«پنجره‌ای رو به روشنایی»


مقدمه

آیات

متن درس

اندیشه و تحقیق

 

در درس‌های گذشته دیدیم که جهان هستی یک مجموعه‌ی هدفمند است(درسِ جلوه‌های حکمت و تدبیر) که این مجموعه، حرکتی رو به رشد و کمال بسوی خداوند دارد، یعنی حرکت تکاملی بسوی خداوند دارد.(درسِ با کاروان هستی)

و نیز دیدیم که در بین کاروان هستی که حرکت تکاملی به سوی خداوند دارد، انسان از ویژگی‌های منحصر به فرد و متفاوت از موجودات برخوردار است. (درسِ سرمایه‌های انسان)

و در آخر بررسی کردیم که ویژگی‎‌هایی که انسان بصورت انحصاری از آنها برخوردار است، مربوط بعد روحانی و مجرد اوست نه بعد جسمانی آن. و با فرا رسیدن مرگ، این بعدِ انسان از بین نمی‌رود.(درسِ خود حقیقی)

در این درس می‌خواهیم بدانیم که :

 ﭼﻪ ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻣﻰ ﺩﺭ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﺳﺖ؟

 ﺁﻳﺎ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻯ ﺍﻭ ﺑﺎ ﺩﻳﮕﺮ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ ﻫﺎ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺩﺍﺭﺩ؟

 ﺁﻳﺎ ﺩﻓﺘﺮ ﺯﻧﺪﮔﻰ ﻭﻯ ﺑﺎ ﻣﺮگ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ؟

 ﻳﺎ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ، ﺯﻧﺪﮔﻰ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﻣﻰ ﻳﺎﺑﺪ؟

که بر این اساس دیدگاه انسان‌ها نسبت به مرگ، به دو صورت می‎‌باشد :

دیدگاه منکران معاد و قیامت(که مرگ را پایان زندگی می‌دانند)

 دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی(که مرگ را گذرگاهی به حیات برتر می‌دانند)

 

سورۀ احقاف – آیۀ 3

پیام اصلی

ما خَلَقنا السماواتِ و الاَرض : نیافریدیم آسمانها و زمین

و ما بَینَهُما اِلّا بِالحَقّ : و آنچه را که بین آن دو است، جز بر اساس حق

وَ اَجَلٍ مُسَمی : و سر آمد معین و مشخص

وَ الَّذینَ کَفَروا : و(لی) کسانی که کفر ورزیدند،

عَمّا اُنذروا مُعرِضون : از آن ﭼﻪ اﻧﺬار ﺷﺪﻧﺪ، روﻳﮕﺮداﻧﻨﺪ.

هدفمند و حکیمانه بودن جهان هستی

این آیه به هر دو دیدگاه نسبت به مرگ اشاره داره :

دیدگاه الهیون : «ما خَلَقنا السماواتِ و الاَرض و ما بَینَهُما اِلّا بِالحَقّ وَ اَجَلٍ مُسَمی»

دیدگاه منکران معاد : «وَ الَّذینَ کَفَروا عَمّا اُنذروا مُعرِضون»

 
 

سورۀ عنکبوت – آیۀ 20

پیام اصلی

قُل سیروا فِی الاَرض : ﺑﮕﻮ در زﻣﻴﻦ ﺑﮕﺮدﻳﺪ

فَانظُروا : و ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ

کَیفَ بَدَأ الخَلق : ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺪا آﻓﺮﻳﻨﺶ را آﻏﺎز ﮐﺮد

ثُمَ اللهُ یُنشیءُ النَّشأةَ الآخِرَة : ﭘﺲ ﺧﺪا آﻓﺮﻳﻨﺶ آﺧﺮت را ﭘﺪﻳﺪ آورد

اِنَّ اللهَ عَلی کُلِّ شیءٍ قَدیر : ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪا ﺑﺮ ﻫﺮ ﭼﻴﺰی ﺗﻮاﻧﺎﺳﺖ

عدم انحصار آفرینش به جهان مادی(ابتدا خلقت جهان مادی و سپس خلقت جهان آخرت)

  بیانِ دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی نسبت به مرگ(ثُمَ اللهُ یُنشیءُ النَّشأةَ الآخِرَة)

 
 

سورۀ جاثیه – آیۀ 22

پیام اصلی

وَ خَلَقَ اللهُ السّماواتِ وَ الاَرض بِالحَقّ : و ﺧﺪا آﺳﻤﺎن ﻫﺎ و زﻣﻴﻦ را ﺑﻪ ﺣﻖ آﻓﺮﻳﺪ

وَ لِتُجزی کُلُّ نَفسٍ : و تا هرکس پاداش یابد

بِما کَسَبَت : ﺑﺪاﻧﭽـﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ،

وَ هُم لا یُظلَمونَ : و ﺑﻪ آن ﻫﺎ ﻇﻠﻢ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد

حکیمانه بودن و هدفداری خلقت

  بیانِ دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی نسبت به مرگ(وَ لِتُجزی...لا یُظلَمون)

 
 

سورۀ یونس – آیات 7 و 8

پیام اصلی

اِنَّ الَّذینَ لا یَرجونَ لِقاءَنا : قطعاً آنان که به دیدار ما (دریافت نعمت‌های اخروی) امید ندارند

وَ رَضوا بِالحَیاةِ الدُّنیا : و (تنها) به زندگی دنیا دل خوش کرده‌اند

وَ اطمَأنّوا بِها : و با آن آرام گرفته و به آن تکیه می‌کنند

وَ الَّذینَ هُم عَن ءایاتِنا غافِلون : و نیز کسانی که از نشانه‌های(قدرت) ما غافلند.(7)

تلاش مستمر در جهت مطلق اهداف دنیایی، سرانجامش دوزخ است.

اُولئِکَ مَأواهُمُ النّارُ  : جایگاه آنان آتش است

بِما کانوا یَکسِبون : به خاطر آنچه که عمل می‌کردند.(8)

  بیانِ دیدگاه منکران معاد نسبت به مرگ(اِنَّ الَّذینَ لا یَرجونَ لِقاءَنا)

 
 

سورۀ کهف – آیات 103 و 104 و 105

پیام اصلی

قُل هَل نُنَبِّئُکُم : ﺑﮕﻮ، آﻳﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺧﺒﺮ دﻫﻴﻢ ﮐﻪ

بِالاَخسَرینَ اَعمالاً : زﻳﺎن ﮐﺎرﺗﺮﻳﻦ در ﮐﺎرﻫﺎ ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ (103)

دلبستگی به دنیا سبب بی‌وزنی اعمال در آخرت می‌شود.

اَلَّذینَ ضَلَّ سَعیُهُم : آنهایی که تلاششان گم و تباه شد

فِی الحَیاةِ الدُّنیا : در زندگی دنیا

وَ هُم یَحسَبون : در حالی که آنها می‌پندارند

اَنَّهُم یُحسِنونَ صُنعًا : (همچنان) کار شایسته و نیک انجام می‌دهند. (104)

اُولئِکَ الَّذینَ کَفَروا : آﻧﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻔﺮ ورزﻳﺪﻧﺪ

بِأیاتِ رَبِّهِم وَ لِقائه‌ی : ﺑﻪ آﻳﺎت ﭘﺮوردﮔﺎرﺷﺎن و دﻳﺪار ﺑﺎ او

فَحَبِطَت اَعمالُهُم : و اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن ﺗﺒﺎه ﮔﺮدﻳﺪ

فَلا نُقیمُ لَهُم یَومَ القیامَةِ وَزناً : ﭘﺲ ﺑﺮای آن ﻫﺎ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻣﻴﺰان و ارزش ﻗﺮار ﻧﻤﯽ دﻫﻴﻢ. (105)

  بیانِ دیدگاه منکران معاد نسبت به مرگ(اُولئِکَ الَّذینَ کَفَروا بِأیاتِ رَبِّهِم وَ لِقائه‌ی)

 
 

سورۀ عنکبوت – آیۀ 64

پیام اصلی

وَ ما هذِهِ الحَیاةُ الدُّنیا : زندگی دنیا به تنهایی

اِلّا لَهوٌ وَ لَعِب : چیزی جز بازیچه و سرگرمی نیست

وَ اِنَّ الدّارَ الأخِرَة : و قطعاً سرای آخرت

لَهِیَ الحَیَوان : همان زندگی حقیقی است

لَو کانوا یَعلَمون : اگر می‌دانستند

مقایسه‌ی حیات دنیوی با حیات اخروی

(این آیه تفاوت میان این دنیا و جهان آخرت را بیان کرده است)

  بیانِ دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی نسبت به مرگ(وَ اِنَّ الدّارَ الأخِرَة لَهِیَ الحَیَوان)

 
 

سورۀ مائده – آیۀ 69

پیام اصلی

مَن ءامَنَ بِاللهِ وَ الیَومِ ءاخِرِ : هر کسی که به خداوند و روز قیامت ایمان آورد

وَ عَمِلَ صالِحًا : و کار نیکو و شایسته انجام دهد

فَلاخَوفٌ عَلَیهِم : هیچ ترسی برایشان نیست

وَ لاهُم یَحزَنون : و اندوهگین نمی‌شوند

شجاعت و ایمان، نتیجه‌ی عمل صالح است

  بیانِ دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی نسبت به مرگ

 
 

سورۀ اسراء – آیۀ 19

پیام اصلی

وَ مَن اَرادَ الأخِرَة : و هرکس خواهانِ آخرت باشد

وَ سَعی لَها سَعیَها : و برای آن تلاش شایسته و درخور کند

وَ هُوَ مؤمِن : و مؤمن باشد

فَاُلئِکَ کانَ سَعیُهُم مَشکورا : پس تلاش آنان سپاس گزارده می‌شود

خواستن آخرت = تلاش کردن + ایمان داشتن

  بیانِ دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی نسبت به مرگ

 
 

ﮐﻮدﮐﯽ ﮐﻪ از ﻣﺎدر ﻣﺘﻮﻟّﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد، رﺣﻤﺖ اﻟﻬﯽ را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﯽ آورد، ﺷﺎدی و ﻧﺸﺎط را در ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﯽ ﭘﺮاﮐﻨﺪ و ﻧﻬﺎل ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ را در دل ﻣﺎدر و ﭘﺪر ﻣﯽ ﭘﺮورد. اﻳﻦ ﮐﻮدک ﺑﺎ ﺑﺎزی ﻫﺎی ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ، زﻳﺮ ﻧﮕﺎه ﭘﺪر و ﻣﺎدر رﺷﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ دوره ی ﻧﻮﺟﻮاﻧﯽ و ﺟﻮاﻧﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ.

 در اﻳﻦ دوره، اﺣﺴﺎس اﺳﺘﻘﻼل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ، ﺗﻮاﻧﺎﻳﯽ ﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪی در ﺧﻮد ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ و ﺟﺪّی ﺑﻮدن زﻧﺪﮔﯽ را ﻟﻤﺲ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. در ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ آﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻫﺎی اﻣﺮوز او ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ.

 ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻫﺎﻳﯽ ﻣﯽ ﮔﻴﺮد، ﺳﺮد و ﮔﺮم زﻣﺎﻧﻪ را ﻣﯽ ﭼﺸﺪ،ﻓﺮاز و ﻧﺸﻴﺐ ﻫﺎی زﻧﺪﮔﯽ را ﻃﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ، دوره ی ﻣﻴﺎن ﺳﺎﻟﯽ و ﭘﺨﺘﮕﯽ را ﻫﻢ ﻣﯽ ﮔﺬراﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻦ ﮐﻪ آﺛﺎر ﭘﻴﺮی و ﺿﻌﻒ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد.

ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎﻧﯽ، ﮐﻢ ﻳﺎ زﻳﺎد، ﻣﺮگ ﻣﯽ رﺳﺪ و دﻓﺘﺮ ﺣﻴﺎت اﻳﻦ ﻓﺮد در دﻧﻴﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد؛ ﭘﺪﻳﺪه ای ﺣﺘﻤﯽ ﮐﻪ ﻓﺮا روی ﻣﺎﺳﺖ و ﻫﻴﭻ ﮔﺮﻳﺰی از آن ﻧﻴﺴﺖ.

 اﻧﺴﺎن ﻫﺎ، ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺮگ دو دﻳﺪﮔﺎه دارﻧﺪ:

 دیدگاه منکران معاد(مادی گرایان)

 دیدگاه پیامبران و پیروان ادیان الهی(الهیون)

 

 دیدگاه مادی گرایان

مادی‌گرایان می‌پندارند که :

ﻣﺮگ ﭘﺎﻳﺎن زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ و ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﯽ زﻧﺪﮔﯽ در دﻧﻴﺎ، دﻓﺘﺮ ﻋﻤﺮش ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺣﻴﺎت او ﭘﺎﻳﺎن ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ و رﻫﺴﭙﺎر ﻧﻴﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد.

پیام آیات :

ﺑﺮﺍﻯ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ ﺩﺭ ﺁﻳﺎﺕ ﺍﺑﺘﺪﺍﻯ ﺩﺭﺱ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻴﺪ ﻭ ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺆﺍﻝ ﻫﺎﻯ ﺯﻳﺮ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﺪﺑﺮ ﺩﺭ ﺁﻳﺎﺕ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻭﺭﻳﺪ.

 یکی از اﻧﺬارﻫﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﮐﺎﻓﺮان ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﻴﺮد، ﮐﺪام اﺳﺖ ؟

در این آیه دیدیم که جهان بر اساس حق و هدفمندی بنا شده(ما خَلَقنا....بِالحَقّ) و نیز دارای آینده‌ی روشن است(وَ اَجَلٍ مُسَمی). در صورتی که کافران نسبت به این موضوع رویگردانند.( وَ الَّذینَ کَفَروا عَمّا اُنذروا مُعرِضون)

 زﻧﺪﮔﯽ دﻧﻴﺎ، اﮔﺮ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﺧﺮت ﺑﺎﺷﺪ، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟

کسانی که زندگی خود را فقط بر اساس رسیدن به اهداف دنیایی سامان دهند(رَضوا بِالحَیاةِ الدُّنیا) و به آخرت توجهی نکنند(لا یَرجونَ لِقاءَنا)، به عذاب آتش گرفتار می‌شوند.(اُولئِکَ مَأواهُمُ النّارُ بِما کانوا یَکسِبون)

 زﻳﺎن ﮐﺎرﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ و اﻳﻨﺎن درﺑﺎره ی ﺧﻮد ﭼﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ؟

زیان‌کارترین افراد کسانی هستند که(بِالاَخسَرینَ اَعمالاً) به آیات خداوند و روز قیامت کافرند(اُولئِکَ الَّذینَ کَفَروا بِأیاتِ رَبِّهِم وَ لِقائه‌ی) که اعمالشان در روز قیامت وزنی ندارد(فَلا نُقیمُ لَهُم یَومَ القیامَةِ وَزناً)

اینان درباره‌ی خود فکر می‌کنند که در دنیا بهترین عملکرد را دارند(وَ هُم یَحسَبون اَنَّهُم یُحسِنونَ صُنعًا)

پیامدهای دیگاه منکران معاد

از ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﻧﮕﺮش ﺑﺮای اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ دارد،اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻴﻦ زﻧﺪﮔﯽ ﭼﻨﺪ روزه ﻧﻴﺰ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﯽ ارزش ﻣﯽ ﺷﻮد؛

در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ ﻳﺄس و ﻧﺎاﻣﻴﺪی دﭼﺎر ﺷﺪه، که در این صورت :

1 . ﺷﺎداﺑﯽ و ﻧﺸﺎط زﻧﺪﮔﯽ را از دﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﺪ،

2 . از دﻳﮕﺮان ﮐﻨﺎره ﻣﯽ ﮔﻴﺮد

3 . ﺑﻪ اﻧﻮاع ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی روﺣﯽ دﭼﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد.

4 . ﮔﺎﻫﯽ ﻧﻴﺰ ﺑﺮای ﺗﺴﮑﻴﻦ ﺧﻮد و ﻓﺮار از ﻧﺎراﺣﺘﯽ، در راه ﻫﺎﻳﯽ ﻗﺪم ﻣﯽ ﮔﺬارد ﮐﻪ روز ﺑﻪ روز ﺑﺮ ﺳﺮﮔﺮداﻧﯽ و ﻳﺄس او ﻣﯽ اﻓﺰاﻳﺪ.

ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﻴﺰ ﻣﯽ ﮐﻮﺷﻨﺪ ﮐﻪ راه ﻏﻔﻠﺖ از ﻣﺮگ را ﭘﻴﺶ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ، ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻫﺮ ﮐﺎری ﺳﺮﮔﺮم ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﺗﺎ آﻳﻨﺪه ی ﺗﻠﺨﯽ را ﮐﻪ در اﻧﺘﻈﺎر دارﻧﺪ، ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﻨﻨﺪ.

بررسی

 ﻛﺪﺍﻡ ﮔﺮﺍﻳﺶ ﺩﺭﻭﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﮔﺮﻭﻩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺑﻰ ﺗﻮﺟﻬﻰ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻳﺎ ﺗﺮﺱ ﻭ ﺍﺿﻄﺮﺍﺏ ﺍﺯ ﻣﺮگ ﻣﻰ ﻛﺸﺎﻧﺪ؟

انسان موجودی است که «میل به جاودانگی» دارد. یعنی از نیستی و نابودی گریزان است.

حال، آنان که مرگ را پایان زندگی می‌دانند(منکران معاد) به این دلیل که میل به جاودانگی دارند، خود را به غفلت زده تا دیگر نگران نابودی و نیستی خود نباشند.

 ﺁﻳﺎ ﮔﺮﻭﻫﻰ ﻛﻪ ﺭﺍﻩ ﺑﻰ ﺗﻮﺟﻬﻰ ﻭ ﻏﻔﻠﺖ ﺍﺯ ﻣﺮگ ﺭﺍ ﭘﻴﺶ ﻣﻰ ﮔﻴﺮﻧﺪ، ﺷﻴﻮﻩ ﻯ ﺩﺭﺳﺘﻰ ﺭﺍ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ؟ ﭼﺮﺍ؟

خیر.

زیرا حتمی ترین حادثه‌ی زندگی، مرگ است. پس مرگ یک واقعیت است و نباید از آن گریخت و نیز نباید آن را به دست غفلت سپرد.

از قول امام علی (ع) : «ای ﻣﺮدم! آدﻣﯽ در ﻫﻤﺎن ﺣﺎل ﮐﻪ از ﻣﺮگ ﻣﯽ ﮔﺮﻳﺰد، آن را ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. دورانِ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻴﺪان از دﺳﺖ دادن ﺟﺎن اﺳﺖ و ﻓﺮار از ﻣﺮگ ﻋﻴﻦ ﻧﺰدﻳﮏ ﺷﺪن ﺑﻪ آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.»

فرار از مرگ این نتیجه را در پی دارد که انسان خودش را برای رویارویی با آن آماده نمی‌کند. پس هنگامی که مرگ فرا رسد ( یعنی وقتی که دیگر فرصت بازگشتی نیست ) انسان ضرری جبران ناپذیر می‌بیند.

 
 

 دیدگاه پیامبران الهی

ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان اﻟﻬﯽ و ﭘﻴﺮوان آﻧﺎن ﻣﺮگ را ﭘﺎﻳﺎن ﺑﺨﺶ دﻓﺘﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ آن را ﻏﺮوﺑﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻃﻠﻮﻋﯽ درﺧﺸﺎن ﺗﺮ در ﭘﻴﺶ دارد ﻳﺎ ﭘﻠﯽ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽ آورﻧﺪ ﮐﻪ آدﻣﯽ را از ﻳﮏ ﻫﺴﺘﯽ (دﻧﻴﺎ) ﺑﻪ ﻫﺴﺘﯽِ ﺑﺎﻻﺗﺮی (آﺧﺮت) ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.

 رﺳﻮل ﺧﺪا (ص) ﻓﺮﻣﻮد:

ﺑﺮای ﻧﺎﺑﻮدی و ﻓﻨﺎ ﺧﻠﻖ ﻧﺸﺪه اﻳﺪ،ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮای ﺑﻘﺎ آﻓﺮﻳﺪه ﺷﺪه اﻳﺪ و ﺑﺎ ﻣﺮگ ﺗﻨﻬﺎ از ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺟﻬﺎن دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻳﺪ.

از اﻳﺸﺎن ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ: ﺑﺎﻫﻮش‌ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟

ﻓﺮﻣﻮد: آﻧﺎن ﮐﻪ ﻓﺮاوان ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﺮگ اﻧﺪ و ﺑﻬﺘﺮ از دﻳﮕﺮان ﺧﻮد را ﺑﺮای آن آﻣﺎده ﻣﯽ کنند.

اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن (ع) ﻓﺮﻣﻮد:

ای ﻣﺮدم! آدﻣﯽ در ﻫﻤﺎن ﺣﺎل ﮐﻪ از ﻣﺮگ ﻣﯽ ﮔﺮﻳﺰد، آن را ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. دورانِ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻴﺪان از دﺳﺖ دادن ﺟﺎن اﺳﺖ و ﻓﺮار از ﻣﺮگ ﻋﻴﻦ ﻧﺰدﻳﮏ ﺷﺪن ﺑﻪ آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

پیام آیات :

ﺑﺮﺍﻯ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ ﺩﺭ ﺁﻳﺎﺕ ﺍﺑﺘﺪﺍﻯ ﺩﺭﺱ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻴﺪ ﻭ ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺆﺍﻝ ﻫﺎﻯ ﺯﻳﺮ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﺪﺑﺮ ﺩﺭ ﺁﻳﺎﺕ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻭﺭﻳﺪ.

 ﭼﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮده آﻓﺮﻳﻨﺶ اﻳﻦ ﺟﻬﺎن ﺟﺰ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ی ﺣﻖ ﻧﻴﺴﺖ؟

خداوند می‌فرماید ما آسمانها و زمین و آنچه را که بین آنهاست، به حق آفریدیم(ما خَلَقنا السماواتِ و الاَرض و ما بَینَهُما اِلّا بِالحَقّ). آن‌گاه در ادامه توضیح می‌دهد که این جهان سرآمد معین و مشخص و آینده‌ی روشن دارد(وَ اَجَلٍ مُسَمی

یعنی به این خاطر جهان خلقت حق است که آینده‌ی روشن دارد.

  آﻳﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﻘﻂ ﻫﻤﻴﻦ دﻧﻴﺎ را آﻓﺮﻳﺪه اﺳﺖ؟

خیر. زیرا در آیات درس دیدیم که  از :

آفرینش آخرت(النَّشأةَ الآخِرَة) + سرای آخرت(الدّارَ الأخِرَة) + روز آخرت(الیَومِ ءاخِرِ) + خودِ آخرت(اَرادَ الأخِرَة)

سخن به میان آمده بود.

 ﻳﮑﯽ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﻮدن ﺧﻠﻘﺖ ﺟﻬﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽ ﺷﻮد، ﭼﻴﺴﺖ؟

در آیه‌ی 22 سوره‌ی جاثیه، خداوند ابتدا حقانیت جهان خلقت را بیان می‌کند(وَ خَلَقَ اللهُ السّماواتِ وَ الاَرض بِالحَقّ) و در ادامه می‌فرماید هر کسی جزای عمل خود را می‌بیند(وَ لِتُجزی کُلُّ نَفسٍ بِما کَسَبَت) وبه کسی ظلم نمی‌شود(وَ هُم لا یُظلَمونَ). یعنی نظام پاداش و جزا، معلولِ حق بودن جهان است.

 ﭼﻪ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻣﻬﻤﯽ ﻣﻴﺎن دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت وﺟﻮد دارد؟

دنیا به تنهایی(بصورت یک امرِ مستقل) = بازیچه (وَ ما هذِهِ الحَیاةُ الدُّنیا اِلّا لَهوٌ وَ لَعِب)

سرای آخرت = حیات واقعی (وَ اِنَّ الدّارَ الأخِرَة لَهِیَ الحَیَوان)

 

دنیا = سرای عمل (وَ عَمِلَ صالِحًا)

آخرت = سرای پاداش (وَ لِتُجزی کُلُّ نَفسٍ بِما کَسَبَت)

 ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ در اﻳﻦ ﺟﻬﺎن دﭼﺎر ﺣﺰن و ﺗﺮس از ﻋﺎﻗﺒﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ؟

شرطِ نداشتن حزن و ترس سه چیز است :

1 . ایمان به خدا(مَن ءامَنَ بِاللهِ)

2 . ایمان به آخرت(وَ الیَومِ ءاخِرِ)

3 . انجام عمل صالح(وَ عَمِلَ صالِحًا)

 ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻳﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺨﺶ و ﭘﺮ ﺛﻤﺮ داﺷﺖ؟

هرکس خواستار آخرت باشد(وَ مَن اَرادَ الأخِرَة) و به خدا و آخرت ایمان داشته باشد(وَ هُوَ مؤمِن) و برای رسیدن به آن سعی و تلاش کند(وَ سَعی لَها سَعیَها)، در آخرت به ثمرات آن می‌رسد.(فَاُلئِکَ کانَ سَعیُهُم مَشکورا)

پیامدهای دیدگاه الهیون

 نشاط :

 اوﻟﻴﻦ ﭘﻴﺎﻣﺪ اﻳﻦ ﻧﮕﺮش، ﺑﻴﺮون آﻣﺪن زﻧﺪﮔﯽ از ﺑﻦ ﺑﺴﺖ و ﺑﺎز ﺷﺪن ﭘﻨﺠﺮه ی اﻣﻴﺪ و روﺷﻨﺎﻳﯽ ﺑﻪ روی اﻧﺴﺎن و اﻳﺠﺎد ﺷﻮر و ﻧﺸﺎط و اﻧﮕﻴﺰه ی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ و ﮐﺎر در زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺴﺎﻧﯽ دارای اﻧﺮژی ﻓﻮق اﻟﻌﺎده و ﻫﻤﺖ ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ و از ﮐﺎر ﺧﻮد ﻟﺬت ﻣﯽ ﺑﺮد. او ﺑﺎ ﺗﻼش و ﺗﻮان ﺑﺴﻴﺎر در ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﺧﺪا ﻣﯽ ﮐﻮﺷﺪ و ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﺧﺪﻣﺖ ﮐﻨﺪ،آﺧﺮت او زﻳﺒﺎﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.

 ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ (ع) :

روزﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺨﻠﺴﺘﺎن ﻣﯽ رﻓﺖ و ﺑﻪ ﺣﻔﺮ ﭼﺎه ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯽ ﺷﺪ و وﻗﺘﯽ ﺑﻪ آب ﻣﯽ رﺳﻴﺪ، در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻋﺮق از ﺳﺮ و روﻳﺶ ﺟﺎری ﺑﻮد، آن را وﻗﻒ ﻣﯽ ﮐﺮد و در اﺧﺘﻴﺎر ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم ﻗﺮار ﻣﯽ داد. ﮔﺎه زﻣﻴﻦ ﺑﺰرﮔﯽ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﺮد و ﺑﻪ ﮐﺎﺷﺘﻦ ﻧﺨﻞ ﻣﯽ ﭘﺮداﺧﺖ و وﻗﺘﯽ ﮐﺎر ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ رﺳﻴﺪ، آن را وﻗﻒ ﻣﺮدم و ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﻣﺤﺮوﻣﺎن ﻣﯽ ﮐﺮد.

 شجاعت :

 اﺛﺮ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻧﮕﺮش، ﻧﻬﺮاﺳﻴﺪن از ﻣﺮگ و آﻣﺎدﮔﯽ ﺑﺮای ﻓﺪاﮐﺎری در راه ﺧﺪاﺳﺖ. ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﺎن ﺣﻘﻴﻘﯽ ﮔﺮﭼﻪ در دﻧﻴﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و زﻳﺒﺎ ﻫﻢ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، اﻣﺎ ﺑﻪ آن دل ﻧﻤﯽ ﺳﭙﺮﻧﺪ(علت)؛ از اﻳﻦ رو، ﻣﺮگ را ﻧﺎﮔﻮار ﻧﻤﯽ داﻧﻨﺪ(معلول).

آﻧﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺮگ ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻧﺎﮔﻮار و ﻫﻮﻟﻨﺎک اﺳﺖ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ را ﻣﺤﺪود ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﻣﯽ ﺑﻴﻨﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﺎ ﮐﻮﻟﻪ ﺑﺎری از ﮔﻨﺎه ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. ﻧﺘﺮﺳﻴﺪن ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﺎن از ﻣﺮگ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﻴﺴﺖ ﮐﻪ آﻧﺎن آرزوی ﻣﺮگ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ آﻧﺎن از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در اﻳﻦ ﺟﻬﺎن ﺑﺎ ﺗﻼش در راه ﺧﺪا و ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ، ﺑﺎ اﻧﺪوﺧﺘﻪ ای ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺮ ﺧﺪا را ﻣﻼﻗﺎت ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ درﺟﺎت ﺑﺮﺗﺮ ﺑﻬﺸﺖ ﻧﺎﺋﻞ ﺷﻮﻧﺪ.

از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ، ﻫﻤﻴﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺳﺒﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ : دﻓﺎع از ﺣﻖ و ﻣﻈﻠﻮم و ﻓﺪاﮐﺎری در راه ﺧﺪا آﺳﺎن ﺗﺮ ﺷﻮد و ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ی ﻋﺎﻟﯽ آن ﺑﺮﺳﺪ و آن ﮔﺎه ﮐﻪ ﺣﻴﺎت اﻳﻦ دﻧﻴﺎ ﭼﻴﺰی  ﺟﺰ ﻧﻨﮓ و ذﻟﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﻓﺪاﮐﺎری در راه ﺧﺪا ﺿﺮوری ﺑﺎﺷﺪ،اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﺷﻬﺎدت روﻧﺪ و ﺑﺎ ﺷﻬﺎدت ﺧﻮد،راه آزادی اﻧﺴﺎن ﻫﺎ را ﻫﻤﻮار ﮐﻨﻨﺪ؛ از اﻳﻦ رو، آن ﮔﺎه ﮐﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ (ع) در دو راﻫﯽ ذﻟﺖ و ﺷﻬﺎدت ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ، ﺷﻬﺎدت را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ و ﻓﺮﻣﻮد:

اِنّی لا اَرَی المَوتَ اِلّا سَعادَةً : من مرگ را جز سعادت،

وَ الحَیاةَ مَعَ الظّامِیـن : و زندگی با ظالمان را جز ننگ

اِلّا بَرَما : و خواری نمی‌بینم

ﺷﺐ ﻋﺎﺷﻮرا «ﺣﻀﺮت ﻗﺎﺳﻢ» ﻓﺮزﻧﺪ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺣﺴﻦ (ع) ﻧﺰد ﻋﻤﻮﻳﺶ(امام حسین«ع») آﻣﺪ و ﭘﺮﺳﻴﺪ:

ﻋﻤﻮﺟﺎن آﻳﺎ ﻣﻦ ﻫﻢ ﺷﻬﻴﺪ ﻣﯽ ﺷﻮم؟

اﻣﺎم ﺑﻪ ﺟﺎی ﺟﻮاب، ﭘﺮﺳﻴﺪ: ﭼﻨﻴﻦ رﻓﺘﻨﯽ ﭘﻴﺶ ﺗﻮ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ؟

ﺟﻮاب داد: ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺗﺮ از ﻋﺴﻞ!

اﻣﺎم ﻓﺮﻣﻮد: آری، ﺗﻮ ﻫﻢ ﺷﻬﻴﺪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﺪ.

 
 

 ﭼﺮا ﺑﺮﺧﯽ از اﻓﺮاد ﺑﺎ اﻳﻦ ﮐﻪ ﺑﻴﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ آﺧﺮت را ﻗﺒﻮل دارﻧﺪ و از ﻟﺤﺎظ ﻓﮑﺮی آن را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ، ﺗﻼش ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﺮای آن ﺟﻬﺎن ﻧﻤﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و در زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﻳﯽ آﺧﺮﺗﯽ در ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺴﺖ؟

زیرا ممکن است کسانی برحسب عادت یا تقلید پذیرفته باشند که آخرتی وجود دارد، اما در عمل پایبندی به آن نداشته باشند و اهل فجور و گناه باشند.

چنین افرادی در حقیقت ایمان قوی ندارند. چون شرط داشتن ایمان واقعی و قوی این است که ایمان به اعماق قلب انسان نفوذ کند. در صورتی که چنین افرادی قیامت را فقط بصورت زبانی و فکری قبول دارند.

  آﻳﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﺧﺮت ﻟﺰوﻣﺎً ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ و ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﯽ را در ﭘﯽ  دارد؟

خیر . اعتقاد به آخرت نه تنها سبب عقب‌ماندگی نیست، بلکه باعث می‌شود که زندگی خود را اصلاح کنیم و راه و رسم و اخلاق الهی را در دستور کار زندگی خود قرار دهیم.

 ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و دﻗﺖ در آﻳﺎت 32 ﺗﺎ 37 ﺳﻮره ی ﻣﺆﻣﻨﻮن، ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﺪ اﻳﻦ آﻳﺎت ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﮐﺪام ﺗﻔﮑﺮ درﺑﺎره ی ﻣﺮگ اﺳﺖ؟

سوره‌ی مؤمنون – آیات 32 تا 37

فَأرسَلنا فِیهِم رَسُولاً مِنهُم : و در میان آنان پیامبری از خودشان فرستادیم

أَنِ اعبُدُوا اللهَ مَا لَکُم مِّن إِلَهٍ غَیرُهُ أِفَلَا تَتَّقُون : که خدا را بپرستید و جز او معبودی برای شما نیست، پس آیا پروا نمی‌کنید؟(32)

وَ قَالَ المَلَأُ مِن قَومِهِ الّذِینَ کَفَرُوا و کَذَّبوا بِلِقآءِ الآخِرَة : و اشرافی از قوم آن پیامبر که کفر ورزیدند و دیدار قیامت را تکذیب نمودند

وَ أترَفنَاهُم فِی الحَیَاةِ الدُّنیا : و آنان را در دنیا در ناز و نعمت قرار داده بودیم

مَا هَذَا إِلّا بَشَرٌ مِثلُکُم : (و در پاسخِ رسولشان، به مردم) گفتند : این (مرد)، جز انسانی مثل شما نیست

یأکُلُ مِمَّا تأکُلُونَ مِنهُ وَ یَشرَبُ مِمَّا تَشرَبُون : از هر چه می‌خورید می‌خورد، و از هر چه می‌نوشید می‌نوشد. (33)

وَ لَئِن أطَعتُم بَشَراً مِّثلَکُم إِنَّکُم إِذاً لَّخَاسِرُون : و اگر از بشری همانند خودتان اطاعت کنید، قطعاً زیانکارید. (34)

أَیَعِدُکُم أَنَّکُم إِذَا مِتُّم وَ کُنتُم تُرَاباً و عِظَاماً أَنَّکُم مُّخرَجوُن : آیا (آن پیامبر) به شما وعده می‌دهد که وقتی مردید و خاک و استخوان‌هایی (پوسیده) شدید، شما (از قبر) بیرون آورده می‌شوید؟! (35)

هَیهَات هَیهَات لِمَا تُوعَدُون : دور است دور، آنچه به شما وعده داده شده است. (36)

إِن هِیَ إِلَّا حَیَاتُنَا الدُّنیَا نَمُوتُ وَ نَحیَا وَ مَا نَحنُ بِمَبعُوثِین : جز زندگی دنیا چیز دیگری نیست،(عده‌ای) می‌میریم و (عده‌ای) زندگی می‌کنیم و ما (هرگز پس از مرگ) برانگیخته نخواهیم شد. (37)

پیام اصلی

دیدگاه اشراف(ملأ) نسبت به مرگ و زندگی پس از مرگ

پیام‌های دیگر

  بیانِ دیدگاهِ منکرانِ معاد نسبت به مرگ (هَیهَات هَیهَات لِمَا تُوعَدُون إِن هِیَ إِلَّا حَیَاتُنَا الدُّنیَا نَمُوتُ وَ نَحیَا وَ مَا نَحنُ بِمَبعُوثِین).

  حالات اشراف(ملأ) :

1 . کفر ورزیدن به خداوند(الّذِینَ کَفَرُوا)

2 . تکذیبِ دیدارِ قیامت (کَذَّبوا بِلِقآءِ الآخِرَة)

3 . غرق شدن در نعمات دنیوی (أترَفنَاهُم فِی الحَیَاةِ الدُّنیا)

4 . انکار پیامبران (مَا هَذَا إِلّا بَشَرٌ مِثلُکُم یأکُلُ مِمَّا تأکُلُونَ مِنهُ وَ یَشرَبُ مِمَّا تَشرَبُون)

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 5 | امتیاز: 5 از 5