سنت‌های الهی(تقدیرات الهی)


مقدمه

آیات

متن درس

 

در درس قبل، با حقیقت اختیار و رابطۀ آن با قضا و قدر الهی آشنا شدیم.

و دانستیم که قانون‎مندی و نظام حاکم بر جهان خلقت، تجلی تقدیر الهی و زمینه‌ساز حرکت و پویایی انسان و به‌کارگیری اراده و اختیارِ او می‌شود.

در این درس می‌خواهیم با برخی از قانون‌ها و سنت‌های الهی که در زندگی انسان تأثیر بیشتری دارند، آشنا شویم تا با توجه به آنها برنامه‌ریزی کنیم و راه موفقیت را هموارتر سازیم.

سوره‌ی آل‌عمران  – آیه 137

پیام اصلی

قَد خَلَت مِن قَبلِکُم سُنَن : به یقین پیش از شما سنّت‌هایی بوده(وسپری شده) است

فَسیروا فِی الاَرض فَانظروا : پس در روی زمین گردش کنید و بنگرید

کَیفَ کانَ عاقِبَةُ المُکَذِّبیـن : که سرانجام تکذیب‌کنندگان چگونه بوده است

سنت‌های الهی

 حیات فردی و اجتماعی انسان دارای قوانین و سنن است.(قَد خَلَت مِن قَبلِکُم سُنَن)(پیامِ شمارۀ 1)

 با مطالعه‌ی زندگی گذشتگان، می‌توان این سنت‌ها را بدست آورد.(فَسیروا...عاقِبَةُ المُکَذِّبیـن)(پیامِ شمارۀ 2)

تاریخ گذشتگان، چراغ راه زندگی آیندگان است.(فَسیروا...فَانظروا)

در مطالعه‌ی تاریخ، جلوه‌ها مهم نیست، پایان کار مهم است.(فَسیروا... فَانظروا کَیفَ کانَ عاقِبَةُ المُکَذِّبیـن)

 
 

سوره‌ی عنکبوت  – آیه 2

پیام اصلی

اَحَسِبَ النّاسُ اَن یُترَکوا : آیا مردم می‌پندارند رها می‌شوند؛

اَن یَقولوا آمَنّا : همین گویند ایمان آوردیم،

وَ هُم لایُفتَنون : و آزمایش نمی‌شوند؟

بیانگر سنت امتحان و ابتلاء

 هرکس ادعای ایمان کند، مورد امتحان و ابتلاء قرار می‌گیرد.(اَحَسِبَ النّاسُ...)(پیاِ شمارۀ 3)

ایمان، تنها با زبان و شعار نیست، بلکه همراه با آزمایش است.(اَحَسِبَ...هُم لا یُفتَنون)(ادّعا کافی نیست، باید عملکرد را دید و قضاوت کرد.)

 
 

سوره‌ی اسراء  – آیه 20

پیام اصلی

کُلاً نُمِدُّ هؤُلاء : کمک می‌کنیم هم به اینان(نیکوکاران)

وَ هؤُلاءِ مِن عَطاءِ رَبِّکَ : هم به آنان(بدکاران) از عطای پروردگارت

وَ ما کانَ عَطاءُ رَبِّکَ مَحظورا : و عطای پروردگارت منعی ندارد

بیانگر سنت امداد الهی

رحمت واسعۀ الهی به همۀ افراد جامعه، چه نیکوکار و چه بدکار، مدد می‌رساند.(کُلاً نُمِدُّ هؤُلاء)(پیامِ شمارۀ 8)

سنّت خدا بر این است که نعمت و امداد خویش را در اختیار همگان قرار دهد، تا هرکس صفات خوب و بد خویش را بروز دهد.(کُلاً نُمِدُّ)

عطای خداوند، همیشگی است.(ما کانَ عَطاءُ رَبِّکَ مَحظورا)

 
 

سوره‌ی آل‌عمران  – آیه 178

پیام اصلی

وَ لا یَحسَبَنَّ الَّذینَ کَفَروا : آنان که کفر پیشه کرده‌اند تصور نکنند

اَنَّما نُملی لَهُم : اگر به آنها مهلت(بدکاری) می‌دهیم

خَیرٌ لِاَنفُسِهِم : به نفع آنهاست

اِنَّما نُملی لَهُم : فقط به این خاطر به آنها مهلت می‌دهیم

لِیَزدادوا اِثمًا : که بر گناهان خود بیفزایند

وَ لَهُم عَذابٌ مُهین : درحالی که عذابی خوارکننده برای آنهاست

بیانگر سنت املاء یا امهال

 خداوند به کافران مهلت می‌دهد و آنان از این مهلت برای افزایش گناهانشان استفاده می‌کنند.(وَ لا یَحسَبَنَّ الَّذینَ کَفَروا)(پیامِ شمارۀ 4)

کفر، مانع شناخت حقیقت است.(لا یَحسَبَنَّ الَّذینَ کَفَروا)

مهلت‌های الهی، نشانه‌ی محبوبیت نیست.(لا یَحسَبَنَّ...خَیرٌ لِاَنفُسِهِم)

رفاه و حاکمیت ستمگران، نشانه‌ی خشنودی خداوند از آنان نیست. چنانکه دلیلی بر سکوت ما در برابر آنان نیز نمی‌باشد.(نُملی لَهُم...لَهُم عَذابٌ مُهین)

 
 

سوره‌ی اعراف  – آیات 182 و 183

پیام اصلی

وَالَّذینَ کَذَّبوا بِآیاتِنا : و کسانی که آیات ما را انکار کردند

سَنَستَدرِجُهُم : به تدریج گرفتار عذابشان خواهیم کرد

مِن حَیثُ لایَعلَمون : از آن راه که نمی‌دانند(182)

بیانگر سنت استدراج

وَ اُملی لَهُم : و به آنها مهلت می‌دهم

اِنَّ کَیدی مَتین : همانا تدبیر من استوار است(183)

 برخی انسان‌ها به‌تدریج گرفتار عذاب می‌شوند.(سَنَستَدرِجُهُم)(پیامِ شمارۀ 5)

تکذیب آیات روشن الهی، به سقوط تدریجی و هلاکت مخفی می‌انجامد.(وَالَّذینَ کَذَّبوا بِآیاتِنا سَنَستَدرِجُهُم مِن حَیثُ لایَعلَمون)(چوب خدا، صدا ندارد)

غالباً سقوط انسان، پلّه پلّه و آرام آرام است.(سَنَستَدرِجُهُم مِن حَیثُ لایَعلَمون)

 
 

سوره‌ی انعام  – آیه 160

پیام اصلی

مَن جاءَ بِالحَسَنَة : هر که نیکی آورد،

فَلَهو عَشرُ اَمثالِـها : پس برای او پاداشی ده‌ برابر آن است

وَ مَن جاءَ بِالـسَّـیِّـئَـة : و هرکه بدی آورد

فَلا یُجزی اِلا مِثلَـها : جز مانند آن، کیفر نخواهد دید

وَ هُم لا یُظلَمون : و به آنان هرگز ستم نخواهد شد

بیانگر سنت تفاوت در پاداش و کیفر

 مطابق با سنت الهی، میان پاداش و کیفر تفاوت وجود دارد.(مَن جاءَ بِالحَسَنَة...)(پیامِ شمارۀ 7)

خداوند، در پاداش با فضل خود رفتار کند، ولی در کیفر، با عدل.(عَشرُ اَمثالِـها...اِلا مِثلَـها)

 
 

سوره‌ی اعراف  – آیه 96

پیام اصلی

وَ لَو اَنَّ اَهلَ القُری آمَنوا : اگر مردم شهرها ایمان آورده

وَ اتَّقَوا : و به تقوا گراییده بودند،

لَفَتَحنا عَلَیهِم : همانا برایشان می‌گشودیم

بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الاَرض : برکاتی از آسمان و زمین

وَلکِن کَذَّبوا فَاَخذناهُم : ولی تکذیب کردند، پس آنان را گرفتار ساختیم

بِما کانوا یَکسِبون : به کیفر آن چه کسب کردند

بیانگر سنت تأثیر نیکی‌ها و بدی‌ها در سرنوشت

 مطابق با سنت الهی، رفتار خوب یا بد انسان‌ها در سرنوشت آن‌ها تأثیر دارد.(وَ لَو اَنَّ اَهلَ القُری آمَنوا...)(پیامِ شمارۀ 7)

ایمان به تنهایی کافی نیست، بلکه تقوا نیز لازم است.(آمَنوا وَ اتَّقَوا)

وعده‌های الهی را جدّی بگیریم. با ایمان و تقوا، نزول برکات حتمی است.(حرف لام در «لَفَتَحنا»)

بستن و گشایش، در اختیار خداست(لَفَتَحنا)، اما بازتاب از عملکرد ماست.

 
 

سوره‌ی عنکبوت  – آیه 69

پیام اصلی

وَ الَّذینَ جاهَدوا فینا : و کسانی که در راه ما (تلاش و) جهاد کنند

لَنَهدیَنَّهُم سُبُلَنا : راه های (قرب به) خود را به آنان نشان خواهیم داد

وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحسِنین : و همانا خداوند با نیکوکاران است

بیانگر سنت توفیق الهی

 خداوند کسانی را که در راه او قدم بردارند، به‌طور خاص امداد می‌کند.(لَنَهدیَنَّهُم سُبُلَنا)(پیامِ شمارۀ 9)

برای رسیدن به هدایت ویژه‌ی الهی، تلاش لازم است و باید گام اوّل را خود انسان بردارد.(جاهَدوا -لَنَهدیَنَّهُم)

به وعده‌های خداوند اطمینان داشته باشیم.(لَنَهدیَنَّهُم)(حرف «لام» و «نون» تأکید، از نشانه‌های تأکید است)

 
 

سنت‌های الهی

براساس تقدیر الهی، جهان خلقت دارای قانون‌مندی است و پدیده‌های جهان در دایرۀ قوانین خاصی حرکت می‌کنند و مسیر تکاملی را می‌پیمایند یا بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند.

این قوانین، اختصاص به پدیده‌های طبیعی ندارد و زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها را هم دربر می‌گیرد.

قرآن کریم از این قوانین با عنوان «سنت‌های الهی» یاد کرده و انسان‌ها را به شناخت آنها، به‌خصوص سنت‌های مربوط به زندگی انسان‌ها دعوت نموده است.

* قَد خَلَت مِن قَبلِکُم سُنَن...

ثمرات شناخت قوانین جهان خلقت : (همان سنت‌های الهی)

1 . آشنایی ما با نشانه‌های الهی

2 . درک عظمت خالق آنها

3 . بهره‌مندی از طبیعت

 

ثمرات شناخت قوانین حاکم بر زندگی انسان‌ها : (همان سنت‌های الهی)

1 . تنظیم درست رابطه‌ی انسان با خود، دیگران، جهان خلقت و خداوند

2 . هموار کردن راه رسیدن به کمال

 سنت امتحان و ابتلاء

این سنت، مربوط به چگونگی و فرآیند رشد و تکامل انسان و عامل ظهور و بروز استعدادهای اوست.

هر انسان انتخابگری برای اینکه نیّت و تمایل درونی خود را نشان‌دهد و نتیجۀ آنچه را برگزیده است، آشکارا مشاهده کند، همواره در معرض امتحان و آزمایش است.

نیز کسی که ایمان خود به خداوند و راه هدایت الهی را اعلام می‌کند، وارد آزمایش‌های ویژه و امتحان‌های خاص می‌گردد.

همۀ انسان‌ها در طول عمر خود در معرض آزمایش‌اند و پیروزی یا شکست در این آزمایش‌ها :

1 . سبب جدا شدن انسان‌های خوب از بد

2 . و ساخته شدن و تکامل،

3 . یا خسران و عقب ماندگی آنها می‌گردد.

اگر پیروز شویم به مرحلۀ بالاتر راه می‌یابیم و با امتحان جدیدتری روبرو می‌شویم. درست مانند دانش‌آموزی که در طول هر سال آزمایش می‌شود تا به کلاس بالاتر راه یابد.

* اَحَسِبَ النّاسُ اَن یُترَکوا...لایُفتَنون

امام صادق(ع) می‌فرماید :

اِنَّمَا المُؤمِن : به‌ راستی که مؤمن

بِمَنزِلَةِ کَفَّةِ المیزان : به منزلۀ کفۀ ترازوست

کُلَّما زیدَ فی ایمانِه : هر اندازه ایمانش افزوده شود

زیدَ فی بَلائِه : امتحانش نیز سنگین‌تر می‌شود

 سنت امداد الهی

در برابر دعوت انبیاء مردم دو دسته می‌شوند :

1 . دسته‌ای به ندای حق پاسخ مثبت می‌دهند و هدایت الهی را می‌پذیرند

2 . و دسته‌ای لجاجت ورزیده و در مقابل حق می‌ایستند

 

سنت الهی این است که هرکس با اراده و اختیار خود، راه حق یا باطل را برگزیند، شرایطی برای او فراهم شود که در مسیری که انتخاب کرده، به پیش رود و سرشت خود را آشکار کند. یعنی خداوند برای هر دو گروه امکانات و لوازم رسیدن به خواسته‌ها و هدف‌هایشان را فراهم می‌کند.

در حقیقت کسی که راه حق را بر می‌گزیند، مورد لطف خداوند قرار می‌گیرد و مراتب کمال را می‌پیماید و افرادی که فقط خواهان دنیا هستند و برای آن می‌دوند، آن را به‌دست می‌آورند.

البته اینان عواقب زیانبار این تصمیم را در آخرت مشاهده خواهند کرد. بنابراین روی آوردن دنیا و لذت‌های دنیایی به برخی انسان‌های گناهکار نشانۀ لطف خداوند به آنان نیست.زیرا از نعمت بی‌پایان الهی محروم مانده‌اند.

* کُلاً نُمِدُّ هؤُلاء...ما کانَ عَطاءُ رَبِّکَ مَحظورا

 سنت توفیق الهی

امداد خاص خدای متعال نسبت به آنان که با نیّت پاک، قدم در راه حق گذارند و سعادت جهان آخرت و رضایت پروردگار را هدف خود قرار دهند، «توفیق الهی» نام دارد.

یعنی همراه با سعی و تلاشی که انسان از خود نشان می‌دهد، خداوند نیز شرایط و اسباب را چنان فراهم می‌سازد که وی بتواند آسان‌تر به مقصد برسد.

یکی از جلوه‌های این توفیق، نصرت و هدایت الهی به دنبال تلاش و مجاهدت است. خداوند، انسان تلاشگر و مجاهد را حمایت می‌کند، دست او را می‌گیرد و با پشتیبانی خود به پیش می‌برد.

 

در حقیقت، انسان حق‌گرا، خود را با نظام حاکم بر جهان که نظامی حق است، هماهنگ کرده و درنتیجه نظام خلقت به او کمک می‌کند و یک قدمش به اندازۀ ده‌ها قدم نتیجه می‌دهد.

 

برای مثال، قرآن کریم وعده‌ می‌دهد که بیست‌نفر یا صدنفر انسان تقواپیشه و شکیبا بر دویست‌نفر یا هزارنفر از کفار پیروز می‌شوند.

* وَ الَّذینَ جاهَدوا...لَنَهدیَنَّهُم

 سنت املاء یا امهال

آنان که راه باطل را برمی‌گزینند و با حق عناد و دشمنی ‌می‌ورزند، خداوند به آنها مهلت و فرصت زندگی می‌دهد ولی آنها این فرصت را وسیلۀ غوطه‌ور شدن در تاریکی‌ها قرار می‌دهند؛ به‌طوری که اگر در ابتدا اندک امیدی وجود داشت که نور حقّی در دل آنها بتابد، به‌تدریج چنین امیدی بر باد رفته و به شقاوت ابدی گرفتار خواهند شد.

در حقیقت، مهلت‌ها و امکانات، با اختیار و ارادۀ خودشان به صورت بلای الهی جلوه‌گر شده و باعث می‌شود که بار گناهان آنان هر روز سنگین و سنگین‌تر شود.

این سنت، که از جمله سنت‌های حاکم بر زندگی گناهکاران است، سنت «املاء» یا «امهال» نام دارد.

* وَ لا یَحسَبَنَّ الَّذینَ کَفَروا...لَهُم عَذابٌ مُهین

 سنت استدراج

گاهی خداوند علاوه بر مهلت دادن، بر امکانات گمراهان می‌افزاید و آنها با استفاده از همین امکانات، و با اصرار خود بیشتر در فساد فرو می‌روند و قدم به قدم از انسانیت فاصله گرفته، و به تدریج به سوی هلاکت ابدی نزدیک‌تر می‌شوند.

چنین حالت تدریجی در حرکت به سوی عذاب الهی را سنت «استدراج» می‌خوانند.

* سَنَستَدرِجُهُم...اِنَّ کَیدی مَتین

 سنت تفاوت در پاداش و کیفر

با آنکه بر اساس عدل، خداوند باید به همۀ بندگان براساس میزان اعمالشان پاداش یا جزا دهد، اما از آنجا که خداوند با فضل خود با بندگان رفتار می‌کند، کار نیک را چند برابر و کار بد را فقط به اندازۀ خودش پاداش و جزا می‌دهد.

* مَن جاءَ بِالحَسَنَة...وَ هُم لا یُظلَمون

 سنت تأثیر نیکی یا بدی در سرنوشت

رهنمودهای پیشوایان دین به ما می‌آموزد که زندگی ما به شدت تحت تأثیر رفتاهای ماست.

به‌طور مثال، نیکوکاری یا گناه از جمله عوامل مؤثر در طول عمر یا کوتاهی آن است.

امام صادق(ع) می‌فرماید :

مَن یَموتُ بِالذُّنوب : کسانی که به واسطۀ گناه می‌میرند

اَکثَرُ مِمَّن یَموتُ بِالآجال : از کسانی که به واسطۀ سرآمد عمرشان می‌میرند، بیشترند.

وَ مَن یَعیشُ بِالاِحسان : و کسانی که به سبب نیکوکاری زندگی دراز دارند،

اَکثَرُ مُمَّن یَعیشُ بِالاَعمار : از کسانی که به عمر اصلی زندگی می‌کنند، بیشترند.

* وَ لَو اَنَّ اَهلَ القُری آمَنوا...لَفَتَحنا...بِما کانوا یَکسِبون

دعا نیز می‌تواند سبب بسیاری از خوبی‌ها و مانع بسیاری از بلاها گردد، البته در صورتی که دعا با شرایط واقعی آن انجام شود و چیزی که انسان از خداوند درخواست می‌کند، در نهایت به ضرر او تمام نشود.

این سنت، یک سنت اجتماعی نیز هست. جامعه‌ای که در مسیر خوبی‌ها گام بردارد(علتدرهای رحمت الهی را به روی خود می‌گشاید(معلول) و جامعه‌ای که به گناه آلوده شود، به برخی عذاب‌ها گرفتار خواهد شد.

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 3 | امتیاز: 5 از 5