«حقیقت بندگی»


مقدمه

آیات

متن درس

اندیشه و تحقیق

 

بر آستان جانان گر سر توان نهادن(بندگی)          گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد(منزلت)

در درس قبل دیدیم : انسان، خدا را به یگانگی شناخت و دانست که تنها وجود مستقل و تنها مبدأ جهان خداست.(توحید در خالقیت)

و نیز فهمیدیم : تنها خداوند جهان را اداره می‌کند(توحید در ربوبیت)

در این درس می‌خواهیم بدانیم که :

1 . شناخت و اعتقاد به توحید چه تأثیری در زندگی انسان دارد؟

2 . آیا تفاوتی بین انسان موحد(معتقد به توحید) و مشرک(عدم اعتقاد به توحید) هست؟

3 . تأثیر عملی اعتقاد به توحید در زندگی و رفتار ما چگونه است؟

سوره‌ی آل‌عمران  – آیه 51

پیام اصلی

اِنَّ اللهَ رَبّی وَ رَبُّکُم : به راستی که خداوند، پروردگار من و پروردگار شماست

فَاعبُدوهُ : پس او را بپرستید

هذا صِراطٌ مُستَقیم : که این راه مستقیم است.

توحید در عبادت، جنبه‌ی فردی و اجتماعی(فَاعبُدوهُ)

توحید در ربوبیت(رَبّی - رَبُّکُم)

عبادت و بندگی خداوند، راه مستقیم سعادت است.(فَاعبُدوهُ هذا صِراطٌ مُستَقیم)

توحید عبادی، نتیجه‌ی توحید در ربوبیت است.(رَبّی وَ رَبُّکُم فَاعبُدوهُ)

 
 

سوره‌ی توبه  – آیه 31

پیام اصلی

اِتَّخَذوا اَحبارَهُم وَ رُهبانَهُم : اینان دانشمندان و راهبان خود را

اَربابـًا مِن دونِ الله : به جای خداوند به پروردگاری گرفتند

وَ المَسیحَ ابنَ مَریَم : و همچنین مسیح پسر مریم را؛

وَ ما اُمِـروا : درحالی که مأمور نبودند

اِلا لِیَعبُـدوا اِلـهًاد واحِدًا : جز خدای یکتا را بپرستند

لا اِلـهَ اِلا هُو : که معبودی جز او نیست

سُبحانُهو عَمّا یُشرِکون : خداوند از هرچه برای او شریک می‌پندارند، منزّه است.

شرک عملی، نتیجه‌ی شرک در ربوبیت است.(اِتَّخَذوا....وَ المَسیحَ ابنَ مَریَم)

توحید عملی، جنبه‌ی فردی و اجتماعی(لِیَعبُـدوا)

«لا اِلـهَ اِلا هُو» : اصل توحید است.(توحید عملی و نظری)

انسان پرستی به هر شکل، شرک است. هیچ شخصیتی نباید بت شود.(اِتَّخَذوا اَحبارَهُم وَ رُهبانَهُم اَربابـًا مِن دونِ الله)

تنها خداوند حقّ قانون‌گذاری دارد. آنان که قانون غیر خدا را می‌پذیرند، از مدار اسلام خارجند(اِتَّخَذوا اَحبارَهُم وَ رُهبانَهُم اَربابـًا مِن دونِ الله)

 
 

سوره‌ی نحل  – آیه 36

پیام اصلی

وَ لَقَد بَعَثنا فی کُلِّ اُمِّةٍ رَسولاً : و همانا ما در میان هر امتی، پیامبری را برانگیختیم

اَن اعبُدُوا الله : (تا به مردم بگویند) که خدا را بپرستید

وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت : و از طاغوت (و هر معبودی جز خدا) دوری نمایید

لازمه‌ی توحید عملی(اعبُدُوا الله)، اجتناب از طاغوت است(وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت).

دعوت به توحید و دوری از طاغوت، در رأس برنامه‌ی پیامبران بوده است.(اعبُدُوا الله وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت)

خداپرستی با پذیرش سلطه‌ی طاغوت‌ها و ستمگران، نمی‌سازد.(اعبُدُوا الله وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت)

 
 

سوره‌ی لقمان  – آیه 22

پیام اصلی

وَ مَن یُسلِم وَجهَهو اِلَی الله : هر کس خود را تسلیم خدا کند

وَ هُوَ مُحسِن : و نیکوکار باشد

فَقَدِ استَمسَکَ بِالعُروَةِ الوُثقی : قطعاً به ریسمان استواری چنگ زده

وَ اِلَی اللهِ عاقِـبَـةُ الاُمور : و سرانجام کارها به سوی خداست.

توحیدِ عبادی، جنبه‌ی فردی

تسلیم خدا شدن، یک امر اختیاری است و اکراه و اجباری وجود ندارد.(مَن یُسلِم وَجهَهو)

تسلیم خدا بودن، باید با عمل همراه باشد.(یُسلِم...هُوَ مُحسِن)

 
 

سوره‌ی فاتحه  – آیه 2

پیام اصلی

الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمین : سپاس خدای را، که پروردگار جهانیان است

توحیدِ عبادی(الحَمدُ لِلّهِ) و توحید ربوبی(رَبِّ العالَمین)

همه‌ی ستایش‌ها برای اوست.(الحَمدُ لِلّهِ)

خداوند در تربیت و رشد هستی اجباری ندارد، زیرا حمد برای کارهای غیراجباری است.(الحَمدُ لِلّهِ)

 
 

سوره‌ی فاتحه  – آیه 5

پیام اصلی

اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین : (خدایا) تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوئیم

توحیدِ عبادی

ابتدا باید بندگی خدا کرد، آنگاه از او حاجت خواست.(نَعبُدُ - نَستَعین)

«اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین» یعنی نه جبر است و نه تفویض. چون می‌گوییم : «نَعبُدُ» پس دارای اختیار هستیم و نه مجبور. و چون می‌گوییم:«نَستَعین» پس نیاز به او داریم و امور به ما تفویض نشده است.

 


توحید در عبادت

پس از شناخت خداوند به عنوان:

1 . تنها خالق و آفریننده‌ی جهان و تنها سرچشمه‌ی خوبی‌ها و زیبایی‌ها(توحید در خالقیت)

2 . و آگاهی به این که او تنها مالک، سرپرست، اداره‌کننده و تنها تکیه‌گاه و پشتیبان جهان است(توحید در ربوبیت

3 . در می‌یابیم که تنها وجود شایسته‌ی پرستش و عبادت، یعنی تنها معبود واقعی انسان‌ها خداست(توحید در عبادت).

هم‌چنین اطاعت از خداوند نیز لازمه‌ی عبودیت و بندگی اوست و اطاعت از هر شخص دیگری اگر براساس اطاعت خداوند نباشد، نابجا و غلط است.

بنابراین اطاعت از رسول گرامی او و جانشینان آن حضرت(ائمه«ع») لازمه‌ی توحید در عبادت است، زیرا حکم و فرمان الهی از طریق رسول خدا(ص) و جانشینان بزرگوار آن حضرت به مردم می‌رسد و بدون تبعیت و اطاعت از آنان، اطاعت از خداوند ممکن نیست.

پس توحید در عبادت آن است که :

1 . فقط خدای یگانه را پرستش کنیم،

2 . تسلیم فرمان‌های او باشیم

3 . و کارهای خود را فقط به قصد اطاعت از او و برای کسب رضایت او انجام دهیم.

 

نکته : توحید در عبادت، میوه‌ی معرفت به خداست.

 

توحید در عبادت دارای دو بُعد فردی و اجتماعی است که به تبیین هرکدام می‌پردازیم.

توحید عملی، بعد فردی

انسان موحد :

1 . کسی است که فقط خدا را بپرستد و از او اطاعت نماید

2 . او می‌کوشد کشش‌ها و تمایلات درونی و تصمیم‌ها و فعالیت‌های خود را به گونه‌ای سامان دهد که در یک هماهنگی مناسب، سمت و سوی خدایی بگیرند و بر محور بندگی او باشند.

3 . چنین فردی در انتخاب همسر، انتخاب شغل، انتخاب دوست، در تحصیل، گردش، ورزش و مجموعه برنامه‌ریزی‌های خود، خدا و رضایت او را در نظر دارد.

4 . او به میزانی که در این جهت پیش می‌رود، امیال و غرایز خود را مانند میل جنسی، میل به قدرت و میل به ثروت را تنظیم و کنترل می‌نماید و گرایش‌های برتر، مانند حقیقت طلبی، عدالت‌خواهی، نوع‌دوستی و احسان و جوان‌مردی در رفتار او ظهور بیشتری می‌یابد.

5 . چنین انسانی دارای شخصیتی یگانه و یکپارچه در جهت عبودیت و پرستش خدا می‌شود.

انسان مشرک :

1 . به جای تبعیت از خداوند و کسب رضایت او، از هوای نفس خود یا دیگران پیروی می‌کند

2 . کارهایش را برای رسیدن به خواسته‌های نفسانی و یا خوشامد دیگران انجام می‌دهد.

3 . تحت سلطه‌ی تمایلات و خواسته‌های نفسانی خود و دیگران قرار دارد.

4 . فردی است چند شخصیتی با جهت‌گیری‌های متفرق و سمت و سوهای پراکنده و در خدمت معبودهای گوناگون که هرکدام او را به سویی می‌کشند و آرامشش را سلب می‌کنند.

تفکر در آیات

خداوند در آیه‌ی 29 سوره‌ی زُمر برای که درون خود گرفتار شرک است، مثالی می‌زند. در این آیه تفکر کنید و وجه مشابهت را توضیح دهید.

ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً : خداوند(برای توحید و شرک) مثلی زده است

رَّجُلاً فِیهِ شُرَکَاءُ مُتَشَاکِسُونَ : بنده‌ای که چند مالک ناسازگار در مالکیّت او باشند(و دستور متضاد به او بدهند)

وَ رَجُلاً سَلَماً لِّرَجُلٍ : و بنده‌ای که تنها مطیع یک نفر است(و فقط از او دستور می‌گیرد)

هَل یَستَوِیَانِ مَثَلاً : آیا این دو در مَثَل یکسانند؟

الحَمدُ لِلّهِ بَل اَکثَرُهُم لا یَعلَمُون : حمد و ستایش مخصوص خداوند است، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.

پیام اصلی

مقایسه‌ی انسان مشرک و انسان موحد

پیام‌های دیگر

انسان مشرک هر لحظه به فکر راضی کردن چند نفر است(فِیهِ شُرَکَاءُ)، ولی انسان موحد تنها در فکر رضایت خدای یگانه است.(سَلَماً لِّرَجُلٍ)

تفاوت آرامش مؤمن و تحیّر مشرک، نزد عقل و فطرت روشن است.(هَل یَستَوِیَانِ)

نتیجه :

تحقق بعد فردی توحید عبادی، مرهون پرستش خدا و اطاعت از اوست.

توحید عملی، بعد اجتماعی

بعد اجتماعی توحید در عبادت : به معنای یگانه و یکپارچه شدن نظام اجتماعی در جهت خداوند و اطاعت همه‌جانبه از اوست.

جامعه از افراد گوناگون و نهادها و سازمان‌های مختلف تشکیل شده است.

اگر این افراد بکوشند که در روابط خود با یکدیگر، به جای خواست‌ها و تمایلات خود، فرمان الهی را حاکم کنند و از پذیرش فرمان طاغوت‌ها و ظالمان و ستمگران سرباز زنند و مناسبات سیاسی و اقتصادی و روابط فرهنگی را منطبق بر احکام الهی و در جهت رضای او تنظیم نمایند، بعد اجتماعی توحید عبادی تحقق می‌یابد.

رابطه‌ی بین بعد فردی و بعد اجتماعی توحید عملی :

میان بُعد فردی و اجتماعی توحید تشابه و تناسب وجود دارد.

همان‌طور که اگر کسی در مسیر توحید عملی گام بردارد، به شخصیتی متوازن، متعادل و زیبا می‌رسد، در جامعه‌ای نیز که در مسیر توحید حرکت می‌کند :

1 . نه تنها ستمگران بر مردم حاکم نمی‌شوند،

2 . بلکه روابط فرهنگی و مناسبات اقتصادی نیز به تعادل، توازن، هماهنگی و انسجام می‌رسد

3 . وبه جامعه‌ای زیبا تبدیل می‌شود

4 . و عدالت اجتماعی در همه‌ی ابعاد آن واقعیت می‌یابد.

شرک عملی اجتماعی

اگر هریک از افراد جامعه :

1 . خواست‌ها و تمایلات دنیایی خود را دنبال کنند

2 . و فقط منافع خود را محور فعالیت‌های اجتماعی قرار دهند

3 . و اهل ایثار و تعاون و خیررساندن به دیگران نباشند،

نتایج شرک عملی اجتماعی

1 . تفرقه و تضاد جامعه را فرا می‌گیرد و امکان رشد و تعالی از بین می‌رود.

2 . همواره در چنین جامعه‌ای انسان‌های ستمگر و مستکبر، قدرت اجتماعی و سیاسی را به دست می‌آورند و انسان‌های دیگر را در خدمت امیال خود به‌کار می‌گیرند.

3 . در این گونه جوامع سخنی از حاکمیت خداوند و فرمان‌های او نیست، بلکه سخن از حاکمیت طاغوت و دستورهای اوست.

نتیجه :

تحقق بعد اجتماعی توحید در عبادت، مرهون یکپارچه شدن نظام اجتماعی در جهت خداوند است.

 
 

تفکر در آیات

در آیات ابتدای درس تفکر کنید و به سؤال‌های زیر پاسخ دهید.

آیه‌ی 31 سوره‌ی توبه مردم را به عبادت چه کسی دعوت می‌کند؟

در این آیه براساس عبارت«وَ ما اُمِـروا اِلا لِیَعبُـدوا اِلـهًاد واحِدًا لا اِلـهَ اِلا هُو»، مردم به عبادت خدای واحد دعوت شده‌اند که خدایی جز او نیست.

بنابر آیه‌ی 36 سوره‌ی نحل، چه چیزی لازمه‌ توحید عملی است؟

لازمه‌ی توحید عملی(اعبُدُوا الله)، اجتناب از طاغوت است(وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت)

تسلیم در برابر خداوند مربوط به کدام قسم از توحید است؟

توحید در عبادت

عبارت «الحَمدُ لِلّهِ» بیانگر کدام قسم توحید است؟

توحید در عبادت

عبارت «رَبِّ العالَمین» بیانگر کدام قسمِ توحید است؟

توحید در ربوبیت

عبارت «اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین»، بیانگر کدام قسمِ توحید است؟

توحید در عبادت

آیه‌ی 31 سوره‌ی توبه بیانگر کدام توحید است؟

در این آیه با توجه به عبارت «وَ ما اُمِـروا اِلا لِیَعبُـدوا اِلـهًاد واحِدًا»، به توحید در عبادت می‌رسیم.

 
 

دژ مستحکمِ خداوند(لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ)

لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ :

کلمه‌ی توحید و مهمترین شعار اسلام و جامعِ همه‌ی ابعاد و اقسام توحید(نظری و عملی) و نفی هرگونه شرک است.

توجه به این شعار و تفکر در آن بسیار ارزشمند و موجب فلاح و رستگاری است.

پیشوایان ما توصیه کرده‌اند که این کلمه را در طول روز تکرار کنیم : تا حقیقت آن در وجود ما نفوذ یابد و با جان ما عجین شود.

در ندای اذان که دعوت مسلمانان به نماز است، این عبارت، هر روز چندین‌بار تکرار می‌شود.

برای آن پاداش‌های بزرگی ذکر کرده‌اند : پیامبر اکرم(ص) فرموده‌اند : بهای بهشت «لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ» است.

هرچه انسان به درک بالاتر و ایمان قوی‌تر نسبت به این عبارت برسد، بیشتر از گناه در حضور خداوند و سرپیچی از راهنمایی‌های او دوری می‌کند. به همین جهت، این کلمه دژی است که انسان را از گناه حفظ می‌کند و به مراتب بالاتری از زیبایی‌ها و کمال‌ها می‌رساند.

اولین سخن رسول خدا(ص) این بود که : «قولوا لا اِلهَ الّا اللهُ تُفلِحوا : بگویید هیچ معبودی جز خدا نیست تا رستگار شوید».

و نیز پیامبر فرمودند : «نه من و نه گویندگان قبل از من، کلمه‌ای پرمحتوا همانند «لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ» نگفته‌ایم.»

این عبارت کوتاه که در حد یک کلمه است، از دو بخش تشکیل یافته : یکی نفی معبود(لا اِلـهَ)، مانند بت‌های ساختگی و طاغوت‌ها و دیگری(اِلّا الـلـهُ) اثبات خدا به عنوان تنها کسی که سزاوار پرستش و اطاعت است.

 از این رو پیامبر (ص) فرمود : این کلمه دژی است که انسان را از شرک در عقیده(خالقیت و ربوبیت) و عمل(عبادی) حفظ می‌کند.

 به همین جهت خداوند این کلمه را «دژ مستحکم خود» نامیده است :

کَلِمَةٌ لا اِلهَ اِلّا اللهُ : کلمه‌ی «معبودی جز الله نیست»

حِصنی : دژ مستحکم من است

فَمَن دَخَلَ حِصنی : پس هرکس داخل دژ من شود

اَمِنَ مِن عَذابی : از عذاب من در امان است.

نتیجه :

کلمه‌ی «لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ»  دژ مستحکمی است که جامع همه‌ی ابعاد و اقسام توحید است و انسان را از هرگونه شرک و گناه حفظ می‌کند؛ پس همه‌ی موارد زیر به این مفهوم اشاره دارند :

1 . پیامبر اکرم(ص) : بهای بهشت «لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ» است.

2 . پیامبر اکرم(ص) : «قولوا لا اِلهَ الّا اللهُ تُفلِحوا : بگویید هیچ معبودی جز خدا نیست تا رستگار شوید».

3 . پیامبر اکرم(ص) : «نه من و نه گویندگان قبل از من، کلمه‌ای پرمحتوا همانند «لا اِلـهَ اِلّا الـلـهُ» نگفته‌ایم.»

4 . خداوند متعال : «کَلِمَةٌ لا اِلهَ اِلّا اللهُ حِصنی فَمَن دَخَلَ حِصنی اَمِنَ مِن عَذابی»

 
 

توحید و شرک در جهان امروز

توحید = محور و روح زندگی دینی

شرک = محور و روح زندگی ضد دینی

اکنون که مراتب و ابعاد توحید و شرک را شناخته‌ایم، می‌خواهیم ببینیم که زندگی انسانِ عصرِ حاضر تا چه اندازه توحیدی است و کدام مرتبه از توحید مورد غفلت قرار گرفته است.

اغلب مردم دنیا قبول دارند که خالق جهان، خدای یگانه است(توحید در خالقیت) و همین خدا، جهان را تدبیر و اداره می‌کند(توحید در ربوبیت)، با این حال، وقتی به زندگی انسانِ عصر جدید می‌نگریم، با مواردی روبرو می‌شویم که با این پذیرش(توحید در خالقیت و ربوبیت) هم‌خوانی ندارد؛ از جمله اینکه :

 علت غفلت از خداوند : مشغول شدن انسان به زندگی دنیایی

1 . بسیاری از انسان‌ها چنان به امور دنیوی سرگرم شده‌اند که خدا را فراموش کرده و خداوند در قلب آنها جایگاهی ندارد.

2 . زرق و برق و زینت دنیا و لذات و شهوات چنان در دلشان فزونی یافته که جایی برای خلوت انس با خدا و درک معنویت نیایش با پروردگار باقی نگذارده است.

3 . گویی هوی و هوس و آنچه و آن‌کس که آنان را به هوس‌هایشان می‌رساند، بت و معبودشان شده و آنها را می‌پرستند، به گونه‌ای که از ابزارهای جدید، مانند سینما، تلویزیون، ماهواره و اینترنت و سایر رسانه‌ها برای رسیدن به این لذّات دنیایی بهره می‌برند و یکسره از خدا و آخرت غافل شده‌اند.

نتیجه :

معرفت به خداوند، زمانی میوه خود را می‌دهد که از مرحله‌ی شناخت ذهنی به مرحله‌ی ایمان قلبی برسد و در قلب تثبیت شود. یعنی انسان به چشم قلب ببیند که خداوند در کوچکترین حوادث عالم نیز حضور دارد و چرخ خلقت با تدبیر خداوند می‌گردد و این بت‌ها مانع رسیدن انسان به ایمان است.

 ریشه‌ی شرک و بت‌پرستی جدید : وارد نکردن دین و دستورات آن در متن زندگی

با اینکه نمونه‌هایی از پرستش بت‌های سنگی و چوبی هم‌اکنون نیز در کشورهایی مانند ژاپن و هند دیده می‌شود، اما دنیای امروز گرفتار شرک و بت‌پرستی پیچیده‌تر و خطرناک‌تری شده است.

اگر بت‌پرستان عصر جاهلیت 360 بت می‌پرستیدند، امروزه بسیاری از انسان‌ها هزاران بت برای خود تراشیده‌ و می‌پرستند.

راستی، بت‌های بزرگ روزگار ما چه هستند؟

قرآن کریم معیار ثابت شرک و بت‌پرستی را به ما ارائه نموده و تطبیق این معیارها بر زندگی فردی و اجتماعی را بر عهده‌ی خودمان قرار داده است.

معیارهای ثابت شرک و بت‌پرستی از نظز قرآن :

1 . اطاعت از ارباب‌هایی جز خداوند،

2 . بندگی کسانی جز او

3 . خارج کردن دین خداوند از برنامه‌های زندگی

4 . تقلید از کسانی که در جهت مخالف دین حرکت می‌کنند

ریشه‌ی بت‌پرستی و شرک جدید آن است که :

برخی از انسان‌ها در عین قبول داشتن خداوند، دین و دستورات آن را در متن زندگی خود وارد نمی‌کنند و تمایلات دنیایی و نفسانی خود را اصل قرار می‌دهند.

با توجه به این نکات، مصداق‌های بت‌های بیرونی و دورنی عصر ما کدامند؟

1 . تابع قدرت‌های استکباری بودنِ انسان در نحوه‌ی زندگی اجتماعی، روابط اقتصادی، احکام قضایی و روابط سیاسی

2 . توجه نکردن بیشتر مردم به خواست و رضایت خداوند در انتخاب نوع پوشش، نوع غذا، نوع تفریح، مشاهده‌ی فیلم، مطالعه‌ی کتاب، ورود به سایت‌ها

3 . انتخاب الگوها و اسوه‌های نادرست

 

 در عصر ما کدام نوع از شرک بیشتر شایع شده است؟ نمونه‌هایی از آن را بیان کنید.

شرک در عبادت. مانند :

1 . تابع قدرت‌های استکباری بودنِ انسان در نحوه‌ی زندگی اجتماعی، روابط اقتصادی، احکام قضایی و روابط سیاسی

2 . توجه نکردن بیشتر مردم به خواست و رضایت خداوند در انتخاب نوع پوشش، نوع غذا، نوع تفریح، مشاهده‌ی فیلم، مطالعه‌ی کتاب، ورود به سایت‌ها

3 . انتخاب الگوها و اسوه‌های نادرست

 چرا نظام‌های سیاسی حاکم بر جهان بیشتر شرک‌آلود هستند؟

در بیشتر نظام‌های سیاسی جهان، به جای اینکه حکم و فرمان الهی حاکم باشد، طاغوت و ستمگران حاکم هستند که فرمان آنها برگرفته از دستورات خدا نیست.

در این نظام‌ها به احکام ودستورات الهی توجهی نمی‌شود، و بیشتر به دنبال تحقق اهداف دنیایی مردم هستند.

به همین خاطر بیشتر نظام‌های سیاسی، شرک آلود هستند.

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 4 | امتیاز: 5 از 5