آکادمی کنکور-به نام خدا - علوم اجتماعی دهم - درس پنجم علوم اجتماعی دهم


پیامدهای جهان اجتماعی

(درهایی که جهان اجتماعی به روی ما می‌گشاید و درهایی که می‌بندد.)


علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -

پیش نیاز

 متن درس

 خلاصۀ درس

تکمیل کنید

تحلیل و ارتباط

آکادمی کنکور-علوم اجتماعی دهم-پیش نیاز - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -

مباحث اصلی درس

مبحث اصلی : این درس بیشتر در مورد رابطۀ، انسان با جهان اجتماعی است، و اینکه جهان‌های اجتماعی پس از پیدایش از طریق کنش اجتماعی انسان، چگونه بر اساس فرهنگ خود و فرهنگ‌ها نیز بر اساس عقاید و ارزش‌های خود، برخی از توانمندی‌های انسان را به کار می‌گیرند (فرصت) و برخی دیگر را نادیده می‌گیرند. (محدودیت)

آیا انسان می‌تواند جهان اجتماعی را پس از پیدایش به وسیلۀ کنش‌های خود و دیگران تغییر دهد. و پیدایش جهان اجتماعی جدید نیازمند چیست؟

در این درس باز هم از مقایسه کمک می‌گیریم، و زندگی انسان را با موجودات دیگر مقایسه می‌کنیم.

جهان‌های اجتماعی را بر اساس فرهنگ‌ها و عقاید و ارزش‌های آن‌ها، بررسی می‌کنیم.

برخی از جهان‌های اجتماعی بر اساس فرهنگ‌های خود برخی از افق‌ها و ظرفیت‌های جدید را برای انسان پدید می‌آورند و برخی دیگر افق‌ها و ظرفیت‌های انسان را نادیده می‌گیرند.

و برای یادگیری درس نکاتی را تحت عنوان، فراتر، به مطالب اضافه کرده‌ایم، که هم برای پاسخگویی به سؤالات تحلیلی و ترکیبی در کنکور و هم برای یادگیری درس الزامی است.

مقدمه : وقتی به یک بیمارستان وارد می‌شوید، بر روی بیشتر دیوارهای آن، تابلوی سکوت دیده می‌شود. در درس‌های قبل نیز اشاره کردیم که برای تامین هر نیاز جهان اجتماعی نهادهای اجتماعی پدید می‌آیند.

بیمارستان یکی از آن نهادها است. در بیمارستان باید افرادی که به آن وارد می‌شوند پایبند مقررات آن باشند، مانند : رعایت سکوت و سیگار نکشیدن.

رعایت سکوت و سیگار نکشیدن، یکی از پیامدهاو الزام‌های بیمارستان است، این پیامد هم فرصت است و هم محدودیت، زیرا سیگار نکشیدن و سکوت برای افرادی که سیگاری و عصبانی هستند یک محدودیت است، ولی این محدودیت، فرصت آرامش را برای بیماران و سایر کارکنان بیمارستان پدید می‌آورد.

سایر پدیده‌های اجتماعی نیز فرصت‌ها و محدودیت‌هایی برای افراد دارند، برای مثال : قوانین راهنمایی و رانندگی، قوانینی که در مدرسه، بانک و سایر جاهای دیگر وجود دارد، نشان و گواهی از این است که جهان اجتماعی و قبل از آن پدیده‌های اجتماعی با همین فرصت و محدودیت‌ها تحقق می‌یابند.

در درس‌ گذشته اشاره کردیم که جهان‌های اجتماعی، مختلف و متنوع هستند؛ زیرا این جهان‌ها دارای فرهنگ‌های مختلف و فرهنگ‌های مختلف نیز دارای عقاید و ارزش‌های مختلفی هستند. و اشاره کردیم که وقتی می‌گوییم جهان‌های اجتماعی متنوع هستند، به تبع آن نیز باید به این حقیقت اعتراف کنیم که جهان‌های اجتماعی دارای، تاریخ (سرگذشت و سرنوشت) متفاوتی بوده و هستند و خواهند بود.

پس ابتدا در این درس به فرصت‌ها و محدودیت‌های یک جهان اجتماعی که پدیده‌های اجتماعی موجود در آن برای اعضای آن پدید می‌آورند اشاره می‌کنیم و سپس به جهان‌های اجتماعی را با یکدیگر بررسی کرده و فرصت‌ها و  محدودیت‌هایی را که بر اساس فرهنگ (عقاید و ارزش کلان) خود برای انسان پدید می‌آورند را بیان می‌کنیم.

موضوع اصلی درس حول محور، رابطۀ جهان اجتماعی با انسان است، یعنی جهان اجتماعی برای انسان چه پیامدها و الزام‌هایی (محدودیت و فرصت‌هایی) را پدید می‌آورد، که بر زندگی، انتخاب و کنش اجتماعی انسان تاثیر می‌گذارد.


آکادمی کنکور - علوم اجتماعی دهم-فصل اول-متن درس - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -

       به نظر شما بهتر نیست جهان اجتماعی، تنها از فرصت ساخته شده باشد و هیچ محدودیتی در آن وجود نداشته باشد؟

علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -

پیامدهای جهان اجتماعی

تمامی جهان‌های اجتماعی با آگاهی و اردۀ و اعتبار انسان به وجود می‌آیند. یعنی انسان با انجام کنش اجتماعی در ساختن جهان اجتماعی، و تداوم آن مشارکت می‌کند.

ترکیبی : در درس قبلی اشاره کردیم که انسان جهان‌های اجتماعی متنوعی پدید می‌آورد. و گفتیم که جهان‌های اجتماعی، بر اساس عقاید و ارزش‌های خود از یکدیگر متمایز می‌شوند. هر یک از پدیده‌هایی که با کنش اجتماعی انسان محقق می‌شوند در گسترۀ جهان اجتماعی قرار می‌گیرند، پیامدهایی (فرصت و محدودیت) دارند.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  آیا جهان‌های اجتماعی مختلف، که با آگاهی و اردۀ انسان، پدید می‌آیند، همیشه با خواست و اردۀ فرد انسانی قابل تغییر هستند؟

جهان اجتماعی، با کنش‌های اجتماعی پدید می‌آید، اما این جهان پس از پدید آمدن به تدریج از انسان‌هایی که این جهان اجتماعی را پدید آورده‌اند، مستقل می‌شود. یعنی اینکه به ارادۀ تک‌تک افراد جهان اجتماعی و پیامدهای آن قابل تغییر نیست؛ منظور از این مستقل شدن، یعنی قانونمند شدن و شبیه پدیده‌های طبیعی شدن. هر پدیدۀ اجتماعی فرصت و محدودیتی را برای انسان پدید می‌آورد.

در زیر یکی از تفاوت‌های اساسی، انسان با حیوانات دیگر که در خانه‌سازی آشکار می‌شود، را بیان می‌کنیم و تفاوت‌های آن را بر می‌شمریم.

لانه و سرپناه

حیوانات

ترکیبی : از ابتدای تاریخ، تمامی حیوانات غیر از انسان، به یک شکل لانه می‌سازند و همانطور که در درس قبل بیان شد، زندگی جمعی آن‌ها از ابتدای تاریخ تا به حال یکسان است.

لانه حیوانات، در مکان، شکل، مصالح و استحکام و . . . با خانه انسان تفاوت‌هایی داشته و دارد.

مهم‌ترین تفاوت : حیوان پس از ساخته شدن خانه‌اش، در شیوۀ زندگی‌اش تغییری به وجود نمی‌آید.

خانه انسان

فراتر : خانۀ انسان‌ها از ابتدای تاریخ، تغییرات فراوانی، در آن به وجود آمده است؛ مثال : غار – خانه‌هایی با سقف شیروانی و . . . که نشانگر تغییر خانه در هر زمانی است.

خانۀ انسان در مکان، شکل، مصالح و استحکام و . . . با لانۀ حیوانات دیگر تفاوت‌هایی دارد.

مهم‌ترین تفاوت : انسان پس از ساختن خانه‌اش ناچار می‌شود، متناسب با شرایط خانه، در خود و شیوۀ زندگی‌اش تغییر ایجاد کند. به همین دلیل شیوۀ زندگی انسان کوچ‌نشین، یک‌جانشین و شهرنشین متفاوت می‌شود.

جهان اجتماعی را می‌توان همچون خانه‌ای در نظر گرفت، این خانه پس از ساخته شدن، پیامدها و الزام‌هایی دارد، که به اردۀ تک‌تک افراد نیست. اگر خانه تنها در باشد آرامش و امنیت را از اهل خانه می‌گیرد و اگر تنها از دیوار ساخته شده باشد ورود و خروج به آن ممکن نیست. پس جهان اجتماعی نیز برای تحقق باید هم دَر (فرصت) و هم دیوار (محدودیت) داشته باشد.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  ترکیبی : اشاره کردیم که برای تامین نیازهای افراد و جهان اجتماعی، نهادهای اجتماعی به وجود می‌آیند و همچنین اشاره کردیم که هر نهاد اجتماعی راه‌های درست و کژراه‌های تامین نیازها را تعیین می‌کند، منظور از راه درست و کژراهه چیست؟

نهادهای اجتماعی در تمامی جهان‌های اجتماعی وجود دارند، اما متفاوت‌اند زیرا فرهنگ‌های مختلف دارای عقاید و ارزش‌های مختلف‌اند و گفتیم که فرهنگ‌های مختلف دارای نهادهای مختلفی هستند و هر نهاد اجتماعی راه‌ها و کژراه‌های تامین نیازها را در هر جهان اجتماعی تعیین می‌کند، نهاد اقتصاد در تمامی جهان‌های اجتماعی، وجود دارد، ولی این نهاد در جهان‌های مختلف شکل‌های متفاوتی دارد، زیرا جهان‌های مختلف دارای فرهنگ‌های مختلفی هستند.

منظور از راه درست یعنی فرصت، تامین آن نیاز به صورت صحیح، و منظور از کژراهه یعنی راه‌هایی که اگر نیازی به آن طریق تامین شود، مورد قبول جهان اجتماعی نیست، و جهان اجتماعی از آن جلوگیری می‌کند.

ترکیبی : در جهان اسلام، نهاد اقتصادی وجود دارد، این نهاد بر اساس ارزش‌هایی چون عدالت و قسط به وجود می‌آید و ربا در این جهان حرام است.

در جهان غرب نیز نهاد اقتصادی وجود دارد، و این نهاد بر اساس ارزش‌هایی چون تمرکز و تکاثر ثروت به وجود می‌آید، و ربا از قواعد و ارزش‌های شناخته شدۀ این جهان به حساب می‌آید.

نتیجه : در جهان اسلام : ربا، یکی از محدودیت‌های این جهان است. در جهان غرب : ربا، یکی از فرصت‌های این جهان است.

ترکیبی : در درس گذشته بیان کردیم که فرهنگ از طریق آموزش به افراد منتقل می‌شود. فرهنگ، جانِ جهان اجتماعی است زیرا اگر جهان اجتماعی نتواند فرهنگ خود را انتقال دهد، فرو می‌ریزد و دگرگون می‌شود و جهان اجتماعی جدیدی به وجود می‌آید.

انسان در قبال فرهنگی که از طریق آموزش به او منتقل می‌شود صرفا موجودی منفعل و پذیرنده نیست؛ بلکه کنشگری فعال و تاثیرگذار است. یعنی هم فرهنگ بر انسان تاثیر می‌گذارد و هم انسان بر فرهنگ.

با توجه به متن بالا یعنی اینکه انسان هم می‌تواند با عمل کردن بر اساس فرهنگِ جهان اجتماعی در جهت تداوم و بسط جهان اجتماعی موجود حرکت کند و هم می‌تواند بسوی جهان اجتماعی جدیدی حرکت کند.

هر جهان اجتماعی تا زمانی که از طریق مشارکت اجتماعی افراد پا برجاست، پیامدهای آن (فرصت و محدودیت) نیز پا برجاست. با تغییر جهان اجتماعی موجود و بر داشته شدن الزام‌هایش، جهان‌ اجتماعی جدیدی به وجود می‌آید و الزام‌های دیگری به دنبال می‌آورد که بر فعالیت اجتماعی اعضای آن تاثیر دارد.

توضیح : منظور این است که جهان‌های اجتماعی قابل تغییرند و تمامی جهان‌های اجتماعی دارای، محدودیت و فرصت هستند.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی پیدایش جهان اجتماعی جدید نیازمند چیست؟

پیدایش جهان اجتماعی جدید نیازمند پیدایش و گسترش آگاهی و ارادۀ نوین است.

جهان اجتماعی همچون خانه‌ای است. همانطور که هیچ خانه‌ای بدون در و دیوار ساخته نمی‌شود، جهان اجتماعی نیز تنها با وجود فرصت (در) و محدودیت (دیوار) محقق می‌شود. گفتیم که جهان‌های اجتماعی مختلف بر اساس فرهنگ و فرهنگ‌ها بر اساس عقاید و ارزش‎های خود از یکدیگر متمایز می‌شوند. جهان‌های اجتماعی برای رسیدن به اهداف خود کنش‌هایی را که به آن اهداف و ارزش‌ها کمک می‌کنند را مورد تشویق و تائید قرار می‌دهد و کنش‌هایی که در تقابل با ارزش‌ها و اهداف آن قرار می‌گیرند را کنترل و از انجام آن‌ها جلوگیری می‌کند.


      جهان متجدد غرب، یکی از انواع جهان اجتماعی است، فرهنگ این نوع جهان را مشخص سازید، و فرصت‌ها و محدودیت‌هایی را که این جهان برای انسان و علوم مختلف دارد، را بیان کنید؟

علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -

پیامدهای جهان اجتماعی فرصت‌اند یا محدودیت؟

هر پدیدۀ اجتماعی، قوانینی دارد، که مردم باید بر اساس آن‌ها عمل کنند، مقایسه‌ای انجام داده‌ایم و پیامدها و محدودیت‌های چند پدیدۀ اجتماعی را بررسی کرده‌ایم :

مقایسه

محدودیت (تکالیف) :

رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی : مانند : چراغ قرمز و حق تردد

مردم برای صحبت کردن، باید قواعدش را بیاموزند و در چاچوب آن حرف بزنند.

تکالیف نقش فرزندی : احترام گذاشتن به پدر و مادر

فرصت (حقوق) :

رفت‌و‌آمد ایمن برای رانندگان و عابران

این محدودیت، فرصت ارتباط با هم‌زبانان و مبادلۀ معنی پیچیده را فراهم می‌آورد.

تکالیف نقش پدر و مادر : احترام گذاشتن فرزندان به آن‌ها

فراتر : بخش‌های مختلف جهان اجتماعی، فرصت‌ها و محدودیت‌هایی را برای افراد پدید می‌آورند. فرصت‌ها و محدودیت‌ها به یکدیگر وابسته‌اند و هیچ کدام بدون دیگری محقق نمی‌شود؛ به عبارت دیگر فرصت‌ها و محدودیت‌ها دو روی یک سکه‌اند.

و دیدید که هر نقشی را که ما بر عهده می‌گیریم، حقوقی دارد که دیگران باید آن را رعایت کنند این حقوق، تکالیف دیگران است. و در مقابل رعایت حقوق دیگران، تکالیف ماست.

علوم اجتماعی دهم-سوال - علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - جزوۀ علوم اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی - تست علوم اجتماعی  منظور از جهان متجدد چیست؟

منظور از جهان متجدد جهان غرب، بعد از رنسانس یعنی جهان غرب در 400 سال اخیر است.

جهان‌های اجتماعی

فرهنگ دنیوی (سکولار) :

فرهنگی که عقاید و ارزش‌های آن مربوط به این جهان است.

جهان دنیوی تمامی ظرفیت‌ها و استعدادهای انسان را در خدمت دنیا به کار می‌گیرد، و ظرفیت و خواسته‌های معنوی انسان به فراموشی سپرده می‌شود.

مثال : جهان متجدد غرب

فرهنگ معنوی :

فرهنگی که هستی را فراتر از طبیعت می‌بیند، و زندگی در این جهان را در سایۀ حیات برتر، مقدس و متعالی می‌گرداند.

انسان در این فرهنگ از محدودۀ مرزهای این جهان عبور کرده، و چهره‌ای آسمانی و ملکوتی پیدا می‌کند.

مثال : جهان توحیدی اسلام - جهان اساطیری : به قدرت‌های مافوق طبیعی قائل است و محصول انحراف بشر از فرهنگ توحیدی است. و مانع شکوفایی فطرت آدمی می‌شود.

نتیجه : هر جهان اجتماعی بر اساس عقاید و ارزش‌های خود، افق و ظرفیت‌های جدیدی برای انسان فراهم می‌کند و ممکن است ظرفیت‌ها و توانمندی‌های دیگر بشر را نادیده بگیرد. برخی از آن‌ها استعدادهای معنوی انسان را نادیده می‌گیرند و یا فرصت شکوفایی فطرت آدمی را فراهم نمی‌آورند (فرهنگ سکولار) – برخی دیگر مانع بسط ابعاد دنیوی وجود انسان می‌شوند و نسبت به نیازهای مادی و دنیوی انسان بی توجه‌اند و با رویکرد دنیا گریز خود از توانمندی‌های آدمی برای آباد کردن این دنیا استفاده نمی‌کنند.

بررسی و مقایسۀ بعدی که می‌خواهیم انجام دهیم، در رابطه با جهان سکولار (فرهنگ دنیوی) غرب (400 سال اخیر) است. می‌خواهیم فرصت‌ها و محدودیت‌های این جهان را که جامعه‌شناس آلمانی به نام ماکس وبر آن را انجام داده است را به ترتیب بیان کنیم.

جهان غرب

فرصت (حقوق) :

رویکر دنیوی و این جهانی دارد، و در جهت برخورداری از زندگی دنیوی و تسلط انسان بر این عالم گام بر می‌دارد.

در جهان متجدد کنش‌هایی که اهداف دنیوی را به وسیلۀ علوم تجربی تعقیب می‌کنند، به شدت رواج می‌یابند.

در این جهان تمامی ظرفیت‌ها و استعدادهای انسان در خدمت اهداف دنیوی به کار گرفته می‌شود.

جهان همه از مواد و موجودات خامی ساخته شده است که همگی در اختیار و کنترل بشرند.

انسان برای رسیدن به اهداف دنیوی خود از علومی که فقط با روش تجربی به دست بیاید استفاده می‌کنند و آن را علم می‌دانند.

محدودیت (تکلیف) :

در این فرهنگ جهان دیگر انکار می‌شود و در محدودۀ منافعی که برای انسان داشته باشد پذیرفته می‌شوند.

رواج کنش‌های تجربی و حسابگرانه عرصه را بر کنش‌های انسانی مانند : کنش‌های عاطفی و اخلاقی تنگ می‌کند.

ظرفیت‌ها و خواسته‌های معنوی انسان به فراموشی سپرده می‌شود.

در این جهان، عناصر معنوی و مقدس طرد می‌شوند و جهان از هیچ گونه قداستی برخوردار نیست.

« در نگاهش آدمی آب و گل است - کاروان زندگی بی منزل است. » اقبال لاهوری

علم‌هایی که از روش‌های فراتجربی، یعنی وحی و عقلانی به دست آمده‌اند، را علم نمی‌دانند.

جهان متجدد فقط علومی را که با روش‌های تجربی به دست آمده‌اند، علم می‌داند و علومی را که از روش‌های فراتجربی (عقلانی و وحیانی) استفاده می‌کنند علم نمی‌شناسد.

با افول این دسته از علوم (یعنی علمی که با وحی و عقل به دست می‌آید.)، امکان ارزیابی ارزش‌ها و آرمان‌های بشری (که پدیده‌های فرا تجربی هستند و با علوم تجربی قابل مطالعه نیستند.) از دست می‌رود و داوری دربارۀ این امور، به تمایلات افراد و گروه‌های متفرق سپرده می‌شود.

این بیت : « قوت افرنگ از علم و فن است       از همین آتش، چراغش روشن است » به چه موضوعی اشاره دارد؟

تحلیل : این بیت از اقبال لاهوری در رابطه با فرهنگ غرب (سکولار) است. در این فرهنگ چون آدمیان باید به دنبال اهداف دنیوی باشند و دنیا محدود به این دنیا است، فقط علومی که با روش‌های تجربی به دست آمده را علم می‌دانند و کنش‌هایی که این علوم را گسترش می‌دهند مورد تشویق و تایید هستند و از گسترش سایر علوم (عقلانی و وحیانی) جلوگیری می‌شود.

نتیجه‌گیری کلی : هر جهان اجتماعی برای بقای خود، فرصت‌ها و محدودیت‌هایی دارد، که به صورت حقوق و تکالیف افراد ظاهر می‌شود. و زمینۀ رشد و پرورش علوم، کنش و رفتارهایی را که با اهداف آن سازگار است پدید می‌آورد. و از انجام و گسترش کنش‌ها و علومی که در تقابل با اهداف آن و عقاید و ارزش‌هایش قرار بگیرند، جلوگیری می‌کند.

جهان‌های اجتماعی بر اساس فرهنگ و فرهنگ‌ها بر اساس عقاید و ارزش‌های خود از یکدیگر متمایز می‌شوند. جهان اجتماعی غرب، دارای فرهنگ دنیوی است یعنی عقاید و ارزش‌های آن مربوط به این جهان است.

این فرهنگ فرصت و محدودیت‌هایی دارد، که به صورت حقوق و تکالیف افراد ظاهر می‌شود.

مثال : به سلطه در آوردن طبیعت، در این دنیا از فرصت‌های این جهان است، که جزو حقوق اعضای این جهان به حساب می‌آید. ولی انکار علومی که با روش‌های غیر تجربی به دست می‌آیند مانند علوم وحیانی و عقلانی باعث می‌شود که امکان ارزیابی ارز‌ش‌ها و آرمان‌های جهان اجتماعی از بین برود، جزو محدودیت‌های این جهان به حساب می‌آید.

نتیجه : رواج علوم تجربی و به دست گرفتن طبیعت، فرصت و حقوق جهان غرب – ممنوعیت علوم فراتجربی (وحیانی و عقلانی) و امکان از بین رفتن ارزیابی عقاید و ارزش‌های جهان اجتماعی، محدودیت و تکالیف افرادی که در جهان غرب زندگی می‌کنند. یعنی جهان غرب بر اساس عقاید و ارزش‌های خود علوم عقلانی و وحیانی را طرد می‌کند.


علوم اجتماعی دهم - درس پنجم علوم اجتماعی - تنوع جهان‌های اجتماعی - تست علوم اجتماعی - خلاصه علوم اجتماعی

جهان اجتماعی مانند دایره‌ای است که پدیده‌های اجتماعی را درون خود جای می‌دهد. این جهان پس از ساخته شدن به وسلۀ کنش‌های اجتماعی انسان الزام‌هایی برای انسان دارد، که کنش‌ها و انتخاب‌های انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

انسان در قبال فرهنگی که از طریق آموزش به او منتقل می‌شود صرفا کنشگری منفعل و پذیرنده نیست، بلکه می‌تواند با عمل کردن بر اساس آن فرهنگ هم باعث گسترش و تدام آن فرهنگ شود و هم بسوی جهان اجتماعی جدیدی حرکت کند که نیازمند آگاهی و اردۀ نوین است.

جهان اجتماعی همچون خانه‌ای است که که همانطور که خانه با در و دیوار امکان زندگی کردن در آن پیدا می‌شود جهان اجتماعی نیز با فرصت (در) و محدودیت (دیوار) ساخته می‌شود.

جهان‌های اجتماعی بر اساس فرهنگ و فرهنگ‌ها نیز بر اساس عقاید و ارزش‌های خود از یکدیگر متفاوت و متمایز می‌شوند.

جهان دنیوی (سکولار) : دارای فرهنگ دنیوی، یعنی عقاید و ارزش‌های آن مربوط به این جهان است. و جهان دیگر انکار می‌شود. افق و ظرفیت این جهان به دست گرفتن این دنیا و رسیدن به اهداف دنیوی است. و محدودیت این جهان فرصت شکوفایی فطرت آدمی را پدید نمی‌آورد.

جهان معنوی : دارای فرهنگ معنوی این فرهنگ هستی را فراتر از طبیعت می‌بیند، و انسان در این جهان، چهره‌ای ملکوتی و آسمانی پیدا می‌کند. به دو نوع تقسیم می‌شود :

1 . توحیدی : فرهنگ اسلام

2 .  اساطیری : به خداوندگاران و قدرت‌های فوق طبیعی قائل است و محصول انحراف بشر از فرهنگ توحیدی است. فرهنگ اساطیری مانع شکوفایی فطرت آدمی می‌شود.

جهان اجتماعی با کنش‌های اجتماعی انسان پدید می‌آید و این جهان پس از ساخته شدن به وسیلۀ کنش‌های اجتماعی انسان پیامدها (فرصت‌ها و محدودیت‌هایی) برای انسان دارد.

علوم اجتماعی دهم - درس ششم علوم اجتماعی - پیامدهای جهان اجتماعی - کنکور علوم اجتماعی -  

علوم اجتماعی دهم - درس پنجم علوم اجتماعی - تنوع جهان‌های اجتماعی - تست علوم اجتماعی

1 . انسان با انجام . . . در ساختن و تداوم جهان اجتماعی مشارکت می‌کند.

2 . مهم‌ترین تفاوت خانه‌سازی انسان و حیوان این است که انسان پس از ساختن خانه‌اش ناچار می‌شود؛ . . . . تغییر ایجاد کند.

3 . هر جهان اجتماعی تا زمانی که از طریق مشارکت اجتماعی افراد پا برجاست، . . . آن نیز باقی است.

4 . اگر جهان اجتماعی را مانند، خانه‌ای بدانیم، محدودیت و فرصت‌های این جهان اجتماعی را می‌توان مانند . . . و . . . دانست؟

5 . هر جهان اجتماعی بر اساس . . . و . . . خود، افق و ظرفیت‌های جدیدی برای انسان فراهم می‌کند و ممکن است ظرفیت‌ها و توانمندی‌های دیگر بشر را نادیده بگیرد.

6 . منظور از جهان متجدد، . . . است؟

7 . جهان دنیوی دارای، . . . است. و منظور از آن . . . که . . . ناظر بر این دنیا است.

8 . جهان متجدد فقط علومی که با روش‌ها . . . به دست می‌آید را علم می‌داند؛ و علومی را که با روش‌های . . . مانند . . . و . . . به دست می‌آید، را علم نمی‌داند؟

پاسخنامه :

1 . کنش اجتماعی   /    2 . متناسب با شرایط خانه   /   3 . پیامدهای    /   4 . در – دیوار    /   5 . عقاید – ارزش   /    6 . جهان غرب در 400 سال اخیر     /    7 . فرهنگ دنیوی (سکولار) – فرهنگی – عقاید و ارزش‌ها      /     8 . تجربی – فراتجربی – وحیانی - عقلانی

مرور و تکمیل درس قبل

1 . زندگی انسان بر خلاف سایر موجودات زنده، . . . است.

2 . ما با . . . . و . . . . . به تنوع جهان‌های اجتماعی پی‌ می‌بریم.

3 . . . . و . . .  انسان‌ها باعث پیدایش جهان‌های اجتماعی مختلف می‌شود.

4 . تفاوت‌هایی که مربوط به . . . . جهان اجتماعی باشد مربوط به تفاوت‌های درون جهان اجتماعی است. و تفاوت‌هایی که مربوط به . . . . جهان اجتماعی باشد مربوط به تفاوت میان جهان‌های اجتماعی است.

5 . اگر جهان‌های اجتماعی را شبیه یکدیگر بدانیم، در این صورت . . . را برای هر کدام ترسیم کرده‌ایم.

6 . اگر جهان‌های اجتماعی را متنوع بدانیم، هر کدام باید . . . بپیمایند.

7 . اگر جهان اجتماعی بتواند، . . . حفظ کند، در این صورت ادامه دادن مسیر جهان‌های اجتماعی دیگر، ممکن . . .

پاسخنامه :

1 . متنوع    /    2 . نگاه کردن به جوامع دیگر – رجوع به تاریخ گذشتۀ خود     /    3 . تنوع آگاهی – تنوع اراده    /     4 . لایه‌های سطحی – لایه‌های عمیق    /   5 . مسیر یکسانی      /    6 . مسیر مختلفی   /   7 . هویت – نیست.

علوم اجتماعی دهم - درس پنجم علوم اجتماعی - تنوع جهان‌های اجتماعی - تست علوم اجتماعی - تحلیل و ارتباط

پل و خط عابر پیاده از پدیده‌های جهان اجتماعی هستند. فرصت‌ها و محدودیت‌های این پدیده‌ها چیست؟

محدودیت : برای عبور از خیابان نمی‌توان از هر نقطه‌ای از آن عبور کرد، یعنی یا باید از روی خط عابر رد شویم و یا از پل هوایی از خیابان گذر کنیم، این یک محدودیت است زیرا باید برای عبور از خیابان گاه مسافت زیادی را برای رسیدن به پل عابر پیاده و پل هوایی طی کرد.

فرصت : استفاده از خط عابر پیاده و پل هوایی فرصت رفت‌وآمد، ایمن را برای عابران پیاده به همراه دارد.

دیر رسیدن بهتر است از هرگز نرسیدن، در این جمله چه فرصت‌ها و محدودیت‌هایی برای افراد وجود دارد؟

محدودیت : اگر مقررات را رعایت کنیم، یعنی با سرعت مناسب حرکت کنیم و مقررات را رعایت کنیم، ممکن است، زمان دیرتری به خانه برسیم.

فرصت : رعایت مقررات و سرعت مناسب داشتن، باعث می‌شود که سفر ایمن‌تر و کم خطرتری داشته باشیم.

در مقدمه اشاره کردیم که همراه داشتن کتاب، جزوه و . . . بر سر جلسۀ امتحان ممنوع است، فرصت ومحدودیت و حقوق و تکالیف موجود در این قانون را مشخص سازید؟

دانش‌آموزی که درس می‌خواند و تمام تلاش خود را به کار می‌گیرد تا در امتحان نمرۀ قبولی را به دست آورد، بی شک باید مزد زحمات خود را بگیرد. حالا اگر فردی که درس نخوانده است در جلسۀ امتحان با تغلب به نمره‌ای که استحقاقش را ندارد برسد، این فرد زحمات آن فرد را از بین برده است.

نتیجه : محدودیت : نداشتن جزوه برای دانش‌آموزان یک محدودیت است زیرا نمی‌توانند با خیال راحت و نخواندن حتی یک کلمه درس به نمرۀ دلخواه خود برسند.

فرصت : نداشتن جزوه باعث می‌شود که هر دانش‌آموزی بر اساس میزان تلاش خود به نمره‌ای متناسب با تلاش خود دست بیابد.

ارتباط با درس آینده : گفتیم که فرهنگ‌ها اگر فقط علومی را که با روش‌های تجربی به دست می‌آید علم بدانند دیگر نمی‌توانند در مورد عقاید و ارزش‌هایی که دارند و به دنبال رسیدن به آن‌ها هستند داوری و قضاوت کنند.

در درس آینده جهان‌های اجتماعی را بررسی می‌کنیم و یاد می‌گیریم که چه نوع فرهنگ و چه نوع عقاید و ارزشی درست و صحیح است و چه نوع فرهنگ و عقاید و ارزشی  نادرست است. و جوامع چگونه به آرمان و ارزش‌هایی که خواستار رسیدن به آن هستند، جامۀ عمل می‌پوشانند.

 

مؤلف : مجید حیدری




 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 1 | امتیاز: 5 از 5