغییر پذیرند.

یعنی برای جهان‌های اجتماعی امکان انحراف از حق و پذیرش باطل وجود دارد، همانگونه که امکان خروج از باطل و قبول حق وجود دارد.

جهان‌های اجتماعی می‌توانند بر مدار حق یا باطل بچرخند، اما حق و باطل بر مدار بینش و گرایش آن‌ها دچار تغییر و تبدیل نمی‌شود.

پاسخ : اجازه دهید بحث را مقداری بسط دهیم : گفتیم که افراد با اراده به کنش اجتماعی می‌پردازند. یعنی برای تبدیل شدن یک آرمان به واقعیت، افراد باید افراد اراده کنند و مسؤلیت‌های خود را انجام دهند و به اصطلاح جامعه‌شناسی کنش‌های خود را بر اساس آن آرمان انجام دهند.

نتیجه : قرار گرفتن یک پدیده در قلمرو واقعی یا آرمانی به پذیرش اعضای یک جهان اجتماعی وابسته است؛ چون افراد باید اراده کنند تا کنشی انجام شود و آرمانی بر اساس آن کنش (عمل) به واقعیت تبدیل شود.

اشاره کردیم که حق و باطل، تابع خواست و اردۀ افراد نیست؛ یعنی جوامع مختلف نمی‌توانند با پذیرش یا عدم پذیرش حق یا باطل آن‌ها را دگرکون کنند. جهان‌های اجتماعی می‌توانند بر مدار حق یا باطل بچرخند اما حق یا باطل تابع جهان‌های اجتماعی نیست.


علوم اجتماعی دهم - خلاصه علوم اجتماعی دهم - آکادمی کنکور

آرمان : یعنی هدفی ارزشمند که اعضای یک جهان اجتماعی خواهان رسیدن به آن هستند.

قلمرو آرمانی : ارزش‌هایی که مردم از آن جانبداری، رعایت، اما در عمل نادیده می‌گیرند، قلمرو آرمانی جهان اجتماعی را می‌سازند.

قلمرو واقعی : ارزش‌هایی که مردم به آن عمل می‌کنند.

برنامه‌ریزان فرهنگی تلاش می‌کنند تا از طریق تعلیم و تربیت زمینۀ تحقق بیشتر آرمان‌ها و ورود آنها به قلمرو واقعی جهان اجتماعی را فراهم می‌کنند.

واقعیت‌ها در پرتو آرمان‌ها ارزیابی می‌شوند. و آرمان‌ها را بر اساس حق (درست) و باطل (نادرست) تقسیم بندی می‌کنیم.

حق : علمی، فطرت

باطل : غیر علمی، خرافات

حق و باطل بودن هر لایه با علم متناسب با همان لایه شناخته می‌شود :

علوم تجربی : تکنیک و روش‌های اجرایی

علوم مبتنی بر عقل و وحی : حق و باطل بودن عقاید و ارزش‌ها را می‌توان با این علوم شناخت.

واقعیت یا آرمان : تابع پذیرش جهان‌های اجتماعی هستند.

حق یا باطل : تابع پذیرش جهان‌های اجتماعی نیستند یعنی جهان‌های اجتماعی بر مدار حق یا باطل می‌چرخند.

علوم اجتماعی دهم-تکمیل کنید - درس اول علوم اجتماعی - آکادمی کنکور

1 . « . . . » راهنمای کنش اعضای جهان اجتماعی‌اند.

2 . به مجموعه اهداف و ارزش‌های مشترکی که اعضای یک جهان اجتماعی خواهان رسیدن به آن‌ها هستند، « . . . » می‌گویند.

3 . ارزش هایی که مردم یک جامعه از آن جانب‌داری می‌کنند و رعایت آنها را لازم می‌دانند، امّا در عمل ممکن است برخی از آنها را نادیده بگیرند، « . . . » جهان اجتماعی را شکل می‌دهد.

4 . ارزش‌هایی که مردم به آن عمل می‌کنند، « . . . » را تشکیل می‌دهد.

5 . می‌توان واقعیت هر جهان اجتماعی را در پرتو « . . . » ارزیابی کرد. و آرمان‌ها را نیز می‌توان به « . . . » تقسیم کرد.

6 .  منظور از حق یعنی « . . . » و منظور از باطل یعنی « . . . » است.

7 . حق و باطل بودن عقاید و ارزش‌ها با علوم « . . . » شناخته نمی‌شود. بلکه با علوم مبتنی « . . . » شناخته می‌شود.

8 . حقایق « . . . » هستند. اما از جهت قرار گرفتن در « . . . » تغییرپذیرند.

پاسخنامه :

1 . ارزش‌ها    /     2 . آرمان اجتماعی     /     3 . قلمرو آرمانی   /    4 . قلمرو واقعی    /    5 . آرمان‌ها   /

6 . حق (درست) یا باطل (نادرست)    /    7 . تجربی – عقل و وحی     /    8 . هرچند خود ثابت هستند – قلمرو واقعی و آرمانی

مرور و تکمیل درس قبل

1 . جهان اجتماعی پس از تحقق « . . . » که دیگر وابسته به اردۀ تک‌تک افراد نیست؟

2 . افراد با انجام « . . . » در ساختن و تداوم جهان اجتماعی مشارکت می‌کنند؟

3 . مهم‌ترین تفاوت خانه‌سازی انسان و حیوان در این است که انسان پس از ساختن خانه‌اش « . . . » می‌آید؟

4 . ساختن جهان اجتماعی جدید نیازمند « . . . » است؟

5 . هر جهان اجتماعی بر اساس « . . . » افق و ظرفیت‌های جدیدی برای انسان فراهم می‌کند و ممکن است ظرفیت‌ها و توانمندی‌های دیگر بشر را نادیده بگیرد؟

6 . جهان دنیوی دارای « . . . » و منظور از آن « . . . » است؟

7 . منظور از جهان متجدد « . . . » است؟ این جهان فقط علومی را که با روش‌های « . . . » علم می‌داند؟

پاسخنامه :

1 . پیامدها و الزام‌هایی دارد.    /    2 . کنش اجتماعی     /     3 . متناسب با شرایط خانه در خود و شیوۀ زندگی‌اش تغییر ایجاد می‌کند.     /   4 . پیدایش و گسترش آگاهی و ارادۀ نوین    /     5 . عقاید و ارزش‌های خود     /     6 . فرهنگ دنیوی – عقاید و ارزش‌های آن مربوط به همین جهان   /    7 . جهان غرب در 400 سال اخیر - تجربی

علوم اجتماعی دهم - تحلیل و ارتباط درس - آکادمی کنکور

تحلیل :

« هر انسانی اهداف و ارزش‌هایی را در زندگی خود تعقیب می‌کند. برخی از هدف‌های شما مانند انجام تکالیف درسی امروز، کوتاه مدت‌اند. برخی مانند قبول شدن و به کلاس بالاتر رفتن میان مدت‌اند و برخی دیگر مانند تبدیل شدن به یک فرد مفید در جامعه و سعادت دنیوی و اخروی، بلند مدت‌اند »

قلمرو آرمانی و واقعی جملۀ بالا را مشخص سازید؟

قلمرو آرمانی : منظور از آن اهداف ارزشمندی است که یک فرد یا یک جامعه در پی دستیابی به آن هستند و در اینجا قلمرو آرمانی سه هدف بالا است، که هنوز در قلمرو آرمانی قرار دارند.

قلمرو واقعی : تحقق و به عبارت دیگر به واقعیت تبدیل شدن هر هدفی (در اینجا سه هدف، کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت) به کنش‌های ما وابسته است. یعنی اگر انسان به مسؤلیت‌های خود عمل کند یعنی کنش‌های خود را برای دستیابی به آرمان‌هایش تنظیم کند، آرمان‌ها و اهداف ارزشمند او وارد قلمرو واقعی می‌شود.

جدول زیر را کامل کنید؟

بیرون از قلمرو واقعی

درون قلمرو واقعی

ناپسند بودن اسراف و تبذیر

استکبارستیزی

ناپسند بودن احترام به پدر و مادر

احترام به پدر و مادر

پرداخت نکردن مالیات

بستن کمربند هنگام رانندگی

تحلیل :

بیرون از قلمرو واقعی : منظور اهداف و ارزش‌هایی است که مردم یک جامعه از آن جانب‌داری می‌کنند و رعایت آن‌ها را لازم و مهم می‌دانند، اما در عمل آن‌ها را نادیده می‌گیرند.

درون قلمرو واقعی : منظور اهداف و ارزش‌هایی است، که مردم یک جامعه به آن عمل می‌کنند.

باطل : از موارد بالا ناپسند بودن احترام به پدر و مادر و پرداخت نکردن مالیات، طبق معیارهای باطل یعنی غیر علمی و بر اساس خرافات بودن، علاوه بر قرار گرفتن در محدودۀ قلمرو آرمانی (بیرون قلمرو واقعی) در قلمرو باطل نیز قرار می‌گیرد؛

حق : تمامی موارد بالا غیر از دو موردی که بیان شد، طبق معیارهای حق، یعنی قابل دفاع بودن از لحاظ علمی و مطابقت با فطرت انسان‌ها در محدودۀ قلمرو حق جای می‌گیرند.

نتیجه : در قلمرو واقعی یا آرمانی گرفتن یک عقیده، ارزش و آرمان، به عملکر و پذیرش اعضای جهان اجتماعی بستگی دارد. ولی قرار گرفتن هر یک از موارد بالا و سایر ارزش‌ها و آرمان‌ها در قلمرو حق یا باطل دیگر به عملکرد (انجام کنش بر اساس اراده) و پذیرش انسان‌ها بستگی ندارد.

با ظهور اسلام، تمامی آرزوها و منافعی که از نظر عقلی قابل دفاع نبود، با چالش مواجه شد. یکی از این منافع، تبعیض نژادی بود. در دوران جاهلیت، افراد غیر عرب و سیه چرده از هیچ امتیازی برخوردار نبودند. این گونه افراد، تنها به عنوان برده جهت رفاه حال و منافع اشراف عرب به کار گرفته می‌شدند. پیامبر اکرم (ص) مأمور شدند تا نژادپرستی را طرد کنند.

ایشان در طول رسالت خود، در فرصت‌ها و موقعیت‌های مختلف اعراب را از تفاخر نسبی و قبیله‌ای بر حذر می‌داشتند و می‎فرمودند : « نسب‌های خود را نزد من نیاورید بلکه عمل‌های خود را بیاورید. »

تحلیل : در این جمله قلمرو واقعی، آرمانی و قلمرو حق و باطل را نیز مشخص سازید؟

قلمرو آرمانی : در این جامعه ارزش‌های اسلام مانند علم، عدالت و تقوا، چون که افراد به آن عمل نمی‌کردند، در حوزۀ قلمرو آرمانی قرار داشتند.

قلمرو واقعی : تبعیض نژادی یعنی برتری افراد عرب نسبت به دیگران در حوزۀ قلمرو واقعی قرار داشته است.

قلمرو حق : در این جمله پیامبر ارزش‌های اسلام را که بر پایۀ حق هستند، در عمل به آموزه‌های اسلام می‌داند.

قلمرو باطل : در این جمله برتر دانستن اعراب و برخورداری آن‌ها از امتیازات مختلف نسبت به دیگر اقوام از عقاید و ارزش‌های باطل است که از نظر عقلی (علمی) نیز قابل دفاع نبوده و بر اساس خرافات است.

ارتباط با درس آینده : تا به حال از درس 1 تا 7 با جهان اجتماعی و فرهنگ‌های مختلف آشنا شدیم، و یاد گرفتیم که چگونه انسان جهان اجتماعی را به وجود می‌آورد (با انجام کنش اجتماعی) و در چه شرایطی جهان اجتماعی تغییر می‌یابد.

در درس‌های آینده بیشتر مباحث از حول جهان اجتماعی به چگونگی شکل‌گیری هویت انسان و ارتباط انسان با جهان اجتماعی می‌رود؛ و یاد می‌گیریم که جهان اجتماعی چگونه بر اساس عقاید، ارزش و آرمان‌های خود با هویت انسان اراتباط بر قرار می‌کند.

مجید حیدری




 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 1 | امتیاز: 5 از 5