اقتصاد بین‌الملل


 

اقتصاد بین‌الملل

 پیش نیاز

 متن درس

 خلاصۀ درس

 پرسش

 ایستگاه!

 

 

 

اقتصاد بین‌الملل- پیشنیاز

شما توانایی‌هایی دارید که بسیاری از دیگران ندارد، و در مقابل دیگران توانایی‌ها دارند که شما ندارید، بر اساس این توانایی‌ها شما و دیگران شغل‌های مختلفی را برعهده می‌گیرید، و به تولید کالا و خدمات می‌پردازید. همانگونه که دیگران به کالاها و یا خدماتی که شما تولید می‌کنید، نیاز دارند، شما نیز به کالاها و خدماتی که دیگران تولید می‌کنند نیاز دارید. در این تصویر از زندگی اجتماعی شما تک‌محصولی هستید و به دیگران نیازمند.

اگر از سطح جامعه فراتر برویم، و به کشورها و روابط بین آن‌ها نگاهی داشته باشیم هر کشوری دارای توانایی متفاوتی برای تولید کالا و یا کالاهایی است، همانطورکه دیگر کشورها به کالاهای او نیاز دارند، او نیز به کالاهای دیگر کشورها نیازدارد. و پس از آن مسئله تجارت بین‌الملل، مبادله و معامله مطرح می‌شود و کشورها هر کدام در تولید کالاهایی تخصص می‌یابند و در تجارت جهانی سهیم.

تجارت جهانی برای تمامی کشورها لازم و ضروری است، زیرا تمامی کالاهایی که یک جامعه تولید می‌کنند برای پاسخ‌گویی به نیازهای آن‌ها کافی نمی‌باشد زیرا عوامل تولید در هر کشوری برای تولید کالاهای خاصی است.

در این درس دربارۀ تفاوت عوامل تولید و نیاز کشورهای مختلف به تولیدات یکدیگر (تجارت بین‌الملل)، موانع تجارت بین‌المللی در گذشته، اصل مزیت مطلق و نسبی، چگونگی شکل‌گیری اتحادیه‌های اقتصادی، محصولات راهبردی، قیمت‌گذاری ناعادلانه برخی از کالاهای کشورهایی که فاقد فناوری هستند، مشکلات تحریم اقتصادی و منافع آن و انواع تحریم‌های اقتصادی و سازمان‌های بین‌المللی آشنا می‌شویم.


اقتصاد بین‌الملل - متن درس

آیا کشورها به اقتصاد بین‌الملل نیاز دارند؟

همانطور که می‌دانید تمام کشورها از لحاظ عوامل تولید یکسان نیستند، دستیابی به فناوری در کشورهای مختلف متفاوت است و همچنین کشورها شرایط اقلیمی متفاوتی دارند، و این مورد زمینۀ تولید برخی از کالاها و محدودیت تولید برخی از کالاهای دیگر را به وجود می‌آورد.

این را بدانید که تمامی کشورهای دنیا به تجارت بین‌الملل به خاطر این سه دلیل و رسیدن به سود به تجارت بین‌الملل نیازمندند. در کشور ما آناناس تولید نمی‌شود و بسیاری از کشورهای دیگر از منابع نفت و گاز بی‌بهره‌اند. پس برخی از کشورها به کشور ما و کشور ما به برخی از کشورها نیازمند هستند.


  بازاریاب بین‌المللی با . . . زمینۀ . . . را برای کشورهای مختلف فراهم می‌کنند؟

1 . اطلاع از بازارها و نیازهای کشورهای مختلف و علایق مصرف‌کنندگان – رونق تجارت

2 . با صرف هزینه و داشتن تخصص در زمینۀ فروش کالا در سطح بین‌الملل – رونق اقتصادی

3 . اطلاع از بازارها و نیازهای کشورهای مختلف و علایق مصرف‌کنندگان – رونق اقتصادی

4 . با صرف هزینه و داشتن تخصص در زمینۀ فروش کالا در سطح بین‌الملل رونق تجارت

تجارت بین‌الملل

توانایی انسان‌ها با یکدیگر متفاوت است، و نیازهای مختلفی دارند، انسان‌ها شغل‌های مختلفی دارند همانطور که افرادی به خدمات شغل شما نیاز دارند، شما هم از محصولات و خدمات شغل دیگران استفاده می‌کنید؛

اگر شما پزشک باشید ممکن است که معلمی که چند سال پیش خود شما را هم تعلیم داده باشد معالجه کنید، پس  انسان‌ها به همدیگر و توانایی‌های یکدیگر نیازمند هستند.

حال اگر از سطح جامعه فراتر رویم و به امور مبادله بین کشورها بپردازیم می‌بینیم که هر کشوری می‌تواند خدمات و کالاهایی را تولید کند که ممکن است در کشورهای دیگر عوامل تولید آن محصول وجود نداشته باشد، و کالایی در کشورهای دیگر تولید شود که عوامل تولید آن در کشوری که اشاره شد نباشد و برای تهیۀ آن کالا به کشورهای دیگر نیازمند باشد.

موانع تجارت بین‌الملل در گذشته

موانع قانونی، نا‌امنی و ضعف دولت‌ها :

الف ضعف دولت‌ها بر حاکمیت سرزمین خود باعث می‌شد، افرادی که می‌خواستند به تجارت بپردازند با خطر، هجوم دزدان و راهزنان مواجه می‌شدند.

ب - همچنین حاکمان با رفتارهای غیر عقلانی و به بهانه حمایت از تولیدات داخلی مانع تجارت می شدند.

هزینه‌های تجارت :

نبود راه‌های مناسب و وسایل حمل و نقل هزینه‌های تجارت را به سرعت افزایش می‌داد و حمل و نقل کالا در فواصل کوتاه انجام می‌شد. از این رو بعضی از افراد تا آخر عمر فقط از کالاهایی که در محدودۀ زندگیشان تولید می‌شد، استفاده می‌کردند. و تولید کنندگان نیز  به اندازۀ محدودۀ کالا تولید و به بازارهای داخلی عرضه می‌کردند.

  چه عواملی باعث افزایش تجارت شد؟

انقلاب دریانورردی مسلمانان قرن 12 و 13 و سپس اروپائیان در قرن 15 – پیدایش صنعت بخار – حمل‌و‌نقل هوایی و هوانوردی و به دنبال آن پیشرفت دانش فنی بشر – وجود امنیت نسبی – راه‌های مناسب و مقررات مورد قبول بین‌المللی، موجب کاهش هزینه‌های تجارت و به دنبال آن افزایش تجارت در داخل و خارج از مرزهای کشورها شد.

به این دلیل امروزه کالاهایی که در نقاط مختلف زمین تولید می‌شوند به سرعت در تمام نقاط دنیا توزیع می‌شوند؛ مانند : برنج پاکستان و قهوۀ برزیل و مواد فاسد شدنی با وسایل حمل و نقل مجهز به وسایل خنک‌کننده بدون از دست دادن کیفیت به نقاط مختلف حمل می‌شوند.

چرا تولید کنندگان نمی‌توانند کالاهای تولیدی خود را بفروشند؟

فرصت، تخصص و امکانات لازم را برای فروش محصولات خود ندارند.

تاجر و بازاریاب بین‌الملل

  منظوراز تاجر یا بازاریاب بین‌المللی کیست؟

همانطور که اشاره کردیم تولیدکنندگان به علت محدودیتشان نمی‌توانند کالاهای تولیدی خود را به کشورهای دیگر بفروشند، بنابراین این کار از طریق افرادی (تاجر) انجام می‌شود که تولیدات را در محل تولید خریداری می‌کنند و آن‌ها در مناطق مصرف بین‌المللی می‌فروشند.

بازاریاب بین‌المللی علاوه بر صادر کردن، به وارد‌ کردن کالا از کشورهای دیگر نیز اقدام می‌کنند. و با اطلاع از بازار و نیازهای کشورها و علایق مصرف‌کنندگان به تولید کنندگان داخلی و رونق اقتصادی کمک می‌کنند.

  چرا امروزه تجارت با روش‌های علمی صورت می‌گیرد؟

الف گوناگون شدن کالاهای تولیدی ب گسترش وسایل حمل‌ و نقل

امروزه در دانشگاه‌ها رشته‌های خاصی در زمینۀ تجارت و بازرگانی وجود دارد، زیرا کشور موفق در زمینۀ تجارت جهانی دارای نیروهای متخصص و آموزش دیدۀ بیشتری است. چون با اطلاع از علایق و بازارهای کشورهای دیگر زمینۀ رونق اقتصادی را فراهم می‌کنند.

  چرا ملت‌ها به تجارت روی می‌آورند؟

الف کشورهای گوناگون با داشتن منابع مختلف امکان تولید کالایی خاص و امکان تولید بعضی دیگر از کالاها را ندارند؛ مثال : ایران آناناس، کشورهای دیگر انار و فرش و کشورهای همسایه دارو تولید نمی‌شود.

ب کشورهای مختلف نیازهای مختلفی دارند که باید آن‌ها را از طریق تجارت بین‌الملل برآورده کنند.

  علت روی آوردن کشورهای مختلف به تجارت بین‌الملل چیست؟

یکسان نبودن منابع و عوامل تولید :

سه عامل تولید یعنی : منابع و امکانات، سرمایه فیزیکی و مالی و نیروی انسانی در کشورهای مختلف متفاوت است، تفاوت در برخورداری از این عوامل باعث، باعث تفاوت و تنوع در تولید کالای کشورهای مختلف می‌شود؛ مثال : در بعضی از کشورها کشاورزی رونق دارد، و در بعضی دیگر از کشورها نیروی انسانی متخصص وجود دارد.

یکسان نبودن کشورها از نظر دسترسی به فناوری :

کشورهایی که دارای فناوری هستند با صرف هزینه، وقت و تلاش به این فناوری دست پیدا کرده‌اند. و این فناوری را به رایگان در اختیار کشورهای دیگر قرار نمی‌دهند، و انتقال فناوری هم کار ساده‌ای نیست.

   دسترسی به فناوری و موفقیت در به کارگیری آن موجب چه می‌شود؟

افزایش تنوع و کیفیت کالاهای مختلف و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود.

وضعیت اقلیمی (آب و هوایی) متفاوت :

در جغرافیا خوانده‌اید که تنوع آب و هوایی در کشورهای مختلف بر میزان آب و محصولات کشاورزی و تنوع آن‌ها تاثیر می‌گذارد؛ مثال : خشکبار در وضعیت آب و هوایی بعضی از نقاط ایران و میوه‌های استوایی در بعضی از نقاط کشورهای استوایی به وجود می‌آید.

مزیت مطلق و نسبی

سه عاملی که باعث تفاوت در کالاهای تولیدشده در کشورها و در نتیجه نیازمندی کشورها به تجارت بین‌الملل می‌شود، باعث می‌شود در هر کشوری زمینۀ تولید کالا یا کالاهایی فراهم شود؛ هر کشوری که با به کارگیری عوامل تولیدش کالای بیشتری نسبت به دیگر کشورها تولید کند، دارای مزیت مطلق است؛

مثال : اگر کشورهایی مانند ایران و برزیل در تمام عوامل تولید (منابع و امکانات طبیعی،  سرمایه و نیروی انسانی) یکسان را برای تولید غذا به کار گیرند و ایران در هر سال 70 واحد کالا (در این جا مواد غذایی) تولید کند، و در کشور برزیل 60 واحد کالا تولید شود مزیت مطلق در این زمینه برای ایرن است.

حال اگر برزیل و ایران در تولید کالایی دیگر مانند پوشاک رقابت کنند و برزیل واحد بیشتری تولید کند مزیت مطلق برای کشور برزیل است.

اگر کشوری مانند : کنیا که عوامل تولید آن مانند ایران و برزیل است برای تولید غذا و پوشاک به کار بگیرد، و در تهیۀ پوشاک 10 واحد و در زمینۀ مواد غذایی 20 واحد تولید کند، برای کشور کنیا مزیت مطلقی در هر دو زمینه یعنی و مواد غذایی پوشاک وجود ندارد، زیرا این مزیت به ترتیب مربوط به ایران و برزیل است، اما مزیت نسبی 10 به 20 برای تولید مواد غذایی است، و این کشور می‌تواند پوشاک را از برزیل وارد کند.

دو اصل مزیت نسبی و مطلق باعث می‌شود که کشورها در سطوح مختلف : شهری، منطقه‌ای و جهانی به سوی تک محصولی شدن سوق پیدا کنند. و شما می‌بینید که در خانوارهای موجود در جامعه همگی تک محصولی هستند؛ مثال : یکی قصاب و دیگری خیاط و هیچ خانواری نمی‌تواند مستقل از دیگران و خودکفا باشد. در دنیای بدون تقسیم کار و مبادله زندگی اجتماعی معنایی ندارد.

فواید تجارت بین‌الملل

   آیا تجارت بیت‌الملل دارای منافع است؟

در اصل مزیت نسبی هر کشوری در تولید کالا یا کالاهایی تخصص می‌یابد و به تبع آن تمامی کشورها در زمینۀ بعضی از کالاها به کشورهای دیگر نیازمند می‌شوند، و بنابراین باید از طریق تجارت کالاهای مورد نیاز خود را از کشورهای دیگر به دست آورند و برای کسب سود کالایی را که مزیت نسبی دارد و آن را تولید میکنند باید به کشورهای دیگر صادر کنند و از این طریق کسب سود کنند.

در این صورت با مبادله، و تقسیم کار رو به رو می‌شویم و به تبع آن حجم و کیفیت کالاهای تولیدشده در جهان افزایش می‌یابد، و سطح رفاه مردم بالا می‌رود.

   فواید جانبی تجارت بین‌الملل را برای تولید کنندگان شرح دهید؟

الف ادامۀ کار بسیاری از تولیدکنندگان به وارد کردن ماشین‌آلات، لوازم یدکی یا مواد اولیه از دیگر کشورها بستگی دارد. ب- به علت محدودیت بازارهای داخلی تولید کنندگان به بارازهای وسیع‌تری دسترسی پیدا می‌کنند و می‌توانند کالاهایشان را با قیمت مناسب و وضعیت بهتر به فروش برسانند. پ – در صورت مدیریت برای واردات تولیدکنندگان داخلی ترغیب می‌شوند که برای رقابت با تولیدکنندگان خارجی برای تولید بیشتر و کارآمدتر تلاش کنند.

   فواید جانبی تجارت جهانی برای مصرف‌کنندگان چیست؟

الف – کالاهای وارداتی در صورتی وارد کشور می‌شوند که از کالاهای داخلی ارزان‌تر، مرغوب‌تر و یا در داخل تولید نشوند بنابراین مصرف کنندگان سود می‌برند.

 ب – صادر کردن کالا باعث می‌شود مصرف‌کنندگان ارز لازم را برای پرداخت بهای کالاهای ضروری وارداتی به دست آورند.

  منظور از مبادلات بین‌المللی در بازار کار و سرمایه چیست؟

نکته ترکیبی : بازار جایی است که تولیدکنندگان ومصرف‌کنندگان یک کالا با هم رو به رو می‌شوند. و منظور از کار در این جا سومین عامل تولید یعنی نیروی انسانی است. و سرمایه، سرمایه مالی برای افزایش سرمایه‌گذاری برای افزایش تولید که همان افزایش درآمد است می‌شود.

در مبادلات بین‌المللی علاوه بر کالا کشورها در مبادلۀ نیروی انسانی و سرمایه نیز با هم شراکت دارند. برای مثال : کارگران ایرانی در خارج از کشور و کارگران کشورهای دیکر در ایران به دنبال موقعیت شغلی بهتر هستند.

در فصل بورس اشاره کردیم که افراد و موسسات دولتی و غیردولتی برای راه‌اندازی و گسترش فعالیت‌های تولیدی خود به سرمایه‌ مالی نیاز دارند، و از طریق اوراق بهادار فعالیت تولیدی خود را شروع و یا گسترش می‌دهند. و اگر کشوری بتواند در زمینۀ جذب سرمایه‌های خارجی موفق عمل کند می‌تواند ظرفیت تولیدی خود را گسترش دهد و به دنبال آن تولید، رشد، توسعه، رفاه و پیشرفت، موفقیت بیشتری را به دست آورد.

نتیجه گیری : کشورها به علت تفاوت در برخورداری از عوامل تولید، فناوری و شرایط اقلیمی متفاوت، هر کدام در تولید کالایی تخصص می‌یابند و دیگران به آن کالا و خودشان به کالاهای تولید شده دیگران نیازمند می‌شوند. و این برخورداری از منابع مختلف باعث به وجود آمدن اصل مزیت مطلق و نسبی می‌شود و هر کشوری منابع خود را در تولید کالاهایی به کار می‌گیرد، که بیشترین تولید و کیفیت را داشته باشد، و اصل مزیت مطلق و در صورت نبود اصل مزیت نسبی را به کار می‌گیرند. 

نکته کنکوری : فناوری باعث افزایش و تنوع کالاهای تولید و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود.

امروزه تجارت به علت گوناگون شدن کالاهای تولیدی و گسترش وسایل حمل و نقل با روش‌های علمی صورت می‌گیرد.

پاسخ : بازاریاب بین‌الملل با اطلاع از بازارها و نیاز و علایق مصرف‌کنندگان به تولیدکنندگان داخلی و رونق اقتصادی کشورها کمک می‌کنند. (گزینه صحیح3)

  صنایع نوزاد و گلخانه‌ای با . . . می‌توانند . . . به دست آورند؟

1 . سرمایه گذاری در فناوری – مزیت نسبی

2 . حمایت دولت و مردم – مزیت اقتصادی

3 . سرمایه‌گذاری در فناوری – مزیت اقتصادی

4 . حمایت دولت و مردم  - مزیت نسبی

سیاست تجاری، کالاهای راهبردی، قیمت‌گذاری ناعادلانه، صنایع نوزاد

  منظور از سیاست تجاری چیست؟

نکته ترکیبی : در فصل بودجه و دولت بیان کردیم که دولت برای انجام سیاست‌ها و اهداف خود به درآمدهایی نیاز دارد، یکی از این درآمدها عوارض گمرکی بود، که علاوه بر درآمد جزوه سیاست‌های دولت است.

کشورها متناسب با وضعیت اقتصادی خود سیاست‌های تجاری مختلفی را به کار می‌گیرند، این سیاست‌ها دو مورد است، 1 . جهت تشویق و حمایت از تولیدکنندگان داخلی و یا کاهش وابستگی به کشورهای دیگر، برای کالاهای وارداتی از انواع تعرفه‌ها و عوارض گمرکی استفاده می‌کنند. 2 . برای تشویق به تولیدکنندگان داخلی برای نفوذ به داخل بازار جهانی و جذب سرمایه‌‌گذاران خارجی برای سرمایه‌گذاری در داخل انواع یارانه‌ها و تسهیلات اقتصادی و حقوقی ارائه می‌کند.

در تمام کشورهایی که معمولا صنایع و کالاهای راهبردی ( صنایع دفاعی، انرژی و گندم) و همچنین صنایع نوزاد (برخی از صنایع نوین در داخل کشور) که توان رقابت با کشورهای دیگر را ندارند مشمول حمایت هستند.

نکته ترکیبی : در فصل بودجه و دولت اشاره کردیم که دولت برای رسیدن به استقلال اقتصادی باید کالاهای ضروری و اساسی خود را تامین کند، برای مثال : برای اینکه برای کشاورز انگیزۀ کافی برای کشت گندم بماند آن را خریداری می‌کند و به قیمت خیلی ارزان‌تر آرد را به نانوایی تحویل می‌دهد. و این جزو پرداخت‌های انتقالی دولت است.

   منظور از مزیت نسبی راهبردی چیست؟

همانطور که می‌دانید کشور ما چند سالی است، که از طریق کشورهای دیگر با تحریم اقتصادی مواجه شده است و همچنین رفتارهای استکباری مانند استعمار و به غارت بردن ثروت کشورهای دیگر به گونه‌ای است که کشورهای دیگر و اقتصاددانان را در وضعیتی قرار داده است که خودکفایی، یعنی امکان تولید برخی از کالاها در داخل بجای تهیۀ آن کالاها از خارج است؛ را به عنوان اصلی مهم مورد توجه قرار می‌دهند؛ مثال : دارو، غذا و محصولات کشاورزی، حوزۀ انرژی (اعم از نفت، گاز و انرژی هسته‌ای و انرژی‌های نو) و صنایع نظامی و دفاعی که باعث تضعیف توان اقتصادی کشور و وابستگی به کشورهای دیگر می‌شود.


نکته ترکیبی : در فصل بازار بیان کردیم که تصمیم تولیدکنندگان برای تولید (رفتار اقتصادی) یک کالا از عواملی مانند :قیمت کالا، هزینه تولید، پیش‌بینی تولیدکنندگان ناشی می‌شود.

حال اگر تولید کنندگان کالاهای بالا مانند صنایع دفاعی و . . . که بیان شد بدون در نظر گرفتن بازار، قیمت و سود و . .  آن‌ها تولید شوند، محصولات راهبردی گفته می‌شود. و اقتصاد دانان به اصل مزیت نسبی راهبردی و منافع سیاسی و غیر اقتصادی توجه دارند.

   منظور از اینکه خلق ارزش از بیکاری بهتر است. چیست؟

قبلا اشاره کردیم که اصل مزیت نسبی و مطلق این را بیان می‌کند که کشورها عوامل تولید خود را در اموری به کار بگیرند که بیشترین مزیت یعنی بیشترین سود که همان بیشترین تولید است، را برای آن‌ها داشته باشد. اما اگر در کشوری در کوتاه مدت شرایط برای عوامل تولید ( مانند نیروی کار غیر ماهر) اشتغالی ممکن نباشد، تولید و خلق ارزش‌افزوده حتی در محصولی غیر مزیتی و کم از بیکاری بهتر است.

احیا و خلق مزیت اقتصادی :

نکته ترکیبی : در فصل تولید اشاره شد که که احیا یعنی منابع و امکانات موجود در طبیعت را برای تولید کالاهای مختلف احیا (تولید) کنیم.

کشورها برای رشد و پیشرفت اقتصادی باید به مزیت‌های فعلی اقتصادی تکیه نکنند بلکه به خلق و احیای مزیت‌های بالقوه توجه داشته باشند؛ مثال : محصولات دریایی جدید برای کشورهایی که دریا ندارند، احیای محصولات کشاورزی با کیفیت بیشتر، خلق مزیت‌های اقتصادی جدید در عرصۀ علم و نوآوری و فناوری که باید در این زمینه دولت سرمایه‌گذاری مناسب را انجام دهد.


نکته : علاوه بر این کشورها همیشه از مزیت‌هایی با ارزش افزوده کمتر به مزیت‌هایی با ارزش افزوده بیشتر در حال انتقال هستند.

   آیا مزیت داشتن مفهومی همیشگی برای یک کشوراست؟

خیر - زیرا همانطور که اشاره شد کشورهایی که بتوانند با سرمایه‌گذاری در زمینۀ آموزش به فناوری دست پیدا کنند می‌توانند به خودکفایی برسند. زمینۀ تولید کالاهایی را در داخل به وجود بیاورند که پیش از آن از خارج وارد می‌کردند.

  منظور از حمایت از صنایع نوزاد و گلخانه‌ای چیست؟

مزیت داشتن یا نداشتن مفهومی همیشگی نیست. دیگر محدودیت منابع طبیعی نمی‌توانند برای کشوری مانع از به دست آوردن مزیت شوند، اگر محصولی با کیفیت کم و هزینه تمام شده زیاد تولید شود مورد حمایت تولید ملی قرار گیرد می‌تواند مزیت به دست آورد.

کشورها با دستیابی به فناوری خود را از محدودیت‌های محیطی رها می‌کنند؛ مثال : کشوری که دریا ندارد و شیلا تولید می‌کند.

پاسخ : صنایع نوزاد و گلخانه‌ای صنایعی هستند که با حمایت دولت و مردم مزیت اقتصادی به دست می‌آورند.

  منظور از تولید فراملیتی و چند ملیتی چیست؟

اگر به بازار بروید بیشتر وسایل برقی ساخت کشور ژاپن است، یعنی کشورهایی مانند ژاپن توانسته‌اند مزیت اقتصادی کشورهای دیگر را به خود اختصاص دهند، و تولیدات را در فراتر از مرزهای ملت ژاپن به فروش برسانند. در شیوۀ کشورهایی که تولیدات فراملیتی دارند معمولا صنایع خود را به کشورهای دیگری که از لحاظ نیروی کار ارزان و بازار مصرف بهتر هستند منتقل می‌کنند، و از آلودگی‌ هوا و دیگر آلودگی‌ها رهایی می‌یابند؛ مثال : تولید پوشاک مار‌ک‌دار انگلیس در بنگلادش.

  منظور از قیمت‌گذاری ناعادلانه چیست؟

نکته ترکیبی : در فصل بازار بیان کردیم که تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان در صورتی که انحصارگر باشند، قیمت‌گذار و دیگران تابع قیمت‌گذاری آن‌ها هستند.

اشاره کردیم که در زمینۀ تولید غذا و پوشاک به ترتیب مزیت مطلق به ایران و برزیل تعلق دارد. حال اگر در تجارت جهانی قیمت پوشاک برزیل نسبت به مواد غذایی بیشتر قیمت‌گذاری شود، در این صورت می‌گوییم قیمت‌گذاری ناعادلانه است. قیمت‌گذاری ناعادلانه برخی از قدرت‌های اقتصادی در زمینۀ انرژی، محصولات کشاورزی و اغلب محصولات خام و فاقد فناوری ارزان قیمت‌گذاری می‌شوند و در مقابل محصولات با فناوری بالا و دانش بنیان گران قیمت‌گذاری می‌شوند.

توجه داشته باشید که اگر بر ضرورت خودکفایی و جایگزینی واردات صحبت می‌شود منظور قطع روابط با تجارت بین‌المللی نیست. صحنۀ تجارت بین‌المللی عرصۀ رقابت است و کشوری در این زمینه موفق است که بتواند ضمن شناسایی افزایش توانمندی‌های خود در زمینۀ افزایش تولیدات (اصل مزیت نسبی) بتواند فرصت‌های بین‌المللی را بشناسد و از این فرصت‌ها نهایت منفعت را به دست بیاورد.

  منظور از شکنندگی و آسیب پذیری اقتصادی چیست؟

نکته ترکیبی : در فصل بازار و ابتدای فصل بیان کردیم که افراد و جوامع به علت توانایی‌های مختلفی که دارند، باید هر کدام در زمینۀ تولید کالا یا کالاهای خاصی تخصص یابند، و دیگران به کالاها و خدمات آن‌ها و خود نیز به تولیدات دیگران نیازمندند.

در جوامع مشکلی وجود ندارد که افراد تک‌محصولی باشند، اما در سطح جهانی اگر کشوری تک‌محصولی باشد، توانایی مقابله با تکانه‌ها و جنگ‌های اقتصادی مانند تحریم اقتصادی را ندارد، بنابراین در جنگ‌های اقتصادی محکوم به شکست هستند.

کشور ما در ابتدا کشوری تک محصولی به حساب می‌آمد و به شدت به درآمدهای نفتی وابسته بود، اما بعد از جنگ تحمیلی در مسیر رهایی از تک‌محصولی بودن برآمد البته هنوز کشور ما به درآمدهای نفتی وابسته است، اما بازار محصولات صادراتی گوناگون شده است.

از سوی دیگر با تلاش در زمینۀ فناوری و علم و تاسیس شرکت‌های دانش بنیان توان فنی افزایش یابد، و امکان تامین نیاز صنایع در داخل فراهم شود؛ مثال : ماهواره امید، یاخته‌های بنیادین، فناوری نانو، لیزر و انرژی هسته‌ای و صنایع دفاعی و نظامی جزو چند کشور اول دنیا قرار گرفته است. و  در مسیر قطع وابستگی و استقلال اقتصادی قدم برداشته است.

پاسخ : صنایع نوزاد و گلخانه‌ای صنایعی هستند که با حمایت دولت و مردم می‌توانند مزیت اقتصادی به دست آورند. (گزینه صحیح2)


  امروزه با . . . از میزان تاثیرگذاری تحریم‌های تجاری کاسته شده است؟

1 . پیدایش اتحادیه‌های اقتصادی

2 . تاثیرگذاری بیشتر تحریم‌های مالی

3 . جهانی شدن اقتصاد

4 . درون‌زا شدن اقتصاد کشورها

تحریم اقتصادی اتحادیه اقتصادی و سازمان‌های بین‌المللی

  منظور از تحریم اقتصادی چیست؟

در رقابت و جنگ‌های اقتصادی یکی از ابزارها تحریم اقتصادی است. تحریم اقتصادی موجب سختی کشوری برای واردات و صادرات کالاهای خود می‌شود. و هزینه مبادلات برای کشوری که تحریم شده است بالا می‌رود و مجبور می‌شود کالاهای مورد نیاز خود را از بازار سیاه تهیه کند.

  تحریم‌های اقتصادی به دو دسته تقسیم می‌شوند؟ آن‌ها را توضیح دهید؟

تحریم‌های تجاری

در تحریم تجاری بهانه‌تراشی در مقابل صادرات و واردات کالا و سایر عوامل تولید برای کشور تحریم شده به‌وجود می‌آید.

تحریم‌های مالی

مانع‌تراشی در مقابل مبادلات مالی، بانک‌ها و بیمه‌ها.

در ابتدا تحریم‌های تجاری بیشتر از تحریم‌های مالی بود، اما با جهانی شدن اقتصاد از میزان تاثیرگذاری تحریم‌های تجاری کاسته شد و پس از جنگ جهانی اول شبکه مالی و پولی گسترده‌ای به وجود آمد و کشورهای تحریم‌کننده از فناوری اطلاعات گسترده و شبکه‌های پولی و مالی گسترده (دلار و یورو) استفاده کرده و تحریم‌های بانکی و بیمه‌ای اعمال می‌کنند.

  آیا تحریم فقط به کشور تحریم شونده ضرر می‌رساند؟ و هیچ منفعتی برای کشور تحریم‌شده ندارد؟

خیر – توجه داشته باشید که تحریم فقط به کشور تحریم‌شده ضرر نمی‌رساند بلکه به کشورهایی که تحریم را انجام داده‌اند نیز ضرر می‌رساند. علاوه بر این تحریم باعث می‌شود که یک جامعه با اتکا بر تولید داخلی( یعنی اتکا بر عوامل تولید و خودکفایی و درون‌زا شدن اقتصاد) به تولید دست بزنند و مزیت‌های اقتصادی و رقابتی راکسب کنند. و با اجرای این سیاست اقتصاد درون‌زا تحقق می‌یابد.

همانطور که می‌دانید کشور ما بعداز انقلاب و در زمان جنگ تحمیلی و حتی امروزه به بهانه‌های واهی مورد تحریم قرار گرفته است؛ مانند : تحریم در زمینه نفتی، دارویی، هواپیمایی و فناوری‌های مهم بانکی و بیمه‌ای مورد تحریم قرار گرفته اما در این چند مدت اقتصاد ایران اگر چه با هزینه‌هایی رو به رو شده است اما ثابت کرده که در مقابل اقتصاد بسیاری از کشورهای دیگر مقاوم‌تر است.

اتحادیه‌های اقتصادی و سازمان‌های بین‌المللی

کشورها و قدرت‌های برتر اقتصادی با تشکیل اتحادیه‌هایی اقتصاد جهان را به صورت منطقه‌ای درآوده‌اند و کشورهای عضو در این اتحادیه‌ها با شریکان خود مبادلات تجاری بیشتری را انجام می‌دهند و سعی دارند که موانع تجاری بین خود و کشورهای عضو را بردارند.

در اتحادیه اروپا کشورهای اروپایی با انتخاب پول واحد برای سود بیشتر، بازرگانی کل اروپا را به صورت داخلی درآورده‌اند.

اتحادیه ملل جنوب شرق آسیا(آ سه آن) با ده عضو پس از آمریکا، ژاپن و اتحادیه اروپا مهم‌ترین چهارمین منطقه قدرتمند تجاری در جهان است.

سازمان کنفرانس اسلامی با هدف اتحاد بین ملت‌های مسلمان در سال 1972 تشکیل شد، البته این نهاد یک نهاد صرفا اقتصادی نیست اما نهادهای فرعی مانند : مرکز اسلامی توسعه تجارت، بانک توسعه اسلامی و اتاق صنعت و بازرگانی اسلامی دارد.

  علت شکل‌گیری سازمان‌های بین‌المللی چیست؟

گسترش تجارت و مبادلات جهانی، ضرورت وضع مقررات جهانی و قدرت‌های برتر به دنبال اعمال قدرت و حکمرانی بودند.

  سازمان‌های تاثیرگذار بر تجارت جهانی را نام ببرید؟

بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول (IMF) و سازمان تجارت جهانی (WTO)

پاسخ : امروزه با جهانی شدن اقتصاد و بعد از جنگ جهانی پیدایش سیستم‌های پولی و مالی از میزان تاثیرگذاری تحریم‌های تجاری کاسته شد و بر تاثیر تحریم‌های مالی افزوده شد. (گزینه صحیح3)


آکادمی کنکور- اقتصاد بین‌الملل - خلاصه درس

چرا تجارت بین‌الملل :

 افراد توانایی و خواسته‌های گوناگونی دارند، و این باعث می‌شود که در سطح جامعه هر فردی براساس توانایی خود شغلی را برعهده بگیرد و کالا یا خدمات تولید کند.

اگر از سطح جامعه فراتر برویم، و کشورها را مانند افراد جامعه در نظر بگیریم، هر کشوری بر اساس تفاوت در عوامل تولید، فناوری و شرایط اقلیمی، توانایی تولید برخی از کالاها را دارد. اما آن کشور نیازهای مختلفی دارد، بنابرای هر کشوری بر اساس اصل مزیت مطلق و نسبی، در تولید کالا یا کالاهایی تخصص می‌یابد و تقسیم کار می‌شود.

منافع تجارت بین‌الملل :

 این تقسیم و تخصص کار باعث افزایش تولید و کیفیت کالاها در جهان می‌شود. اما کشورها را به تک‌محصولی شدن سوق می‌دهد که برای کشورها مشکلاتی را به همراه دارد.

در تجارت جهانی تولید کنندگان به لوازم یدکی، بازار وسیع و ارز لازم برای پرداخت محصولات وارداتی دست پیدا می‌کنند. و مصرف کنندگان به کالاهای مورد نیاز و ارزان و مرغوب‌تر دست می‌یابند.

زیان، تجارت بین‌المللی :

اگر محصولات برخی از کشورها ارزان قمت‌گذاری شود، که امروزه محصولات فاقد فناوری اینگونه هستند، تجارت بین‌الملل دیگر برای کشورهایی که مواد خام تولید می‌کنند دارای سود نیست.

اقتصاد تک‌محصولی در جنگ‌های اقتصادی (تحریم) شکننده و آسیب‌پذیر است. و کشورها باید از تک‌محصولی شدن فاصله بگیرند.

نتیجه : محصولات ناعادلانه  قیمت‌گذاری می‌شوند  و اقتصاد تک‌محصولی = وابستگی = شکننده بودن = سود تجارت به سمت کشورهای قیمت‌گذار سرازیر می‌شود.

راهکار :

کشورها از وضعیت تک‌محصولی فاصله بگیرند.

1 . یعنی اقتصاد بالفعل را به اقتصاد بالقوه تبدیل کنند. و در این راستا باید با خلق مزیت‌های اقتصادی جدید، پیشرفت در علم و فناوری بازار محصولات صادراتی و وارداتی خود را گوناگون کنند و از تک‌محصولی و وابستگی رهایی یابند.

دستیابی به فناوری حجم و کیفیت کالاهای تولیدشده را افزایش و هزینه تولید را کاهش می‌دهد.

صنایع نوزاد و گلخانه‌ای با حمایت مردم و دولت، مزیت اقتصادی کسب می‌کنند.

2. کالاهای راهبردی را در داخل تهیه کنند؛ مثال : صنایع دفاعی و نظامی و محصولات کشاورزی، در داخل تولید شود و به خودکفایی برسیم و اقتصاد درون‌زا شود.

اتحادیه‌های اقتصادی را مانند اتحادیه اروپا به وجود آورند.  و برای این کار( آ سه آن و سازمان کنفرانس اسلامی) به وجود آمد.

نتیجه : تک‌محصولی باید فاصله گرفت. یعنی کشوری که در تولید کالاهای راهبردی به خودکفایی رسید = در مقابل تحریم‎‌ها مقاوم

در گذشته به علت هجوم دزدان و رفتارهای غیر عقلانی بعضی از حاکمان که مانع تجارت می‌شدند و راه‌های نامناسب و نبود وسایل حمل و نقل هزینه تجارت بالا می‌رفت.

نتیجه گیری کل فصل :

 تجارت بین‌الملل دارای سود است. و باعث تنوع کالاها و افزایش تولید می‌شود. اما قیمت‌گذاری ناعادلانه برخی از محصولات و تک‌محصولی شدن برخی از کشورها در مقابل تحریم زیان‌بار است. بنابراین کشورها باید از تک‌محصولی شدن فاصله و کالاهای راهبردی را خودشان تولید کنند. و مزیت اقتصادی کسب کنند.

 

آکادمی کنکور- اقتصاد-تجارت بین الملل


آکادمی کنکور- اقتصاد - تک محصولی


آکادمی کنکور -اقتصاد دهم برای کنکور

1

به نظر شما چرا کشورها به تجارت بین‌الملل روی می‌آورند؟

کشورها نیازهای مختلفی دارند، که برای برطرف کردن آن نیازها به اندازۀ کافی منابع و امکانات برای رفع آن نیازها در اختیار ندارند.

همانطور که می‌دانید کشورها از لحاظ داشتن عوامل تولید در سطوح مختلفی قرار دارند؛ برای مثال : در کشور ما ذخایر زیر زمینی نفت وجود دارد اما آناناس در کشور ما به وجود نمی‌آید، همانطور که کشورها به نفت ایران نیاز دارند ما نیز به تولیدات کشورهای دیگر نیاز داریم. و تجارت بین‌الملل علاوه بر برطرف کردن نیازهای کشور می‌تواند بسیار سودآور باشد و حرکت جامعه به سوی پیشرفت را تسریع ببخشد.

2

محدودیت‌هایی را ذکر کنید که در گذشته مانع رشد و توسعه تجارت بین‌الملل در گذشته می‌شد؟

الف – موانع قانونی، ناامنی و ضعف دولت‌ها : هجوم راهزنان و رفتار غیرعقلانی حاکمان برای حمایت از تولید ملی

ب – هزینه‌های تجارت : نبود راه مناسب و وسایل حمل و نقل مناسب باعث افزایش هزینه‌های تجارت می‌شود.

3

انگیزه‌هایی که تجارت بین‌الملل را در افراد ایجاد می‌کند؟ و آن‌ها را از بین می‌برد؟

تجارت بین‌الملل برای افراد و جوامع سود اقتصادی را در بردارد و به جوامع این امکان را می‌دهد که بتوانند کالاهای مختلفی را که به آن نیاز دارند و در داخل تولید نمی‌کنند از کشورهای خارجی تهیه کنند.

اما برخی از قدرت‌های اقتصادی با قیمت‌گذاری ناعادلانه بر روی محصولات برخی از کشورها، باعث می‌شوند که کالاهای خود با قیمت بیشتری به فروش برسد و در مقابل کالاهای کشورهای دیگر که معمولا بدون فناوری تولید می‌شوند، با قیمت ارزان قیمت‌گذاری بشوند.

4

مزیت مطلق و مزیت نسبی چیست؟

اگر کشوری تمام عوامل تولید خود را صرف تولید کالایی کند و آن کالا را بتواند، با کیفیت و کمیت بیشتر از کشورهای دیگر تولید کند، می‌گوییم که آن کشور در این زمینه یعنی تولید آن کالا مزیت مطلق دارد.

اگر کشوری در مقابل کشورهای دیگر مزیت مطلقی نداشته باشد می‌تواند عوامل تولید خود را در راستای کالایی که بیشترین سود و منفعت را دارد، نسبت به تولید سایر کالاهای دیگر به کار بگیرد هر چند در زمینه این کالا مزیت مطلق به کشورهای دیگر تعلق دارد اما می‌تواند مزیت نسبی به دست آورد.

5

وضعیت اقلیمی چگونه بر اقتصاد بین‌الملل تاثیر می‌گذارد؟

وضعیت اقلیمی بیشتر بر محصولات کشاورزی و تنوع آن محصولات تاثیر می‌گذارد، و باعث می‌شود که در هر محدوده‌ای از جهان و کشورها محصولاتی به وجود بیاید که در منطق دیگر امکان رشد و پرورش آن محصولات نباشد و بر عکس.

6

انواع سیاست‌های تجاری را نام ببرید و در چه مواردی می‌توان از آن‌ها بهره جست؟

توجه داشته باشید که سیاست‌های تجاری در دو زمینه صورت می‌گیرد : الف – برای صادرات : دولت یارانه‌هایی را برای تشویق و حمایت تولیدکنندگان برای  نفوذ به بازارهای جهانی ارائه می‌دهد. ب – برای کاهش و کنترل واردات، عوارضی را صادر می‌کند، و همچنین برای تشویق سرمایه‌گذاران خارجی به سرمایه گذاری تسهیلاتی را به آن‌ها ارائه می‌دهد.

7

تحریم اقتصادی چیست؟ و چگونه بر اقتصاد کشور تاثیر می‌گذارد؟

یکی از ابزارها در جنگ‌ها و تحریم‌های اقتصادی تحریم اقتصادی است، که باعث می‌شود، در روند واردات و صادرات کشور تحریم شده مشکلاتی به وجود بیاید و هزینۀ واردات و صادرات آن کشورها افزایش پیدا کند و مجبور می‌شوند کالاهایشان را از بازار سیاه با قیمت بیشتری تهیه کنند.

ولی تحریم اقتصادی باعث می‌شود که کشورها با اتکا بر تولید داخلی و عوامل تولید خود به خودکفایی برسند. و اقتصاد آن‌ها درون‌زا شود.

 

1

امروزه تجارت به علت . . . و . . . با روش‌های علمی انجام می‌شود؟

1 . کیفیت بالای کالاهای تولیدشده و گسترش وسایل حمل و نقل

2 . گوناگون شدن کالاهای تولیدشده و گسترش تجارت بین‌الملل

3 . کیفیت بالای کالاهای تولیدشده و گسترش تجارت بین‌الملل

4 . گوناگون شدن کالاهای تولیدشده و گسترش وسایل حمل و نقل

2

کدام یک از عواملی که موجب روی آوردن به تجارت بین‌الملل می‌شود، موجب شده که قیمت‌گذاری ناعادلانه‌ای بر محصولات در مبادلات جهانی انجام شود؟

1 . یکسان نبودن منابع و عوامل تولید

2 . یکسان نبودن کشورها از نظر دسترسی به فناوری

3 . وضعیت اقلیمی متفاوت

4 . رفتارهای استکباری و استعماری قدرت‌های اقتصادی

3

کشوری که دارای نیروی انسانی متخصص است؟ کدام یک از ویژگی‌هایی را داراست، که باعث می‌شود که کشورها به تجارت بین‌الملل روی آورند؟

1 . یکسان نبودن منابع و عوامل تولید

2 . وضعیت اقلیمی متفاوت

3 . یکسان نبودن کشورها از نظر دسترسی به فناوری

4 . سرمایه‌گذاری آن کشور برای آموزش نیروی انسانی

4

اگر اصل مزیت نسبی و مطلق رعایت نشود. چه مشکلاتی برای کشورها به وجود می‌آید؟

1 . منابع و سرمایه‌های کشور اصراف می‌شوند و سطح کمیت و کیفیت کالاها کاهش می‌یابد و رفاه اجتماعی کاهش می‌یابد.

2 . کشورهایی که اصل مزیت نسبی را رعایت نمی‌کنند، نمی‌توانند در سطح جهانی موفقیتی به دست آورند.

3 . چون دولت نتوانسته است اصل مزیت مطلق و نسبی را رعایت کند، رفاه جوامع کاهش می‌یابد.

4 . کشورها به سوی تک محصولی سوق داده می‌شوند و در مقابل تحریم‌های اقتصادی ضعیف می‌شوند.

5

سنجش 93 : آنچه موجب شده نیروی تولیدی کل کشورهای جهان ونیز حجم کالاهای تولید‌شده در جهان افزایش یافته و در نتیجه این امر، سطح زندگی کشورهایی که در مبادلات بین‌المللی شرکت دارند، بهبود یابد، چیست؟

1 . بازرگانی منطقه‌ای

2 . بازرگانی بین قاره‌ای

3 . تخصص بین‌المللی

4 . تجارت بین‌المللی

پاسخ تشریحی

1

امروزه تجارت به علت گوناگون شدن کالاهای تولیدشده و گسترش وسایل حمل و نقل با روش‌های علمی انجام می‌گیرد.(گزینه صحیح4)

2

در سطح مبادلات تجاری بیان کردیم کشوری که در تولید کالایی دارای مزیت مطلق است، دیگران کالایی را که تولید کرده است، خریداری می‌کنند و در مقابل او نیز کالاهای مورد نیاز خود را خریداری می‌کند؛ مثال : اگر ایران مواد غذایی تولید کند و برزیل پوشاک تهیه کند، و قیمت پوشاک 10 برابر مواد غذایی باشد، تجارت بین ایران و برزیل دیگر برای ایران سودآور نخواهد بود. تجارت بین‌المللی باید دارای منافع دو سویه باشد و این به قیمت مبادلات بستگی دارد. و اشاره کردیم که محصولات خام و فاقد فناوری مانند : محصولات کشاورزی و غذا با قیمتی پائین، قیمت‌گذاری می‌شوند و در مقابل محصولات دارای فناوری با قیمت گران قیمت‌گذاری می‌شوند. (گزینه صحیح2)

3

کشورها از نظر در اختیار داشتن منابع طبیعی، معادن زیرزمینی و سرمایۀ انسانی متخصص، وضع یکسانی ندارند. بعضی از آنها از زمین های حاصلخیز و منابع آبی کافی، برخی از منابع زیرزمینی فراوان و برخی دیگر از نیروی انسانی متخصص بهره مندند. و این جزو تفاوت کشورها در برخورداری از عوامل تولید است. (گزینه صحیح3)

4

اگر اصل مزیت مطلق و نسبی رعایت نشود، اولا منابع و سرمایه‌ها در فضای تولید اسراف می‌شوند و ثانیا با تولید محصول کمتر و بی کیفیت‌تر رفاه جوامع کاهش می‌یابد. (گزینه صحیح1)

5

تخصص بین‌المللی توان تولیدی کل کشورهای جهان و نیز حجم کالاهای تولید شده در جهان را افزایش می‌دهد. در نتیجۀ این امر سطح زندگی مردم کشورهایی که در مبادلات بین‌المللی شرکت دارند بهبود می‌یابد. (گزینه صحیح3)

مولف : مجید حیدری



 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 1 | امتیاز: 5 از 5