جوانه زنی

آکادمی کنکور- جوانه زنی دانه

فهرست

۱-عوامل موثر در جوانه‌زنی 

۲-  جوانه زنی

۲-  طول عمر گیاهان

  1. گیاهان یک ساله
  2. گیاهان دو ساله
  3. گیاهان چند ساله

۳- انواع رشد درگیاهان

  1. رشد نخستین
  2. رشد پسین

۴- مریستم‌های پسین

  1. کامبیوم چوب پنبه ساز
  2. کامبیوم آوندساز

۵- حلقه‌های سالیانه

۶- نمو گیاهان

۷. روش‌های به سازی گیاهان

 

عواملی که در جوانه زنی دانه نقش دارند : 

عوامل موثر در جوانه زنی

عوامل محیطی که باعث رویش دانه می شوند

افزایش دما و افزایش رطوبت محیط

عواملی که کمک به رویش دانه می‌کنند

بسیاری از دانه ها باید قبل از جوانه زنی در معرض سرما یا نور قرار گیرند.

شکستن پوستهٔ دانهٔ بعضی گیاهان نیز برای جوانه زنی الزامی است.

قرارگرفتن در معرض آتش

عبور از دستگاه گوارش جانوران

 افتادن روی تخته سنگ ها و چندین راه طبیعی دیگر باعث آسیب دیدن پوستهٔ دانه و کمک به رویش آن می شوند.

عواملی که برای جوانه زنی الزامی هستند.

نفوذ آب و اکسیژن به درون دانه برای جوانه زنی لازم است. با نفوذ آب به درون دانه، بافت های آن متورم می‌شود، پوستهٔ آن می شکافد و رویش دانه آغاز می‌شود.

نقش هورمون‌ها در جوانه زنی گیاهان

نکته کنکورینکته : آبسیزیک اسید محرک خفتگی دانه و جوانه است و ژیبرلین‌ها باعث تحریک جوانه زنی می شوند.

 

 

جوانه زنی

جوانه زنی

جوانه زنی

اولین علامت جوانه زنی ظهور ریشهٔ رویان (ریشه چه(است. (بین همه گیاهان مشترک است به جز خزگیان که بافت و ریشه ندارند)

رشد ساقه همراه با تشکیل قلاب

قلاب از رأس ساقه محافظت می کند و از صدمه دیدن آن هنگام رشد در میان خاک، جلوگیری می کند.

 

ساقۀ جوان حاصل از جوانه زنی دانه های بسیاری از گیاهان دولپه ای قلاب تشکیل می دهد (مانند لوبیا)

در برخی ۲ لپه ای‌ها لپه‌ها از خاک خارج می‌شود(لوبیا) و در برخی دیگر لپه‌ها از خاک خارج نمی‌شود.(نخود)

مقایسه جوانه زنی نخود و لوبیا

رشد ساقه همراه با غلاف محافظت کننده در اطراف ساقه‌های جوان

ساقۀ جوان حاصل از جوانه زنی دانۀ بسیاری از گیاهان تک لپه ای را یک غلاف می پوشاند. ساقۀ جوان این گیاهان به صورت مستقیم رشد می کند.(ذرت و گندم)

لپه ها در این گیاهان در زیر زمین باقی می‌ماند.

جوانه زنی همراه با غلاف محافظتی

 

طول عمر گیاهان

مسن ترین درخت شناخته شده، نوعی کاج(بازدانگان) است که سن آن به حدود 5 هزار سال می رسد. برعکس، برخی از گیاهان فقط چند هفته زنده اند. گیاهان از نظر طول عمر به سه گروه تقسیم می شوند

طول عمرگیاهان

طول عمر گیاهان

 

یک ساله

دوره رشد

در  یک فصل رشد، چرخهٔ زندگی خود )مراحل رشد رویشی، تشکیل گل، تولید میوه و دانه( را تکمیل می‌کند و سپس از بین می رود.

 همهٔ گیاهان یک ساله، علفی هستند= هیچ گیاه چوبی یک ساله نیست

رشد با سرعت بالا در صورت داشتن شرایط مساعد(آب، نور و مواد معدنی)

نکته کنکورینکته : گیاه یک ساله کامبیوم آوند ساز و رشد پسین ندارند چون کامبیوم و رشد پسین مخصوص گیاهان چند ساله چوبی و برخی گیاهان دو ساله(هویج) است.

مثال

گیاهان آفتابگردان، لوبیا و بسیاری از گیاهان خودرو یک ساله

دو ساله

دوره رشد

دوره رشد اول: ایجاد، ریشه و ساقه در اولین دورهٔ رویشی

ایجاد یک ساقهٔ کوتاه و یک طوقه از برگ‌ها در پایان دوره رشد اول از برگ هاست.

محل ذخیره مواد غذایی : ریشه ها

دوره رشد دوم :

استفاده از مواد غذایی ذخیره شده در ریشه برای تولید محور گل، تولید میوه و دانه

نکته کنکورینکته : این گیاهان فقط یک بار گل  می‌دهند و عمر این گیاه با رسیدن دانه‌ها به پایان می‌رسد.

مثال

هویج، جعفری و پیاز

چند ساله

اغلب گیاهان چند ساله در طول عمر خود چندین مرتبه به بار می‌نشینند.

بسیاری از گیاهان علفی

ساقه‌های هوایی اغلب پس از هر دورهٔ رشد، از بین می روند برخی از گیاهان چند سالهٔ علفی قبل از مرگ تنها یک بار گل تولید می کنند.(آگاو)

نکته کنکورینکته : نمی‌توان گفت لزوما همه‌ی گیاهان چند ساله گل می‌دهند مثلا کاج(بازدانگان) گل تولید نمی‌کنند ولی چند ساله و چوبی بوده و دارای رشد پسین هستند.

مثال : داودی، نرگس زرد، زنبق و آگاو

زنبقداودینرگس زرد

شکل به ترتیب از راست به چپ نرگس زرد، داودی، زنبق

زنبق: علفی چندساله است این گیاه روز بلند است چون ریزوم دارد تولیدمثل غیرجنسی هم دارد زنبق گل کامل دارد.

نکته کنکورینکته : ویژگی های مشترک داودی، نرگس زرد و زنبق و آگاو:

گیاهانی نهاندانه و گلدار است. علفی چند ساله است. سانتریول و گامت نر تاژ کدار و گامتوفیت سبز ندارد. آرکگن ندارد. لقاح مضاعف دارد. دو نوع آوند چوبی دارد، دو نوع تخم با عدد کروموزومی متفاوت ایجاد مي كند، دانه ی گرده ی دو سلولی دارد، تخمک دو پوسته ای دارد، اسپوروفیت جوان مستقل از گامتوفیت است، و گامتوفیت وابستگی کامل به اسپوروفیت دارد.

آگاو

آگاو

رشد : مواد غذایی مورد نیاز

محل ذخیره مواد غذایی  : ذخیره در ریشه های گوشتی و ساقه های زیرزمینی برای دورهٔ بعدی رشد خود (گیاهان ۲ ساله فقط در ریشه بود)

نکته کنکورینکته : در هویج مواد غذایی در ریشه و در سیب زمینی در ساقه ذخیره

همهٔ گیاهان چوبی چند ساله : درختان، درختچه ها و بسیاری ازموها جزِء گیاهان چند سالۀ چوبی هستند.

برگ ریز :

گیاهانی که هر ساله همهٔ برگ های خود را از دست می دهند، مانند نارون، افرا و مو به گیاهان برگ ریز معروف هستند.

همیشه سبز :

گیاهانی مانند کاج، سرو و مرکبات که در طول سال تنها تعدادی از برگ های خود را از دست می دهند، به گیاهان همیشه سبز معروف هستند.

 

رشد ونمو

رشد، نمو و تمایز در گیاهان

رشد

بزرگ شدن بخش های تشکیل دهندهٔ  یک جاندار،  یا تشکیل بخش هایی در بدن یک جاندار که مشابه بخش های قبلی باشد. مثلاً پیدایش انشعابات ریشه، ساقه و برگ های جدید، نوعی رشد محسوب می‌شود.

افزایش تعداد سلول ها از طریق تقسیم

افزایش غیرقابل بازگشت ابعاد سلول ها

مثلاً آماس سلول ها پس از جذب آب، رشد به شمار

نمی رود، چون این افزایش حجم با دفع آب، بازگشت پذیر است.

تمایز

پدیدهٔ تمایز اغلب همراه با رشد صورت می گیرد. تمایز به معنی کسب یک ویژگی جدید در  یک، یا تعدادی سلول است. کسب ویژگی های جدید توسط یک سلول با تغییرات ساختاری و بیوشیمیایی همراه است.

نمو

نموی یعنی عبور از یک مرحلهٔ زندگی به مرحله ای دیگر که همراه با تشکیل بخش های جدید است.

مثلاً تشکیل گل روی گیاهی که فاقد گل بوده است، نوعی نمو است .

رشد و نمو اغلب همراه با یکدیگر و هماهنگ با یکدیگر انجام می‌شود.

 

 

انواع رشد

رشد نخستین و پسین

انواع رشد در گیاهان

رشد نخستین

مریستم‌های رأسی(دارای سلول‌های کوچک، تمایز نیافته و هسته درشت و فاقد توانایی فتوسنتز) که در نوک ساقه ها و نزدیک به نوک ریشه ها(بالای کلاهک) قرار دارند، با تقسیم سلولی خود باعث رشد نخستین می شوند

سلول های جدید که از راه تقسیم سلولی تولید شده اند، طویل ترمی شوند بنابراین رشد نخستین، ساقه ها و ریشه های یک گیاه را طویل تر می‌کند. رشد قطری ساقه ها و ریشه های جوانی که فقط مریستم نخستین دارند، در پی افزایش حجم سلول های حاصل از مریستم نخستین(نه خود مریستم نخستین) به وجود می آید.

منشا سلول های مریستمی :

نکته کنکوریاز سلول های بنیادی منشأ می‌گیرند که فاقد واکوئل هستند، هسته ی درشت دارند، قدرت تقسیم بالایی دارند )فعالیت هلیکاز  و DNA پلی مراز بالا است(.

آکادمی کنکور- مریستم‌های راسی

بافت های حاصل از رشد نخستین

بافت روپوستی

بافت زمینه‌ای

بافت آوندی

رشد پسین

بخش هایی از گیاه که در پی تقسیم مریستم های پسین به وجود می آیند، ساختار پسین گیاه را به وجود می آورند. مریستم های پسین به صورت استوانه هایی در ریشه و ساقهٔ بعضی گیاهان که عمدتاً گیاهان چوبی چند ساله هستند، به وجود می آیند و به رشد قطری گیاه و نیز استحکام و ضخامت ساقه کمک می کنند.

 

رشد پسین از ویژگی های بارز گیاهان چوبی دو لپه است.با این حال این نوع رشد در بعضی از بخش های گیاهان علفی، مانند ریشهٔ هویج نیز دیده می‌شود.

نکته کنکورینکته ترکیبی با فصل ۹ : رشد پسین در نهاندانگان دولپه‌ای، بازدانگان و برخی گیاهان علفی مانند هویج اتفاق می افتد.

 

 

مریستم‌های پسین

رشد پسین در اثر فعالیت و تقسیم سلولی دو نوع مریستم انجام می‌شود. این مریستم ها در ساقه ها و ریشه های چوبی به صورت استوانه های باریک قرار دارند.

مریستم‌های پسین

انواع مریستم‌های پسین

 

کامبیوم چوب پنبه ساز

محل : در پوست قرار دارد

بافت تولیدی : به طرف بیرون سلول های چوب پنبه ای ایجاد می کند.

بافت چوب پنبه می‌تواند هم از مریستم نخستین )کلاهک ریشه(  و هم از مریستم پسین )خارجی ترین لایه درختان به وجود آید(

نکته کنکورینکته : وقتی کامبیوم چوب پنبه ساز تشکیل می‌شود، در نتیجه رشد قطری، اپیدرم از بین می‌رود. یعنی اپیدرم بعد از تشکیل کامبیوم چوب پنبه ساز از بین می‌رود.

نکته کنکورینکته : درساختار نخستین ساقه‌ی جوان خارجی‌ترین لایه اپیدرم یا روپوست است ولی بیرونی‌ترین لایه‌ی تنه‌ی درختان چوب پنبه است.

کامبیوم آوند ساز

محل : در استوانه‌ی مرکزی در زیر پوست قرار دارد.(بین دسته های چوب و آبکش تشکیل می‌شود)

بافت تولیدی : بافت های آوندی جدیدی را ایجاد می کند.(آوند چوبی پسین و آبکش پسین)

مریستم‌های کامبیوم آوند ساز به طرف بیرون آبکش پسین (سلول غربالی و سلول همراه) می‌سازند و به طرف داخل چوب پسین یعنی تراکیید و عناصر آوندی درنهاندانگان و تراکئید در بازدانگان می‌سازند.

آکادمی کنکور - ترتیب لایه‌های ساقه یک گیاه با رشد پسین

 

آکادمی کنکور- رشد پسین

پوست درخت بعد در گیاهی که رشد پسین دارد دارای موارد زیر است :

پوست درخت: شامل چوب‌پنبه سلوهایی با دیواره ی سوبرین + کامبیوم چو بپنبه ساز که نوعی بافت مریستم است + آبکش پسین

است.

نکته کنکورینکته : کامبیوم آوندساز و چوب پسین جزء پوست درخت نیستند و زیرپوست قرار دارند.

نکته کنکورینکته : کامبیوم آوندساز جزء پوست درخت نیست ولی در ساخت آوندهای آبکشی نقش دارد و جدیدترین بافت آبکش و بافت چوبی در مجاورت کامبیوم آوندی است.

نکته کنکوری نکته : طبق جملات بالا در ساختار پوست درخت فقط یک نوع کامبیوم می‌بینیم (کامبیوم چوب پنبه ساز)ولی در ساخت پوست درخت ۲ نوع کامبیوم نقش دارد.

 

آکادمی کنکور - حلقه‌های سالیانه درختان

حلقه‌های سالیانه :

حلقه‌های سالیانه

 

 

 

 

 

 

حلقه‌های سالیانه در گیاهان

حلقه‌های سالیانه درختان

به دلیل تفاوت قطر عناصر آوندی چوب پسین ايجاد می‌شوند که در فصل های مختلف سال به وجود آمده‌اند. یعنی حلقهی سالیانه در همه‌ي گیاهان چوبی  به وجود نمي آید.

نکته کنکوری نکته : در حلقه های سالیانه کاج فقط تراکئید و در گیاهان نهاندانه تراکئید و عناصر آوندي یافت می‌شود.

فقط در درخت هایی تشکیل می شود که در مناطقی با فصول مشخص )که به طور متناوب سرد و گرم می‌شود( رشد می‌كنند.

قطر چوب های فصل بهار بيش تر و روشن تر و چوب های تابستان كوچك تر و تیره تر است.

نکته کنکوری نکته : گیاهان علفی یک ساله رشد پسین ندارند، حلقه ي سالیانه ندارند.

اجزای تشکیل دهنده حلقه‌های سالیانه :

نکته کنکوری نکته : حلقه های سالیانه نشان‌دهنده‌ی چوب پسین است . در حلقههای سالیانه سلول‌های غربالی و سلول های همراه و پارانشیم آبکش یافت نمی شود.

ویژگی‌های حلقه‌های سالیانه :

سلول‌های حلقه‌ی سالیانه مرده‌اند و فاقد پروتوپلاسم زنده اند علاوه بر انتقال شیره‌ی خام در استحکام گیاه نقش دارند.

 

نمو گیاهان

مقایسه نمو گیاهان و جانوران

مقایسه نمو گیاهان و جانوان

شباهت

ژن ها نمو گیاهان و جانوران را هدایت می کنند.

تفاوت

در جانوران :

همگام با نمو، دسته ای از ژن ها که کنترل کنندهٔ تمایز هستند، غیرفعال می شوند.

بیشتر تمایز جانوران پس از بلوغ متوقف می‌شود.

در گیاهان :

به طور مداوم با مریستم های خود سلول های جدید به وجود می آورند. این سلول ها تمایز پیدا می کنند(به سلول‌های روپوستی، زمینه‌ای و آوندی) و جانشین بافت های موجود می شوند یا به این بافت ها اضافه می گردند.

بسیاری از سلول های گیاه بالغ می توانند همهٔ ژن های خود را فعال کنند. چنین سلول هایی می توانند تقسیم شوند و توده هایی از سلول های تمایز نیافته به نام کالوس را تولید کنند. به عبارت دیگر تمایز زدایی انجام می دهند. این سلول ها بار دیگر تمایز و به صورت یک گیاه بالغ نمو می کنند.(در واقع سلول‌های کالوس توانایی تمایز به هر نوع سلول گیاهی دیگه‌ای رو داره)

آکادمی کنکور- کالوس

نکتهنکته : در جانوران هم برخی سلول‌های پیکری تمایز یافته در شرایطی، مي توانند همه ی ژن های خود را فعال نمایند و تمایززدایی کنند )آزمایش یان ویلموت رو که یادتون هست؟)

 

 

روش‌های به‌سازی گیاهان

به سازی گیاهان

روش‌های جدید به‌سازی گیاهان

کشت بافت، سلول

یا اندام گیاهی

از این روش برای تکثیر گیاهان از جمله گیاهان زینتی ارزشمند )مانند ارکیده ها(، گیاهان گلدانی و درختان میوه استفاده مي شود پایه و اساس کشت بافت، قراردادن یک قطعه از بافت گیاهی روی یک محیط کشت سترون( استریل( است. در این روش با کمک هورمون‌های گیاهی، توده سلول های تمایز نیافته پس از رشد و تمایز، سرانجام به گیاهانی تبدیل می‌شوند که از نظر ژنتیکی هم ارز گیاه مادر هستند.

همجوشی(الحاق)

پروتوپلاست‌ها

از همجوشی پروتوپلاست‌ها برای ایجاد گیاهان دورگه )هیبرید( اطلسی، سیب زمینی و هویج استفاده شده است. پروتوپلاست، سلول گیاهی است که دیواره سلولی آن را به کمک آنزیم‌‌ها و روش‌های مکانیکی جدا کرده سپس به کمک برخی مواد شیمیایی یا شوک الکتریکی باعث همجوشی دو پروتولاست با یکدیگر می‌شوند اگر پروتوپلاست‌ها متعلق به گیاهان گونه‌های مختلف باشد حاصل همجوشی یک گیاه دورگه است.اگر این گیاه در یک محل مناسب کشت یابد به یک گیاه بالغ دورگه تبدیل خواهد شد.

مهندسی ژنتیک

در این روش ابتدا ژن‌های دلخواه را وارد سلول‌های یک گیاه می‌كنند، سپس سلول‌هایی را که از نظر ژنتیکی تغییر یافته اند، با کمک فنّ کشت بافت به گیاهان بالغ جدید تبدیل می‌كنند.

 

 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 3 | امتیاز: 5 از 5