بودجه و مالیه دولت


 

 پیش نیاز

متن درس

خلاصۀ درس

پرسش

ایستگاه!

 

 

 

سیاست‌های دولت به دو بخش تقسیم می‌شود :

1 . سیاست های پولی : که از طریق بانک مرکزی و برای کنترل حجم پول و حفظ ارزش آن انجام می‌شود، که در صورت رکود سیاست انبساطی و افزایش حجم پول در گردش برای رونق گرفتن بازار، که از طریق خرید اوراق مشارکت انجام می‌شود. و در زمان تورم برای حفظ ارزش پول سیاست انقباضی را برای کاهش حجم پول انجام می‌دهد، که از طریق فروش اوراق مشارکت عملی می‌شود.

2 . سیاست‌های مالی : در این بخش دولت درآمدهایی را از طریق منابعی مانند: مالیات، بهای خدمات و درآمد شرکت‌های دولتی کسب درآمد می‌کند. و این درآمدها را برای مخارج عمومی و در مسیر دستیابی به اهداف اقتصادی خود مانند : هزینه‌های کارکنان، هزینه‌های اداری، پرداخت‌های انتقالی، هزینه‌های سرمایه‌ای یا عمرانی، سرمایه‌گذاری مولد، زیربنایی و اجتماعی به مصرف می‌رساند.

  آیا دولت بدون هیچگونه برنامه‌ای درآمدهای خود را وصول می‌کند، و آن را در زمینه‌های مختلف به مصرف می‌رساند؟

در هر کشوری سندی برای پیش‌بینی درآمدها و مخارج عمومی هر کشوری تنظیم می‌شود. در کشور ما این سند بودجه نام دارد، که در آن تمامی درآمدها در طول سال آینده پیش‌بینی شده است، و سهم هر دستگاه در آن مشخص شده است.

در این درس با درآمدها و مخارج دولت که همان بودجه است آشنا می‌شویم.


چرا دولت‎‌ها به تنظیم بودجه اقدام می‌کنند؟

هر وقتی که کلمۀ بودجه به گوشتان خورد به چند نکته توجه داشته باشید : درآمد دولت و خرج آن درآمد کسب شده در مسیر اهداف اقتصادی کشور برای توسعه، بودجه مهم‌ترین سند در دستگاه‌های مالی کشور است.

پاسخ سوال : دولت برای اجرای طرح‌های خود در اقتصاد مانند : سرمایه‌گذاری در جهت آموزش‌، تامین امنیت، احداث جاده، کارخانه، رفع نابرابری و در نهایت دستیابی به پیشرفت باید مخارجی را صرف کند، و به تبع آن باید درآمدی برای این مخارج داشته باشد، پس در هر کشوری یک سند پیش‌بینی می‌شود که در آن درآمدی که دولت باید از طریق مواردی که در پیش‌نیاز اشاره شد، و در بودجه مشخص شده است، کسب درآمد کند. و در همان سند یعنی بودجه پیش‌بینی شده طریقۀ مخارج دولت و سهم هر دستگاه دولتی و هر هدفی که دولت برای آن سرمایه‌گذاری می‌کند، درآن مشخص شده است.


بودجه سندی . . . که طبق اصل . . . توسط دولت تنظیم، و نظارت برا اجرای آن برعهدۀ . . . و . . . . وظیفۀ پرداخت مخارج دولت را دارد؟

1 . بلندمدت – 53 – دیوان محاسبات – خزانه‌داری

2 . کوتاه مدت – 52 – دیوان محاسبات – خزانه‌داری

3 . بلندمدت – 52 – خزانه‌داری – دیوان محاسبات

4 . کوتاه‌مدت – 53 – خزانه‌داری – دیوان محاسبات

بودجه ( سند پیش‌بینی، درآمد و مخارج دولت در طول یک سال)

بودجه چیست؟

بودجه سند پیش‌بینی است. –  بودجه شامل : یک ماده واحده ( که کل رقم درآمد و مخارج است) و چند تبصره که شامل چگونگی وصول درآمد و هزینه می‌باشد. به علاوه در بودجه سهم هر دستگاه از بدودجه مشخص شده است. - مهم‌ترین سند مالی در دستگاه‌های دولتی است. – کوتاه مدت است، چون برای یک سال تنظیم می‌شود. – در آن راه‌های کسب درآمد دولت و هزینۀ آن درآمدها برای رسیدن به اهداف اقتصادی مشخص شده است. – توسط مجلس به تصویب می‌رسد.

بودجه یکی از اهرم‌های کنترلی مجلس بر دولت است زیرا اگر مجلس با یکی از طرح‌های دولت موافق نباشد، بودجه آن را تصویب نمی‌کند.

در بودجه اهمیت اهداف از نظر دولت مشخص می‌شود، زیرا اگر هدفی برای دولت مهمتر باشد سهم آن را در بودجه افزایش می‌دهد.

بودجه چگونه تهیه و به تصویب می‌رسد؟ و نظارت بر اجرای بودجه برعهدۀ چه ارگانی است؟

تنظیم و پیشنهاد بودجه :

طبق اصل 52 توسط دولت تهیه و به تصویب هیئت دولت می‌رسد. همچنین دولت موظف بودجۀ سال بعد را تا آذر ماه هر سال به مجلس تقدیم کند.

تصویب بودجه :

لایحه بودجه ابتدا در کمیسیون و سپس در جلسۀ علنی مطرح می‌شود. و مجلس باید آن را تصویب کند. و مجلس لایحۀ بودجه را قبل از پایان سال باید تصویب کند.

اجرای بودجه :

لایحه پس از تصویب، تبدیل به قانون می‌شود، و در تمامی دستگاه‌ها لازم‌الاجراست. عملکر مالی بخش دولتی در طول یک سال مشخص می‌شود.

در بودجه سهم هر دستگاه مشخص شده، و به آن‌ها تخصیص پیدا می‌کند.

نظارت بر اجرای بودجه :

مجلس تصویب کننده و ناظر بر اجرای بودجه است. دیوان محاسبات که اعضای آن را مجلس انتخاب می‌کند، ناظر بر اجرای بودجه است. دیوان محاسبات بر تمامی دستگاه‌هایی که از بودجه استفاده می‌کنند، نظارت می‌کند تا سهم هر  دستگاه از بودجه در محل خود به مصرف برسد و مخارجی اضافه بر مقدار پیش‌بینی شده در بودجه تجاوز نکند.

منظور از تفریغ بودجه چیست؟ و توسط چه سازمانی ارائه می‌شود؟

بودجه سند پیش‌بینی است، یعنی ارقام بودجه تخمینی است و تفاوت اصلی آن با درآمد و مخارج واقعی پس از گذشت یک سال مشخص می‌شود. تفریغ بودجه سندی است که توسط دیوان محاسبات ارائه می‌شود و در آن تفاوت ارقام و میزان پایبندی دستگاه‌ها به بودجه را نمایش می‌دهد.

خزانه داری :

به عنوان یکی از دستگاه‌های است که در بودجه و ساختار مالی جامعه و حاکمیت نقش اساسی دارد. تمامی درآمد دولت که توسط دستگاه‌ها وصول می‌شود، به حساب خزانه‌داری واریز، و طبق قانون مصوب مخارج دولت را پرداخت می‌کند.

اداره کل خزانه‌داری در وزارت اقتصاد و امور دارایی است، و مدیر کل آن از طریق وزیر دارایی تعیین می‌شود.

نتیجه : بودجه مهم‌ترین سند است، که دولت آن را تنظیم می‌کند، و شامل عملکر مالی دولت در طول یک سال است، که پس از تصویب به قانون تبدیل می‌شود، و نظارت بر آن برعهدۀ مجلس و دیوان محاسبات است. خزانه‌داری تمام درآمدهای دولت را وصول و طبق قانون مخارج دولت را می‌پردازد.

در ادمۀ با بخش ابتدایی بودجه یعنی درآمدهای دولت و بعد از آن با مخارج دولت آشنا می‌شویم.

پاسخ : بودجه سند پیش‌بینی است که در آن درآمد و مخارج دولت در طول یک سال پیش‌بینی می‌شود. طبق اصل 52 قانون اساسی توسط دولت تنظیم و به تصویب مجلس می‌رسد، دیوان محاسبات که ناظر بر اجرای است که اعضای آن توسط مجلس انتخاب می‌شود. خزانه‌داری تمامی درآمد دولت را دریافت و به موجب قانون بودجه که به تصویب رسیده است، مخارج دولت را می‌پردازد. (گزینه صحیح2)


در چه صورتی استقراض راهگشا است، و بدترین و بهترین راه استقراض در کدام گزینه به درستی ذکر شده است؟

1 . برای هزینه‌های جاری به کار گرفته شود. – کشورهای خارجی – بانک مرکزی

2 . برای سرمایه‌گذاری مولد به کار گرفته شود. – بانک مرکزی - مردم

3 . برای هزینه‌های جاری به کار گرفته شود. – بانک مرکزی – مردم

4 . برای سرمایه‌گذاری مولد به کار گرفته شود. کشورهای خارجی - مردم

درآمدهای دولت

بهای کالا و خدمات دولتی :   آب، برق، گاز، تلفن

نفت خام چند سالی است، که در بودجه جزو درآمدهای دولت به حساب نمی‌آید، و درآمد حاصل از فروش این نوع از سوخت‌ها با کسر مخارج تولید آن‌ها در صندوق توسعۀ ملی برای زایندگی مستمر و حفظ این ثروت‌های طبیعی باید به سرمایۀ مولد تبدیل شود.

درآمد شرکت‌های تولیدی و سرمایه‌گذاری :

الف شرکت‌های تولیدی : در فصل قبل اشاره کردیم که دولت با تاسیس شرکت‌هایی درآمد کسب می‌کند،  فولاد و نفت و تمامی درآمدهای کسب شده از این طریق به استثنای بانک‌ها، بیمه‌ها و برخی از سازمان‌های توسعه‌ای به حساب خزانه‌ا‌داری کل واریز می‌شود.

ب سرمایه گذاری : تولیدی (استقرار کارخانه)، زیربنایی (ساخت راه‌ها، خطوط راه‌آهن)، اجتماعی (همانطورکه بیان شد مهم‌ترین عامل تولید را آموزش دهیم تا مولید و توانمند شود). این سه مورد که بعضی از آن‌ها درآمد مستقیمی را برای دولت ندارد، اما مانند مورد سوم یعنی سرمایه‌گذاری اجتماعی مستقیما باعث افزایش تولید می‌شوند و درآمد افزایش می‌یابد.

استقراض :

 اگر سایر مواردی که به عنوان درآمدهای دولت از آن نام بردیم، مخارج دولت را تامین نکند، یعنی دولت با کسری بودجه رو به رو باشد، دولت چند گزینه را پیش رو دارد.

الف – بهترین راه دولت، قرض گرفتن از مردم از طریق اوراق مشارکت است.

ب – بدترین راه قرض گرفتن از نظم بانکی یعنی بانک مرکزی پول چاپ کند چون باعث افزایش نقدینگی می‌شود.

ج – قرض گرفتن از کشورهای خارجی موجب وابستگی می‌شود.

استقراض برای هزینه‌های جاری دولت کار معقولی نیست، اما برای سرمایه‌گذاری مولد می‌تواند راهگشا باشد.

مالیات :

از آنجایی که بحث مالیات گسترده است، مالیات را به صورت جداگانه بررسی می‌کنیم.

 پاسخ  : در زمان که دولت با کسری بودجه رو به رو است، از داخل یا خارج استقراض می‌کند. بهترین راه استقراض از مردم از طریق اوراق مشارکت است. و بدترین آن از طریق بانک مرکزی است، که موجب افزایش نقدینگی می‌شود. استقراض از کشورهای خارجی نیز می‌تواند موجب وابستگی شود. (گزینه صحیح2)


در مالیات غیر مستقیم و مستقیم به ترتیب امکان  . . . و امکان . . . است؟

1 . انتقال بار مالیاتی کم، مانند : دارایی – انتقال بار مالیاتی زیاد مانند : نقل دارایی

2 . انتقال بار مالیاتی زیاد، مانند : دارایی –  انتقال بار مالیاتی کم، مانند : نقل دارایی

3 . انتقال بار مالیاتی کم، مانند : نقل دارایی -  انتقال بار مالیاتی زیاد، مانند : دارایی

4 . انتقال بار مالیاتی زیاد، مانند : نقل دارایی –  انتقال بار مالیاتی کم، مانند : دارایی

مالیات

نکتۀ ترکیبی : در فصل فقر و توزیع درآمد اشاره شد که در جامعه‌ای که توزیع درآمد ناعادلانه باشد، نرخ فقیر در آن کشور بیشتر است، و برای رفع این مشکل می‌توان یک سیستم کارآمد کالیات را به کار گرفت، و باید درآمد حاصل از این کار را دوباره به صورت عادلانه بین مردم توزیع کرد.

مالیات توسط چه ارگانی وضع می‌شود؟ و دولت‌ها چرا از مردم مالیات می‌گیرند؟

در بیشتر کشورها مالیات از طریق مجلس نمایندگان وضع می‌شود. و دولت به دو دلیل از مردم مالیات می‌گیرد : 1 . بهای برخی از خدمات عمومی مانند : امنیت – 2 . مالیات یک ابزار سیاست‌گذاری دولت برای رفع نابرابری است.

مالیات را تعریف کنید؟

به وجوهی که دولت به موجب قانون برای انجام آن دو کاری که اشاره شد یعنی امنیت و رفع نابرابری به موجب قانون از مردم می‌گیرد، مالیات گفته می‌شود.

  منظور از بار مالیاتی چیست؟

توجه داشته باشید که اگر مالیات کسی را برعهدۀ دیگری قرار دهیم در واقع بار مالیاتی بر فرد دیگری اصابت کرده است. مثال : اگر دولت برای مسکن که کالای‌ ضروری است، اگر دولت برای مالیات استیجاره‌ای مالیات تعیین کند، بار مالیات بر دوش مستاجر می‌افتد، و به او اصابت می‌کند.

  منظور از پایۀ مالیاتی چیست؟

اگر مالیات بر گندم تعلق بگیرد، گندم پایۀ مالیاتی به حساب می‌آید. در واقع مالیات بر هر کالایی تعلق گیرد آن کالا پایۀ مالیاتی نامیده می‌شود. در زمان حضرت علی (ع) ایشان افزون بر موارد نه گانه بر اسب‌ها نیز زکات بست. در این صورت ایشان پایۀ مالیاتی زکات را افزایش دادند.

انواع مالیات

  مالیات مستقیم

این نوع از مالیات به طور مستقیم از مودیان مالیات گرفته می‌شود.

در این نوع از مالیات دولت می‌تواند افراد کم‌درآمد و پر درآمد را جدا کند و فقط از گروه خاصی مالیات بگیرد. زیرا امکان انتقال بار مالیاتی کم است.

الف – مالیات بر درآمد :

به انواع درآمدهای جامعه تعلق می‌گیرد؛   مالیات بر حقوق، درآمد اصناف، کشاورزی، املاک.

ب – مالیات بر دارایی و ثروت :

 به انواع درارایی اعم از منقول و غیر منقول تعلق می‌گیرد؛   زمین، خانه و اتومبیل.

  مالیات غیر مستقیم

ترکیبی : همانطور که اشاره کردیم تصمیم تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان برای تولید و یا خرید یک کالا را رفتار اقتصادی می‌گویند.

در این نوع از مالیات که با رفتار اقتصادی تحقق می‌یابد. و در آن امکان انتقال بار مالیاتی بسیار است، چون پرداخت‌کنندۀ اصلی مالیات مشخص نیست. در این نوع مالیات دیگر کسی که مالیات را پرداخت می‌کند، دیگر مورد نظر دولت نیست؛   اگر ماکارونی 400 تومان قیمت داشته باشد و دولت 100تومان برای مالیات آن تعیین کند، مصرف کننده در هر زمان که کالا را خریداری کند آن را به فروشنده تحویل می‌دهد. و او آن را به دولت می‌پردازد.

مالیات بر نقل و انتقالات دارایی :

این نوع از معاملات هنگام معاملات انجام می‌شود؛ مثال : کسی که می‌میرد، هنگامی که اموال او به وارثش تعلق می‌گیرد، مالیاتی بر اموال او داده شده است که مالیات بر ارث نامیده می‌شود.

حقوق و عوارض گمرکی :

ترکیبی : همانطور که اشاره شد دولت برای کنترل و هدایت اقتصاد سیاست‌هایی را به کار می‌گیرد که یکی از آن سیاست‌ها عوارض گمرکی است، که به منظور کنترل صادرات و کاهش صادرات است.

این نوع از مالیات بر کالاهای وارداتی و صادراتی است.

عوارض :

همانطور که می‌دانید شهرداری وظایفی مانند : نظافت شهر، آسفالت کردن خیابان‌ها و ساخت پارک و حفظ زیبایی شهر برعهده دارد. این عوارض که مندرج در قبوضی هستند در واقع پرداخت بخشی از بهای خدماتی است که شهرداری برای مردم انجام داده است.

مالیات بر فروش :

شما مصرف کنندۀ سیگار را در نظر بگیرید، اگر قیمت سیگار 400 ریال و دولت 100 ریال برای آن سیگار مالیات تعیین کند، در این صورت سیگار به قیمت 500 ریال به دست مصرف کننده می‌رسد، گاهی این مالیات دولت برای کاهش رفتار اقتصادی مصرف‌کننده (دراینجا مصرف‌کنندۀ سیگار) وضع می‌کند تا انگیزۀ او برای این کار کاهش یابد.

مالیات بر ارزش افزوده :

ترکیبی : ارزش افزوده یعنی قیمت کالا در مراحل مختلف بر ارزش آن افزوده شده است؛ مانند : پنبه، نخ، پارچه و در نهایت که تبدیل به پوشاک می‌شود. در این مثال در هر مرحله بر ارزش محصول افزوده شده است.

این نوع از مالیات غیر مستقیم بر مصرف کالاها و خدمات است، در مثال بالا مالیاتی که بر کالای پنبۀ کشاورز تعلق می‌گیرد غیر مستقیم بر مصرف کالای پوشاک که نهایی است تاثیر می‌گذارد.

این نوع مالیات انگیزۀ فرار مالیاتی را کاهش می‌دهد و از مالیات گیری چندگانه جلوگیری می‌شود؛ زیرا مالیات گرفته شدۀ تولیدکنندگان قبلی از تولیدکنندگان فعلی کسر شده است. این نوع مالیات کالاها و خدمات واسطه‌ای را از پرداخت مالیات معاف می‌کند. (توضیح : کالای واسطه‌ای برای تولید سایر کالاهای دیگر مصرف می‌شود؛ مانند : گوجه فرنگی برای تهیۀ رب گوجه)

انواع نرخ مالیاتی

  نرخ ثابت

در این نوع مالیات نرخ مالیاتی ثابت است؛

  نرخ ثابت مالیاتی 10% برای تمام افراد اعمال می‌شود، و با کاهش یا افزایش درآمد نرخ مالیاتی همان 10% ، ولی چون درآمد افزایش پیدا کرده است، مالیات افزایش پیدا می‌کند.

نرخ ثابت مالیاتی فردی با درآمد ماهانه 100 هزار ریال 10 هزار هزار ریال مالیات و فردی با درآمد ماهیانه 1میلیون ریال 100 هزار ریال خواهد پرداخت.

نتیجه : نرخ مالیاتی برای تمامی درآمدها ثابت، و افزایش یا کاهش مالیات بستگی به نرخ مالیاتی ندارد بلکه بستگی به کاهش یا افزایش درآمد افراد دارد.

  نرخ تصاعدی

در این نوع از نرخ مالیاتی اگر درآمد افزایش پیدا کند نرخ مالیاتی نیز افزایش پیدا می‌کند. و با کاهش مالیات نرخ مالیاتی نیز کاهش پیدا می‌کند؛

  جدول نرخ مالیاتی زیر مفروض است. در مثال زیر فردی را که با درآمد ماهانه55000 ریال و فرد دیگری را با درآمد ماهانه 56000 ریال با هم مقایسه کنید.

درآمدهای تا 20000 با نرخ 5 درصد

درآمدهای تا 40000 با نرخ 8 درصد

درآمدهای تا 55000 با نرخ 10 درصد

در آمدهای تا و بیشتر 70000 با نرخ 12 درصد

پاسخ : این را به یاد داشته باشید که کاهش یا افزایش مالیات در نرخ تصاعدی علاوه بر افزایش یا کاهش درآمد به نرخ مالیاتی که با درآمد تغییر می‌کند بستگی دارد. در این مثال اگر فردی 55000 ریال درآمد داشته باشد مالیات او با نرخ 10% محاسبه می‌شود، اما فرد دوم به علت اینکه 56000% درآمد دارد نرخ مالیاتی او شامل 12% می‌شود.

  در روش پیچیده‌تری نرخ مالیاتی فرد دوم را که 56000 ریال درآمد دارد، 55000 ریال را بر اساس 10% و بقیه (1000 ریال باقیمانده) را براساس 12% محاسبه می‌کنند.

نتیجه : مالیات یکی از منابع کسب درآمد و رفع نابرابری است. دو نوع مستقیم (درآمد – دارایی) و غیر مستقیم (نقل دارایی – عوارض گمرکی – عوارض شهرداری – عوارض برفروش – مالیات بر ارزش افزوده) – پایل مالیاتی یعنی کالایی که بر آن مالیات تعلق می‌گیرد. نرخ مالیاتی یعنی درصد مالیات مانند :10% - 12%

پاسخ : در مالیات مستقیم دولت می‌تواند مودیان مالیاتی کم درآمد و پردرآمد را از هم کم کند و فقط از گروه خاصی مالیات بگیرد، چون امکان انتقال بار مالیاتی کم است. و مالیات بر درآمد و دارایی شامل این نوع از مالیات است. در مالیات غیر مستقیم امکان انتقال بار مالیاتی بسیار زیاد است زیرا پرداخت‌کنندۀ مالیات مشخص نیست.

و شامل : مالیات بر نقل و انتقالات دارایی، عوارض گمرکی، عوارض شهرداری، مالیات بر ارزش افزوده است. (گزینه صحیح4)


هزینه برای پرداخت حقوق، رفع نابرابری، ایجاد سد، و آموزش به ترتیب چه نوع سرمایه‌گذاری به حساب می‌آید؟

1 . جاری – انتقالی – زیربنایی – اجتماعی

2 . سرمایه‌ای – اجتماعی – مولد – انتقالی

3 . جاری – اجتماعی – مولد - انتقالی

4 . سرمایه‌ای انتقالی زیربنایی اجتماعی

هزینه‌های دولت

جمع بندی : پس تا اینجا یاد گرفتیم که بودجه یعنی سند پیش‌بینی با ارقام تخمینی که شامل : درآمد و مخارج دولت می‌شود. و تفاوت آن با درآمد و مخارج واقعی دولت پس از گذشت یک سال مشخص می‌شود. و یاد گرفتیم که درآمد دولت ار راه‌هایی مانند : عرضه کالاو خدمات – درآمد شرکت‌های دولتی و سرمایه‌گذاری – استقراض – مالیات – است.

در بخش اول فصل با قسمت اول بودجه یعنی درآمد دولت آشنا شدیم و در این قسمت دوم فصل با بخش دوم بودجه یعنی هزینه ها و مخارج دولت آشنا می‌شویم.

منظور از مخارج عمومی دولت چیست؟

دولت وظایفی مانند : سرمایه گذاری برای رشد و توسعه و وظایفی مانند برقراری امنیت و اجرای سیاست‌هایی برای کنترل و هدایت اقتصاد دارد، که برای انجام این کارها باید مخارجی را صرف کند به این مخارج هزینه‌های عمومی دولت گفته می‌شود.

  در کشور ما چند سالی است، که دولت گندم را مستقیما از کشاورزان می‌خرد و به قیمتی بسیار کمتر از آنچه که برای خودش به پایان رسیده است، به نانوایی تحویل می‌دهد، دولت برای رسیدن به استقلال اقتصادی که لازمۀ آن خودکفا شدن در تولید کالاهای ضروری و اساسی مردم است، باید گندم را به قیمتی از کشاورز بخرد که انگیزۀ کشت گندم برای کشاورز باقی بماند و در مقابل آرد را با قیمتی بسیار کمتر از آنچه که برای خودش تمام شده به نانوایی تحویل دهد.

هزینه های دولت به دو دسته تقسیم می‌‌شود. آن‌ها را توضیح دهید؟

الف) هزینه‌های جاری یا عادی

هزینه‌هایی هستند که همیشه وجود دارند، و متناسب با سیاست‌های دولت تغییر می‌کنند و با رشد جمعیت و افزایش درآمد (بالا رفتن تولید) کمتر موردی پیش می‌آید که هزینه‌های جاری سیر نزولی داشته باشد.

1 . هزینه‌های کارکنان :

تمام کارکنان دولت که به نوعی از دولت حقوق می‌گیرند؛   نظامیان، قضات، معلمان

2 . هزینه‌های اداری :

که برای چرخش کار جاری ادارات و نهادها صرف می‌شود؛   هزینه‌های حمل و نقل، آب و برق و کاغذ و قلم.

3 . پرداخت‌های انتقالی :

هزینه‌هایی که به صورت بلاعوض برای رفع نابرابری و ایجاد توازن اجتماعی و حمایت از بخشی از تولید کنند گان (مانند یارانه برای خرید گندم)، آسیب دیدگان حوادث طبیعی، و مبالغی که به روستائیان تحت پوشش شهید رجایی که بالاتر از 65 سال سن دارند پرداخت می‌شود.

ب) هزینه‌های سرمایه‌ای یا عمرانی

نکته ترکیبی : همانطور که در فصل تولید گفتیم، سرمایه دو نوع مالی و فیزیکی است، که در اینجا منظور سرمایۀ فیزیکی است، که در جریان تولید به کار گرفته می‌شوند و حاصل کار گذشتۀ انسان‌ها هستند، پس برای اینکه هزینه‌های سرمایه‌ای را خوب یاد بگیرید هرزمان که سرمایه‌گذاری برای خرید ماشین‌آلاتی و یا بنایی است، و یا آموزش نیروی انسانی منظور هزینۀ سرمایه‌ای یا عمرانی است.

دولت علاوه بر هزینه‌های جاری دارای هزینه‌های دیگری مانند : ساخت سد، بیمارستان، مدارس و خرید ماشین‌آلاتی مانند هموارساز (بلدوزر) و احداث کارخانه‌های پتروشیمی و فولادسازی است. توجه داشته باشید که عمر اینگونه از تاسیسات بیش از یک سال است.

1 . سرمایه‌گذاری مولد :

اینگونه سرمایه‌گذاری باعث ایجاد کارخانه و صنایعی می‌شود که کالا و خدمات نهایی مردم را تولید می‌کنند؛   کارخانه : خودرو سازی، تراکتورسازی و مواد غذایی.

2 . سرمایه‌گذاری زیر بنایی :

اینگونه از سرمایه‌گذاری‌ها باعث تقویت توان اقتصادی کشور و به ثمر رسیدن سایر فعالیت‌های اقتصادی می‌شود؛ مثال : آب برای کشاورزی، برق برای صنعت، ایجاده جاده و راه‌آهن و سد سازی و کارهایی از این قبیل لازمۀ بهره برداری مطلوب از این فعالیت اقتصادی است.

توجه داشته باشید که سدسازی جزو سرمایه‌گذاری زیربنایی است، و آن را با سرمایه‌گذاری مولد اشتباه نگیرید، چون سد باعث تولید برق و ذخیرۀ آب است.

3 . سرمایه‌گذاری اجتماعی :

نکته ترکیبی : همانطور که در فصل‌های قبل اشاره کردیم مهم‌ترین عامل تولید نیروی انسانی است، و برای رسیدن به تولید، رشد، درآمد، رفاه اجتماعی و در نهایت توسعه و پیشرفت باید، نیروی انسانی را توانمند و مولد سازیم.

این گونه سرمایه‌گذاری مانند سرمایه‌گذاری زیر بنایی زمینۀ تولید سایر کالاهای دیگر را تولید می‌کند؛ مانند : سرمایه گذاری در آموزش و پرورش علم و فرهنگ. این نوع سرمایه‌گذاری مهم‌ترین نوع سرمایه‌گذاری است، زیرا بدون داشتن نیروهای متخصص و متعهد، انجام دادن سایر سرمایه‌گذاری‌ها و رسیدن به استقلال اقتصادی فراهم نخواهد شد.

  محور تولید انسان و تفکر اوست.

  چرا اقتصاددانان هزینه‌های آموزش و پرورش و هزینه‌های علم و فرهنگ را نوعی سرمایه‌گذاری می‌دانند؟

زیرا مستقیما باعث افزایش تولید می‌شود. و عمده تفاوت کشورهای پیشرفته و عقب‌مانده در درجۀ اول به داشتن نیروهای متخصص و در درجۀ دوم به دلیل گسترش علم و فرهنگ و سرمایه اجتماعی است.

نتیجه : پس توجه داشته باشید که هزینه‌های دولت هزینه‌های دولت، برای رسیدن به اهداف اقتصادی مانند : هزینه‌های جاری که بر درآمد کارکنان و هزینه‌های اداری و پرداخت‌های انتقالی است. و سرمایه‌گذاری‌های دولت نیز جزو مانند : مولد، زیر بنایی و اجتماعی نیز را ابتدا جزو مخارج دولت به حساب آورید و سپس جزو سرمایه‌گذاری.

پاسخ : هزینه‌های جاری شامل حقوق سایر افرادی است که از دولت حقوق می‌گیرند و سرمایه‌گذاری برای رفع نابرابری و ایجاد توازن اجتماعی مانند : حمایت از افرادی در اثر حوادث طبیعی آسیب دیده‌اند. و سرمایه گذاری زیربنایی برای به ثمر رسیدن سایر فعالیت‌های اقتصادی است مانند : آب، برق و سدسازی. و سرمایه‌گذاری در آموزش مهم‌ترین نوع سرمایه‌گذاری دولت است زیرا مستقیما باعث افزایش تولید می‌‌شود. (گزینه صحیح1)


در بخش سیاست‌های مالی که از درآمد و هزینه‌های دولت تشکیل شده است، دولت سندی را پیش‌بینی می‌کند، که ارقام آن سند تخمینی است و تفاوت واقعی آن پس از گذشت یک سال مشخص می‌شود.

بودجه توسط دولت تهیه و توسط مجلس به تصویب و توسط دیوان محاسبات که وظیفۀ ارائه تفریغ بودجه را برعهده دارد، نظارت می‌شود.

تمامی درآمدهای دولت و سایر دستگاه‌های وصول درآمد به حساب خزانه‌داری واریز می‌شود، و خزانه‌داری طبق قانون تمام مخارج دولت را می‌پردازد.

مالیات با دو نوع مستقیم و غیر مستقیم تقسیم می‌شود. و منظور از نرخ مالیاتی مقدار درصد مالیات است که به هر کالایی تعلق می‌گیرد. در نرخ مالیاتی ثابت، کاهش یا افزایش مالیات به کاهش یا افزایش قیمت بستگی دارد. و در نرخ تصاعدی مالیات افزایش یا کاهش مالیات علاوه بر تغییر در درآمد به افزایش و کاهش در نرخ مالیاتی بستگی دارد.

و در ادامۀ درس ابتدا با منابع درآمد دولت آشنا شدیم و پس از آن با مخارج دولت آشنا شدیم. کل درس در مورد بودجه و راه‌های درآمد و مخارج دولت است.

 

 


 

1

به نظر شما، بودجه و صورتحساب چه تفاوتی با هم دارند؟

بودجه سند پیش بینی است، یعنی در آن به طور قطعی مشخص نشده است که درآمد و مخارج واقعی چیست، اما صورتحساب یعنی مخارج واقعی؛ مثال : صورتحساب گاز برای یک خانوار یک قیمت قطعی است اما بودجه برای دولت یک سند پیش بینی است که امکان دارد که مخارج در آن که تخمینی است به وقوع بپیوندد و یا خلاف آن باشد.

2

چگونه می‌توان اهداف اقتصادی دولت را از طریق بودجه ارزیابی کرد؟

اگر دولت برای هدفی اقتصادی ارزش بیشتری قائل باشد، به تبع آن سهم آن هدف را در بودجه افزایش می‌دهد. پس نتیجه می‌گیریم که هر هدفی که برای دولت مهم‌تر از اهداف دیگر باشد، در بودجه سهم بیشتری دارد.

3

چه تفاوتی بین لایحه بودجه و قانون بودجه است؟

لایحه توسط دولت به تصویب رسیده است، و هنوز به تصویب دولت نرسیده است، اما اگر مجلس آن را تصویب کند تبدیل به قانون می‌شود و در تمامی دستگاه‌ها لازم الاجراست. و دولت می‌تواند در محدودۀ بودجه کسب درآمد، و هزینه‌هایی را داشته باشد. پس لایحه بودجه صورت قانونی برای دولت ندارد، لایحه هنگام تصویب به قانون بودجه تبدیل می‌شود.

4

نظارت بر اجرای بودجه برعهدۀ کدام ارگان است و چگونه صورت می‌گیرد؟

نظارت بر اجرای بودجه برعهدۀ مجلس است، و دیوان محاسبات که اعضای آن را مجلس انتخاب می‌کنند، وظیفه دارد سند تفریغ بودجه (تفاوت درآمد و هزینه واقعی دولت با بودجه) را ارائه کند، همچنین این دیوان وظیفه دارد بر کار تمامی دستگاه‌هایی که از بودجه دولت استفاده می‌کنند، نظارت کند تا هر وجهی در محل خود به مصرف برسد و مخارج از آنچه که در بودجه پیش‌بینی شده است، تجاوز نکند.

5

ویژگی مالیات غیر مستقیم را ذکر کنید؟

مالیاتی است که امکان انتقال بار مالیاتی آن زیاد است زیرا پرداخت‌کنندۀ آن مشخص نیست. و در این نوع مالیات دیگر کسی که مالیات را می‌پردازد مورد توجه دولت نیست، بلکه در هر زمان که با رفتار اقتصادی خود آن را تحقق بخشند، باید آن مالیات را بپردازد.

6

در مورد بار مالیاتی و پایه مالیاتی توضیح دهید؟

بار مالیاتی : توجه داشته باشید که بار مالیاتی همان مالیات است، اما تفاوتی که دارد، این است که پرداخت‌کنندۀ مالیات اگر صاحب اصلی مالیات نباشد بار مالیات بر عهدۀ فرد دیگری افتاده است.

پایه مالیات : اگر مالیات به هر کالایی تعلق بگیرد آن کالا  پایه مالیات به حساب می‌آید. مثال : اگر مالیات بر گندم تعلق بگیرد، گندم پایه مالیاتی به حساب می‌آید.

7

پرداخت انتقالی چیست و چرا دولت آن را می‌پردازد؟

هزینه‌هایی که به صورت بلاعوض برای رفع نابرابری و ایجاد توازن اجتماعی و حمایت از بخشی از تولید کنند گان (مانند یارانه برای خرید گندم)، آسیب دیدگان حوادث طبیعی، و مبالغی که به روستائیان تحت پوشش شهید رجایی که بالاتر از 65 سال سن دارند پرداخت می‌شود.

8

چرا عده‌ای معتقدند که سرمایه‌گذاری اجتماعی مهم‌ترین سرمایه‌گذاری دولت است؟

زیرا بدون داشتن نیروهای متخصص و متعهد، انجام دادن سایر سرمایه‌گذاری‌ها و رسیدن به استقلال اقتصادی فراهم نخواهد شد.

همچنین مستقیما باعث افزایش تولید می‌شود. و عمده تفاوت کشورهای پیشرفته و عقب‌مانده در درجۀ اول به داشتن نیروهای متخصص و در درجۀ دوم به دلیل گسترش علم و فرهنگ و سرمایه اجتماعی است.

 
 

1

سند تفریغ بودجه توسط چه ارگانی ارائه می‌شود؟

1 . مجلس

2 . دولت

3 . دیوان محاسبات

4 . خزانه

2

محور تولید . . . است که  برای به ثمر رسیدن آن باید سرمایه‌گذاری . . . کرد؟

1 . عوامل تولید – سرمایه‌گذاری مولد

2 . انسان و تفکر او – اجتماعی

3 . عوامل تولید – اجتماعی

4 . انسان و تفکر او – سرمایه‌گذاری مولد

3

سرمایه‌گذاری  . . . مهم‌ترین سرمایه‌گذاری، زیرا بدون آن انجام . . . و رسیدن به . . . میسر نخواهد شد؟

1 . زیربنایی – سایر فعالیت‌های اقتصادی – توسعۀ اقتصادی

2 . اجتماعی - سایر فعالیت‌های اقتصادی – توسعۀ اقتصادی

3 . زیربنایی – سایر سرمایه‌گذاری‌ها – استقلال اقتصادی

4 . اجتماعی - سایر سرمایه‌گذاری‌ها – استقلال اقتصادی

4

مالیات بر نقل و انتقالات دارایی، عوارض گمرکی، برفروش جزو مالیات . . . هستند و در آن امکان . . . است؟

1 . غیر مستقیم – انتقال بار مالیاتی زیاد

2 . مستقیم – انتقال بار مالیاتی کم

3 . مستقیم – انتقال بار مالیاتی زیاد

4 . غیر مستقیم – انتقال بار مالیاتی کم

5

سنجش 93 : کدام یک از انواع مالیات علاوه بر ایجاد یک منبع درآمد برای دولت، می‌تواند یکی از ابزارهای سیاست‌گذاری تجاری برای کنترل صادرات و کاهش واردات باشد و کدام یک از انواع مالیات بر اتومبیل تعلق می‌گیرد؟

1 . عوارض شهرداری – مالیات بر نقل و انتقالات دارایی

2 . حقوق و عوارض گمرکی – مالیات بر دارایی

3 . عوارض شهرداری – مالیات بر دارایی

4 . حقوق و عوارض گمرکی – مالیات بر نقل و انتقال دارایی

پاسخ تشریحی

1

سند تفریغ بودجه توسط دیوان محاسبات ارائه می‌شود که اعضای آن را مجلس نمایندگان انتخاب می‌کنند. (گزینه صحیح3)

2

محور تولید انسان و تفکر اوست. در سرمایه‌گذاری اجتماعی انسان آموزش می‌بیند تا توانمند و مولد شود. (گزینه صحیح2)

3

مهم‌ترین سرمایه‌گذاری دولت، سرمایه‌گذاری اجتماعی است، زیرا بدون  داشتن نیرو‌های متخصص و متعهد انجام سایر سرمایه‌گذاری‌ها و رسیدن به استقلال اقتصادی میسر نخواهد شد. (گزینه صحیح4)

4

سرمایه‌گذاری غیر مستقیم شامل : مالیات بر نقل و انتقال دارایی، عوارض گمرکی، عوارض شهرداری، مالیات برفروش و ارزش افزوده است. و در آن امکان انتقال بار مالیاتی زیاد است، زیرا پرداخت‌کنندۀ مالیات مشخص نیست. (گزینه صحیح1)

5

حقوق و عوارض گمرکی علاوه بر آنکه یکی از منابع کسب درآمد برا یدولت است، یکی از ابزارهای سیاست‌گذاری برای کاهش واردات و کنترل صادرات است. و مالیات بر اتومبیل و زمین و . . . جزو مالیات بر دارایی است؛ زیرا این‌ها جزو دارایی افراد هستند. (گزینه صحیح2)

مولف : مجید حیدری



 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 2 | امتیاز: 4 از 5