فهرست

  1. فرآیند تشبیه
    1. آرایه تشبیه
    2. آرایه استعاره
    3. حالت اول تشبیه
    4. حالت دوم تشبیه
    5. حالت سوم تشبیه
    6. حالت چهارم تشبیه
  2. ارکان تشبیه
  3. انواع ترکیب
  4. انواع اضافه

                  

 

   فر آیند تشبیه     این فرآیند به دو صورت کلی است .

 

                      1-  آرایه ی تشبیه :  در این نوع آرایه دو رکن مشبه و مشبه به هر دو ذکر می شوند

               

                       2- آرایه ی استعاره :  در مورد این آرایه در قسمت استعاره مفصل صحبت خواهیم کرد.

 

         ارکان تشبیه :

                           1-  مشبه :  کسی یا چیزی که مورد تشبیه قرار گرفته است

                           2- مشبه به :  کسی یا چیزی که مشبه  به آن تشبیه شده است

                           3- ادات تشبیه :  ارتباط دهنده ی بین مشبه و مشبه به ( حروف مثل چو، چون، همانند و ... )

                           4- وجه شبه :  شباهت میان مشبه و مشبه به

 

            انواع ترکیب :

                             1- ترکیب وصفی  :  بین دو واژه در ترکیب کلمه ی عبارت سوالی (( چگونه است؟ )) قرار می دهیم ، اگر معنا بدهد ترکیب وصفی است ،

                                                  آتش سوزان :  (( آتش چگونه است ؟ )) : سوزان است ،  عبارت معنی می دهد ، پس ترکیب وصفی است

                             2- ترکیب اضافی :    بین دو واژه در ترکیب کلمه ی عبارت سوالی (( چگونه است؟ )) قرار می دهیم ، اگر معنا ندهد ترکیب اضافی است

                                                  آتش هجران  :  (( آتش چگونه است ؟ )) : هجران است ،  عبارت معنی نمی دهد ،  پس ترکیب اضافی است

 

             انواع اضافه :

                               1- اضافه تشبیهی :   این نوع اضافه رایج ترین شکل تشبیه است ، مانند آیینه ی دل ، کوه آتش ، دریای غم و ...

                                             جایی نرسد کَس به توانایی خویش ............................. الاٌ تو چراغ رحمتش داری پیش

                                                               در این مثال ، چراغ رحمت اضافه تشبیهی است ( رحمت به چراغ تشبیه شده )

                               2- اضافه استعاری :   در این نوع اضافه ، مضاف الیه خود مشبه است و مضاف یکی از ویژگی های مشبه به

                             کَس چو حافظ نگشود از رخ اندیشه نقاب .................................. تا سر زلف سخن را به قلم شانه زدند

                                                       در این مثال ، رخ اندیشه و سر زلف اضافه استعاری هستند

 

            حالت اول تشبیه دیدن یکی از کلمات (( مثل ، مانند ، چون ، همچون ، وار ، وش و ....)) در عبارت بیان گر وجود تشبیه است

                                              خداوندا شبم را روز گردان .................................. چو روزم بر جهان پیروز گردان

                                                                    در این مثال حرف چو در مصرع دوم ادات تشبیه است ( مرا همانند روز ... )

                           ندارم طاقت این کوره ی تنگ ................................... خلاصی دِه مرا چون لعل از این سنگ

                                                 در این مثال هم حرف چون در مصرع دوم ادات تشبیه است ( مرا همانند لعل ... )

 

             حالت دوم تشبیه گاهی ادات تشبیه و وجه شبه در عبارات ذکر نمی شوند که البته این حالت مشکلی در تشبیه ایجاد نمی کند

                                                   که هیچ !! ارزش هنری تشبیه را بالا هم می برد!!

                                تو سرو جویباری ، تو لاله ی بهاری .................................... تو یار غمگساری ، تو حور دلربایی

                                                        در این مثال ادات تشبیه و وجه شبه دیده نمی شود

                     وظیفه ی زن و مرد ای حکیم دانی چیست ؟ ................................. یکی است کَشتی و آن دیگری است کشتیبان

                                                در این مثال هم ادات تشبیه و وجه شبه از عبارت حذف شده اند

 

      حالت سوم تشبیه :   گاهی مشبه به قرینه لفظی بیت های قبلی از عبارت حذف می شود

                                    شبی دارم سیاه از صبح امید ....................................... در این شب رو سپیدم کن چو خورشید

                           در این مثال مشبه در مصرع دوم به قرینه خذف شده ( مرا همچون خورشید روسپید کن )

                                                چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب ..................................... مِهرم به جان رسید و به عیٌوق بر شدم

                                          در این مثال هم مشبه در مصرع اول به قرینه حذف شده است ( من همانند شبنم افتاده و متواضع بودم )

 

           حالت چهارم تشبیه  هر اضافه تشبیهی آرایه ی تشبیه دارد

                                       شمع خرد برفروز در دل و بشتاب .............................. با دل روشن به سوی عالم روشن

                      در این مثال ، شمع خرد اضافه تشبیهی است ( خرد به شمع تشبیه شده است )

 

  موٌلف :  رضا اشرفی

     مهرماه 1394

                            

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 4 | امتیاز: 4 از 5