تنظیم رشد و نمو گیاهان

فهرست

۱-هورمون‌های گیاهی 

  1. هورمون‌های محرک رشد
    1. اکسین
    2. ژیبرلین
    3. سیتوکینین
  2. هورمون‌های بازدارنده رشد
    1. اتیلن
    2. آبسیزیک اسید

۲- شرایط محیطی تاثیر گذار در رشد گیاهان 

  1. نوردورگی
  2. دما

هورمون‌های گیاهی - آکادمی کنکور

گیاهان نیز مانند سایر جانداران پرسلولی از راه افزودن سلول های جدید که حاصل تقسیم سلولی هستند، و نیز افزایش ابعاد سلول ها، رشد می کنند. گیاهان نیز به منظور تأمین مواد مورد نیاز سلول های جدید برای رشد، نیازمند مواد خام هستند. آنها برای تشکیل همهٔ کربوهیدرات های خود فقط به دو ماده خام، یعنی دی اکسید کربن و آب نیاز دارند. همان طوری که می دانید این دو ماده برای فتوسنتز مورد نیاز هستند. گیاهان نیز مانند جانوران، برای تنفس سلولی نیازمند اکسیژن هستند. اگر چه بخش های سبز گیاه در فرآیند فتوسنتز اکسیژن تولید می کنند، اما بیشترین قسمت اکسیژن مورد استفاده برگ ها و ساقه ها از هوا تأمین می‌شود. ریشه ها که معمولاً عمل فتوسنتز را انجام نمی دهند، اکسیژن مورد نیاز خود را از هوای موجود در فضاهای بین ذرات خاک به دست می آورند. اگر خاک اطراف ریشه های گیاه فشرده شود یا از آب اشباع گردد، دیگر اکسیژن کافی برای ریشه ها تأمین نمی‌شود و در چنین وضعیتی معمولاً ریشه ها می‌میرند.

دی اکسید کربن، آب و اکسیژن تنها مواد معدنی مورد نیازِ گیاهان نیستند. گیاهان نیازمند مقادیر اندکی از تعدادی عنصر معدنی هستند که بیشتر به صورت یون های معدنی جذب می شوند. سه عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم از عناصر ضروری برای رشد طبیعی گیاهان اند.

 

هورمون‌های گیاهی

هورمون‌های گیاهی

هورمون‌های محرک رشد

اکسین

اثر

 اکسین‌ها باعث افزایش انعطاف پذیری دیواره های سلولی می‌شوند و این امر امکان طویل شدن سلول ها را هنگام رشد فراهم اکسین در سمت تاریک ساقه انباشته می‌شود، درنتیجه سلول های سمت تاریک ساقه نسبت به سلول های سمت روشن آن طویل تر می‌شوند. تفاوت بین طول دیواره های سلولی دو سمتِ ساقه، باعث خمیدگی ساقه به سمت نور مي شود. که به آن فتوتروپیسم )نورگرایی( می‌گویند. که نوعی جنبش القایی و فعال است.

اکسین و فتوتروپیسم

 

محل تولید

نوک ساقه‌ها

کاربرد در کشاورزی

 در کشاورزی از اکسین برای ریشه دارکردن قلمه ها استفاده مي شود. نسبت بالای اکسین به سیتوکینین در کشت بافت، ریشه‌زایی را تحریک می‌کند.

ژیبرلین

اثر

 

تحریک طویل شدن ساقه

  نمو میوه

  جوانه زنی

محل تولید

 ساقه، ریشه و دانه های در حال نمو

کاربرد در کشاورزی

از ژیبرلین ها برای تولید میوه های بدون دانه و همچنین درشت کردن بعضی میوه ها استفاده می‌کنند.

سیتوکینین

اثر

تقسیم سلولی را تحریک می‌کنند.

سرعت پیرشدن برخی از اندام های گیاهی را کاهش می‌دهند. مثلاًً ریزش برگ ها را به تاخیر می‌اندازد.

محل تولید

  سیتوکینین ها که در رئوس ریشه، دانه و میوه تولید مي شوند تقسیم سلولی را تحریک می‌کنند.

کاربرد در کشاورزی

از سیتوکینین ها به صورت افشانه )اسپری( برای شادابی شاخه های گل و افزایش مدّت نگه داری میوه ها و سبزیجات در انبار استفاده می‌شود.

در کشت بافت از سیتوکینین‌ها به منظور تشکیل ساقه از سلولهای تمایز نیافته )کالوس(، استفاده می‌شود.

هورمن‌های بازدارنده رشد

(عمل این‌ها در مقابل محرک‌های رشد است)

 

ویژگیهای مشترک این هورمون‌ها

بازدارنده‌های رشد

 فرایندهایی را کنترل مي كنند که به مراحل انتهایی نمو گیاه، مانند پیری، ریزش برگ، پژمردگی گل‌ها و رسیدگی میوه اختصاص دارند؛  به علاوه این دو هورمون سرعت رشد، سنتز پروتئین و انتقال یون را در شرایط نامساعد محیطی کنترل می‌کنند.

مقدار این هورمو نها در درون پیکره‌ی گیاه در طی پیری، ریزش برگ و رسیدگی میوه و نیز هنگام تنش‌های محیطی افزایش می یابد.

اتیلن

عواملی افزایش دهنده آن

میزان اتیلن در واکنش به زخم‌های مکانیکی بافت‌ها، آلودگی هوا، عوامل بیماری زا، شرایط غرقابی )قرارگرفتن بخشهایی از گیاه درون آب به مدت طولانی( و بی هوازی افزایش می یابد.

باعث رسیدگی میوه ها می‌شود.

محل تولید

اغلب بافت های گیاهی، اتیلن تولید می‌كنند

اتیلن ترکیب آلی گازی شکلی است که در اثر سوختن ناقص نفت نیز تولید می‌شود.

کاربرد در کشاورزی

بیش از یک قرن پیش پرور ش دهندگان مرکبات پی بردند که اگر میوه های مرکبات را در یک اتاق که با بخاری نفتی گرم مي شود نگه دارند، میوه ها زودتر می‌رسند.

امروزه، از اتیلن برای تسریع و افزایش رسیدگی میوه های گوجه فرنگی، انگور و دیگر میوه هايی که قبل از رسیدگی چیده مي شوند، استفاده مي شود. اتیلن ه مچنین باعث سست شدن میوه‌هایی مانند گیلاس می‌شود و به این ترتیب برداشت مکانیکی میوه‌ها را تسهیل می‌کند.

 

 

آبسیزیک اسید

اثر

خفتگی دانه ومیوه

علاوه بر دخالت در خفتگی و بازدارندگی رشد، تعادل آب را در گیاهانِ تحتِ تنشِ خشکی، به وسیله ی بستن روزنه ها و حفظ جذب آب توسط ریشه ها، تنظیم می كند.

باعث کاهش فشار تورژسانس شده و کاهش رشد طولی سلول های نگهبان روزنه های هوایی می‌شود و روزنه هوایی را می بندد و تعرق را در گیاه کاهش می‌دهد. به همین دلیل احتمال حبادار شدگی کاهش پیدا می كند.  

با بسته شدن روزنه‌ها باعث کاهش ورود دی اکسید کربن به گیاه می‌شود و شدت فتوسنتز کاهش می یابد و فعالیت کربوکسیلازی روبیسکوکاهش و اکسیژنازی آن افزایش می یابد.

هورمون با اثر خالف

نقش مخالف ژیبرلین ها را با جلوگیری از جوانه زنی دانه ایفا می‌كند.

 

شرایط محیطی نیز رشد گیاهان را تنظیم می کند.

ریشهٔ گیاهان آنها را به یک نقطه از زمین متصل و ثابت نگه می دارد. درنتیجه گیاهان برخلاف جانوران قادر به حرکت از محیط نامناسب به محیط مناسب تر نیستند. گیاهان با تنظیم سرعت و الگوی رشد خود به محیط پاسخ می دهند. مثلاً گیاهی که آب و عناصر غذایی کافی در اختیار دارد، نسبت به گیاهی که آب و عناصر غذایی محیط آن کمتر است، رشد سریع تر و بیشتری دارد. همچنین رشد گیاهی که در مقابل نور کامل خورشید قرار دارد، نسبت به رشد همان گیاه در سایه و تاریکی سریع تر است.آکادمی کنکور- مقایسه گیاه روز بلند و روزکوتاه

طول گیاه در نور کامل خورشید افزایش می یابد. بنابراین دسترسی به نور و عناصر غذایی سرعت رشد گیاه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال بسیاری از پاسخ های یک گیاه را به محرّک های محیطی، هورمون های تنظیم کنندهٔ رشد شروع می کنند.

شرایط محیطی تنظیم کننده رشد گیاهان

 

نور دورگی

نور دورگی: برخی از گیاهان در بهار و برخی دیگر در تابستان  یا پاییز گل می دهند. بعضی از گیاهان به محض رسیدن به مرحلهٔ بلوغ به گل می نشینند. الگوهای فصلی گلدهی و دیگر جنبه های رشد و نمو بسیاری از گیاهان در اثر تغییرات طول روز و شب صورت می گیرد پاسخ یک گیاه به طول روز و شب نوردورِگی نامیده می‌شود. اغلب گیاهان از نظر گلدهی در پاسخ به طول روز و شب در یکی از این سه دسته قرار می‌گیرند:

روز کوتاه :بنت قنسول-روزکوتاه

گیاهی که گلدهی آن هنگامی انجام می‌شود که طول روز کمتر از مدت زمان معین باشد، گیاه روز کوتاه نامیده می‌شود.

مثال : بنت قنسول(اوایل پاییز گل می‌دهد)

گیاهان روز کوتاه هنگامی که طول شب بلند باشد، گل می دهند. اگر یک شب بلند با کمک یک فلاش نوری شکسته شود، گیاهان روز کوتاه گل نمی دهند.

روز بلند :

در برخی گیاهان گلدهی هنگامی صورت می گیرد که طول روز بلندتر از مدت زمان خاصی باشد. به چنین گیاهانی روز بلند می گویند.

مثال : زنبقزنبق

گیاهان روز بلند هنگامی که طول شب کوتاه باشد گل می دهند.

اگر شب بلند با کمک یک فلاش نوری شکسته شود، گیاهان روز بلند گل می دهندچون طول روز بلند تر می‌شود و این گیاهان در صورتیکه طول روز زیاد باشد گل می‌دهند.

نور دورگی- فلاش نور در شب

مثال : زنبق(اوایل تابستان گل می‌دهد و یا شکستن شب در زمستان با فلاش نوری(شب‌های تابستان چون کوتاه است بدون نیاز به فلاش نوری گلدهی می‌کند))

نکته کنکوریگیاه زنبق یک گیاه نهاندانه‌ی علفی چندساله است ، به دلیل اینکه دارای ریزوم (ساقه تغییر شکل یافته)است تولیدمثل غیرجنسی (علاوه برتولید مثل جنسی)هم دارد یعنی بدون گرده افشانی هم مي تواند تولیدمثل کند. زنبق گل کامل(۴ حلقه) دارد این گیاه روز بلند است، اوایل تابستان گل می‌دهد .

بی تفاوت :

گیاهانی که گلدهی آنها تحت تأثیر طول روز قرار نمی گیرد، گیاهان بی تفاوت خوانده می شوند.

 

کابرد در کشاورزی :

نوردورگی در صنعت کشت و پرورش گل و گیاه بسیار حائز اهمّیت است. در گلخانه ها طول روز و شب را به طور مصنوعی کنترل می کنند. پرورش دهندگان گل، گیاهان را در فصولی از سال وادار به گلدهی می کنند که معمولاً در آن زمان به طور طبیعی گل تولید نمی کنند.

گیاه بنت قنسول )بنت کنسول( و زنبق در چنین شرایطی پرورش داده می شوند

دما

دما رشد و نمو بسیاری از گیاهان را تحت تأثیر قرار می دهد. مثلاً، درصورتی که دما در طول شب بسیار بالا باشد، بسیاری از گیاهانِ گوجه فرنگی گل نمی دهند. بسیاری از گیاهان در صورتی که به مدت چند ساعت در معرض دماهای پایین )سرما( قرار نگیرند، در اوایل بهار موفق به تشکیل گل نخواهند شد. دماهای پایین باعث ورود گیاهان به مرحلهٔ موقتی عدم فعالیت در پاییز می‌شود. این گیاهان در طول زمستان یا حتی در طول دورهٔ گرما  که اغلب در طول زمستان مشاهده می‌شود  غیرفعال باقی می مانند. مثلاً برگ های گیاهان برگ ریز در طول پاییز می ریزند. در این هنگام پولک های محافظتی ضخیمی دور جوانه های این گیاهان تشکیل می‌شود (. این جوانه ها پس از یک دورهٔ سرما برگ های جدید تشکیل می دهند.

خفتگی وضعیتی است که در طی آن، حتی در صورت مناسب بودن شرایط برای رشد، جوانه گیاه یا دانه غیرفعال باقی می مانند و نمی رویند. مواد شیمیایی عامل خفتگی، در پاسخ به دماهای پایین، تجزیه می شوند. بنابراین بسیاری از گیاهان و دانه های آنها تا زمانی که به مدت چند هفته در معرض دماهای پایین قرار نگیرند، از خفتگی بیدار نمی شوند و رویش خود را آغاز نمی کنند. شسته شدن بعضی از مواد شیمیایی عامل خفتگی راه دیگر برطرف شدن خفتگی دانه هاست. دوره های خفتگی در بسیاری از گیاهانی که زمستان محل زندگی آنها سرد است، مشاهده می‌شود. خفتگی به گیاهان کمک می کند که با جلوگیری از رشد جوانه ها و جوانه زنی دانه ها در طول گرمای موقتی قبل از شروع و خاتمهٔ زمستان، به بقای خود ادامه دهند و از بین نروند.

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 5 | امتیاز: 4.8 از 5
سلام خدمت استاد سیاحی و سایر اساتید محترم استاد جسارتا تو جدول مربوط به هورمون های گیاهی ، ** بازدارندگی رشد جوانه های جانبی ** که یکی از تاثیرات اکسین هست از قلم افتاده .