تولید مثل در نهان دانگانتولید مثل جنسی در نهاندانگان

 

بخش های تولید مثلی نهان دانگان درون گل ها ایجاد می شود

گامتوفیت های نهان دانگان در گل ها تمایز می یابند.

بخش های مختلف گل روی چهار حلقهٔ هم مرکز قرار دارند.

آکادمی کنکور - ساختار گل

در خارجی ترین حلقهٔ گل(حلقه اول) یک یا چند کاسبرگ قرار دارد. کاسبرگ ها وظیفهٔ حفاظت از غنچه های گل را برعهده دارند.

دومین حلقهٔ گل شامل گلبرگ هاست. نقش گلبرگ ها، خصوصاً گلبرگ های رنگین جلب جانوران گرده افشان است.

سومین حلقهٔ گل حاوی پرچم هاست که دانه های گرده را به وجود می آورند. هر پرچم معمولاً از یک میلۀ رشته مانند و بساک تشکیل شده است. بساک در بالای میلهٔ پرچم قرار دارد و در آن کیسه های گرده(هاگدان نر) ایجاد می شوند.

در چهارمین حلقه که داخلی ترین حلقهٔ گل است، مادگی قرار دارد. مادگی از یک یا چند برچه ساخته شده است. هر برچه شامل کلاله، خامه و تخمدان است، تخمدان بخش متورم انتهایی برچه است. معمولاً از تخمدان پایه ای به نام خامه رشد می کند. انتهای خامه معمولاً متورم و چسبناک است و کُلاله نام دارد.

 

 گلی که هر چهار حلقه را دارد گل کامل و گلی که فاقد یک یا چند تا از این حلقه هاست، گل ناکامل نامیده می شود. گلی که حلقه های پرچم و مادگی را دارد گل دوجنسی و گلی که فقط یکی از این حلقه ها را دارد، گل یک جنسی نامیده می شود.

نکته کنکورینکته :   گیاه لاله عباسی و نخود فرنگی(مورد مطالب) گل کامل هستند و هر 4 حلقه را دارند.

نکته کنکورینکته : همه ی گل های کامل دو جنسی اند.

گل ها و گرده افشان ها:

 بسیاری از گل ها، گلبرگ هایی با رنگ های درخشان، شهد، بوهای قوی و شکل هایی جذاب برای جانوران گرده افشان، نظیر حشره ها، پرندگان و خفاش ها دارند و آنها را به سمت خود می کشند.گل ها منبع غذایی جانوران گرده افشان هستند؛

گل ها و گرده افشان ها

حشرات

زنبورها

زنبورها شیرهٔ گل را می خورند و از گرده ها برای تغذیهٔ نوزادان خود استفاده می کنند )دانه های گرده منبع غنی پروتئین برای زنبورها هستند(. زنبورها با این عمل دانه های گرده را از یک گل به گل دیگر منتقل می کنند.(رابطه همزیستی از نوع همیاری)

زنبورها ابتدا گل ها را با استفاده از بوی آنها و سپس از طریق رنگ و شکل شناسایی می کنند.

زنبورها معمولاً گرده افشانی گل های آبی، یا زرد را انجام می دهند.

حشرات شب پرواز

حشره هایی که در شب تغذیه می کنند به سمت گل های سفید رنگ و دارای رایحهٔ قوی می روند.

رنگ سفید این گل ها یافتن آنهارا در نور بسیار کم شب آسان می کند.

 

مگس ها

انواع مگس ها گرده های گل هایی را که بویی شبیه بوی گوشت گندیده دارند، می افشانند.

پرندگان

مرغ شهدخوار

پرندگان نیز به گرده افشانی کمک می کنند. مرغ شهدخوار نمونه ای از این پرندگان است

پستانداران

خفاش

خفاش گل های سفیدی را که در شب باز می شوند گرده افشانی می کند.

باد

گرده افشانی بسیاری از گل ها، مانند انواع چمن و بلوط را باد انجام می دهد. گل هایی که گرده افشانی آنها را باد انجام می دهد، معمولاً کوچک و فاقد رنگ های درخشان، بوهای قوی و شیره هستند.

نکته کنکورینکته : چمن و بلوط گل نا کامل هستند معمولا این گل ها فاقد حلقه های اول و دوم هستند.

 

 

ویژگی ها کلی نهاندانگان :

نهاندانگان گیاهان پیشرفته و گلدار هستند سانتریول ندارند.

برخلاف گیاهان ابتدایی

آنتریدی و آرکگن ندارند.

برخلاف گیاهان ابتدایی(باز دانگان هم آنتریدی ندارند)

گامت نر آنها تاژک ندارد.

برخلاف گیاهان ابتدایی

اندوخته دانه بعد از لقاح تشکیل مي شود.

برخلاف باز دانگان

دو نوع آوند چوبی دارند یعنی هم تراکئید و هم عناصر آوندی دارند عناصر آوندی از تراکئیدها گشادترند و در پایانه خود دارای منافذ بزرگی هستند.

برخلاف همه ی گیاهان دیگر

 

در نهان دانگان نیز همانند بازدانگان، گامت نر در دانۀ گرده(گامتوفیت نر) و تخم زا در تخمک(هاگدان ماده) تشکیل می شود.

مراحل تولید مثل در نهاندانگان

چرخه زندگی نهاندانگان

مراحل تولید مثل در نهاندانگان

 

تشکیل گامت نر

تشکیل سلول های گامت نر و تخم زا(گامت ماده) در نهان دانگان اندکی با بازدانگان تفاوت دارد. در نهان دانگان سلول های گرده در کیسه های گردهٔ بساک ها تشکیل می شوند هر بساک دارای 4 کیسه ی گرده است که هر کدام دارای یک لایه مغزی است؛ (یعنی در مجموع 4 لایه مغزی در هر بساک داریم)در حالیکه در بازدانگان کیسه گرده زیر پولک های مخروط نر تشکیل می شد.

از تقسیم میوز هر یک از سلول هایی که در کیسهٔ گرده قرار دارد یعنی سلول های مادر هاگ، چهار سلول هاپلوئید یا چهار هاگ ) گرده نارس ( تشکیل می شودکه ابتدا به هم چسبیده اند ولی بعد از هم جدا می شوند.

با تقسیم میتوز هر کدام از این هاگ ها یک دانه ی گرده رسیده (که همان گامتوفیت نر است)به وجود می آید که دارای اجزای زیر است :

دو سلول با عدد کروموزومی مشابه.(سلول رویشی و سلول زایشی) لولهٔ گرده حاصل رویش سلول رویشی است. از تقسیم سلول زایشی(درون لوله ی گرده و خارج از کیسه گرده(هاگدان نر)) دو گامت نر ایجاد می شود.

دو دیواره یکی دیوارهٔ خارجی و دیگری دیوارهٔ داخلی دارد. دیوارهٔ خارجی در دانه های گردهٔ گیاهان مختلف، تزیین های متفاوتی دارد.(دانه ی گرده در بازدانگان نیز 2  پوسته داشت.)

 

نکته کنکورینکته : دانه ی گرده رسیده بازدانگان چهار سلولی و دانه گرده رسیده ی نها ندانگان دو سلولی است گامتوفیت نر )دانه ی گرده رسیده( .

نکته کنکورینکته : نها ندانگان کوجکترین دوره گامتوفیتی محسوب م يشود. چون فقط دو سلول رویشی و زایشی دارد که ژنوتیپ یکسان دارند.

نکته کنکورینکته : دانه ي گرده نارس همان هاگ نر است که حاصل مستقیم میوز است و تک سلولی است در صورت یکه دانه گرده رسیده همان گامتوفیت نر است که درکاج حاصل دو بار میتوز و در نهان دانگان حاصل یک بار میتوز است.

نکته کنکورینکته : هر گیاهی که دانه ی گرد ه ی دو سلولی دارد قطعا تخمک دو پوست های دارد، عناصر آوندی دارد، لقاح مضاعف دارد و فاقد آرکگن است.

تشکیل گامت ماده

تخمک های نهان دانگان(هاگدان ها) در تخمدان تشکیل می شوند.(در باز دانگان تخمک روی پولک های مخروط ماده تشکیل می شد. )

هر تخمک از اجزای زیر تشکیل می شد :

شامل پارانشیم خورش تخمک

منفذ سُفت

 دو پوسته (تخمک بازدانگان یک پوسته داشت و گیاهان ابتدایی هم که تخمک ندارن به جاش هاگدان دارن.)

 

کیسه رویانی

یکی از سلول های پارانشیم خورش رشد می کند و با تقسیم میوز، چهار سلول هاپلوئید ایجاد می کند. یک سلول از این چهار سلول که دور از سُفت است، باقی می ماند و با3 مرحله تقسیم  میتوزمتوالی یعنی 7 عدد میتوز 8 هسته ایجاد می کند اطراف هر کدام ازین هسته ها را سیتوپلاسمی فرا گرفته و به سلول تبدیل می شوند و البته یکی ازین سلول ها دارای 2 هسته است به این ترتیب بخشی چند سلولی، به نام کیسهٔ رویانی به وجود می آورد.

کیسه رویانی شامل 7 سلول با 8 هسته است  چون همونطور که گفتیم یک سلول دارای دو هسته است:

3 سلول (سلول‌های آنتیپودال)در بالای کیسه رویانی قرار دارد.

در وسط کیسهٔ رویانی یک سلول درشت با دو هستهٔ هاپلوئیدی به نام سلول دوهسته ای قرار دارد.

سلول تخم زا(گامت ماده) به همراه دو سلول دیگر در طرفین خود با نام سینرژید در قطبی از کیسهٔ رویانی، مجاور سُفت قرار دارد.

لقاح

بعد از گرده افشانی، دانهٔ گرده روی کلالهٔ مادگی قرار می گیرد و از رشد سلول رویشی دردانه ی گرده لولهٔ گرده به سمت کیسهٔ رویانی، رویش می یابد.

درون لوله ی گرده با تقسیم میتوز سلول زایشی دو عدد گامت تشکیل می شود و  سرانجام یکی از گامت های نر با سلول تخم زا لقاح می یابد و سلول تخم را که دیپلوئید است، به وجود می آورد.

. گامت نر دیگر نیز با سلول دو هسته ای لقاح می یابد و سلول تری پلویید 3n را ایجاد می کند از تقسیم متوالی این سلول بافت آلبومن تشکیل می شود . آلبومن سرشار از مواد غذایی است که رویان از آن تغذیه می کند.

نکته کنکورینکته : در بازدانگان بافت تغذیه ای گامتوفیت ماده (آندوسپرم است)، قبل از لقاح به وجود می آید و از ژنوتیپ مادر نسل قبل را دارد ولی در نهاندانگان بافت تغذیه ای بعد ازلقاح به وجود می آید.

تشکیل دانه

تشکیل رویان با تقسیم نامساوی سلول تخم آغاز می شود. حاصل این تقسیم نامساوی دو سلول است.

از تقسیم متوالی سلول بزرگ تر بخشی به وجود می آید که موجب اتصال رویان به گیاه مادر می شود.

سلول کوچک تر نیز به طور متوالی تقسیم می شود و تودهٔ سلولی کروی شکلی را ایجاد می کند که با تمایز آن رویان به وجود می آید.

تولی دانه در نهاندانگان

رویان: رویان )جنین( گیاه، در واقع اسپوروفیت جدید است. بعد از لقاح سلول تخم زا، و به موازات رسیدن دانه، لایه های سلولی که پوشش خارجی تخمک را تشکیل می دهند، سخت می شوند و پوستۀ دانه را به وجود می آورند. پوستهٔ سخت دانه، رویان دانه را از صدمات مکانیکی و عوامل نامساعد محیطی حفظ می کند. این پوسته مانع از رویش سریع رویان دانه، درون گیاه می شود؛ زیرا از رسیدن آب و اکسیژن به آن جلوگیری می کند. محرومیت از آب و اکسیژن از جملهٔ عواملی است که رشد رویان را متوقف می کند.

نکته کنکورینکته : پوسته دانه دیپلوئید است همان پوسته تخمک است و قبل از لقاح تشکیل مي شود. یعنی نسبت به بقیه ي اجزای دانه قدیمی تر است.

 

دانه ها علاوه بر اینکه وسیلهٔ حفظ رویان گیاهان هستند، مواد غذایی را نیز برای رویان گیاه فراهم می کنند. در بازدانگان بافت حاوی مواد غذایی، بخشی از گامتوفیت ماده است. در نهان دانگان بافت غذایی به نام آلبومن است که پس از لقاح تشکیل می شود. آلبومنِ بعضی از نهان دانگان، مانند ذرت و گندم در دانه های بالغ هم وجود دارد؛ اما در بعضی دیگر از نهان دانگان، مانند حبوبات )لوبیا، نخود و…( مواد غذایی آلبومن به طور کامل به لپه رویان دانه منتقل می شود و درنتیجه، دانهٔ بالغ، فاقد آلبومن است.

لپه ها برگ های تغییر شکل یافته ای هستند که بخشی از رویان گیاه را تشکیل می دهند. کار لپه ها ذخیره یا انتقال مواد غذایی به رویان است. تعداد لپه های رویان بازدانگان دو، یا بیشتر است.

مثلاً رویان کاج هشت لپه دارد. رویان بعضی از نهان دانگان یک لپه دارد. به این گیاهان تک لپه ای گفته می شود. در گروه دیگری از نهان دانگان رویان دولپه دارد. به این گیاهان دولپه ای گفته می شود.

نکته کنکورینکته : دقت کنید در اولین تقسیم میتوز تخم دیپلوئید نها ندانگان سیتوکینز سیتوپلاسم را نامساوی تقسیم مي كند از تقسیم متوالی سلول كوچك تر رویان و از تقسیم متوالی سلول بزرگ تر بخشی به وجود می آید که موجب اتصال رویان به گیاه مادر )اسپوروفیت قدیمی( مي شود.

نکته کنکورینکته : سلول دو هسته ای هاپلوئید است. جزء گامتوفیت ماده )کیسه رویانی( محسوب مي شود و ژنوتیپ هسته هاي سلول دو هسته ای همیشه یکسان است.

نکته کنکورینکته :  یک تخمدان مي تواند یک تخمک یا چند عدد تخمک داشته باشد. در همه ی تخمک های یک تخمدان ژنوتیپ سلول های خورش یکسان است. ولی هاگ و کیسه ی رویانی هر تخمک با تخمک دیگر در یک تخمدان لزوماً ژنوتیپ یکسان ندارند.

نکته کنکورینکته :هر تخمکی که داخل تخمدان تشکیل مي شود قطعاً دو پوسته ای است و فاقد آرکگن است.

اجزای تخمک رسیده نها ندانگان: 2عدد پوسته + پارانشیم خورش + منفذ سفت + کیسه رویانی )تخم زا و هسته دوتایی(

نکته کنکورینکته : توجه کنید که در یک کیسه رویانی ژنوتیپ تمام هسته ها با هم یکسان هستند چون همگی حاصل تقسیم میتوز هستند و همانطور که می دانید در تقسیم میتوز تعداد کروموزوم ها و ژنوتیپ سلول حاصل همانند سلول والد است.

 

 

 

 

 

مقایسه بازدانگان و نهاندانگان :

 

باز دانگان

نهاندانگان

دانه گرده رسیده

دو پوسته

دو بال

چهار سلول هاپلویید

دو پوسته

دو سلول هاپلویید

تخمک نارس

یک پوسته

پارانشیم خورش

سفت

دو پوسته

پارانشیم خورش

سفت

 

 تخمک رسیده

یک پوسته

پارانشیم خورش

سفت

آندوسپرم

دو پوسته

پارانشیم خورش

سفت

کیسه رویانی

دانه

یک بال n۲

یک پوسته n۲

رویان n۲

دو یا بیشتر از ۲ لپه

اندوخته دانه که همان گامتوفیت ماده(اندوسپرم) است n

گیاه تک لپه ای شامل :

دو پوستهn2

رویان یک لپهn2

اندوخته آلبومن 3 n

گیاه دو لپه ای شامل :

دو پوسته2n

رویان n۲

دو لپه که خودش اندوخته دانه است. n۲

وابستگی گامتوفیت به اسپروفیت

مستقل

مستقل

وابستگی اسپروفیت به گامتوفیت

در ابتدای دوره رویانی دارد

مستقل

آرکگن

دارد

ندارد

آنتریدی

ندارد

ندارد

تعداد میتوز برای تولید گامتوفیت نر

3بار(۹ بار عبور از نقاط وارسی)

۱بار(۳ بار)

تعداد میتوز برای تولید گامتوفیت ماده

زیاد

۷ بار(عبور از ۲۱ نقطه وارسی)

تعداد لپه

۲ یا بیشتر

یک یا دو لپه

رشد پسین

دارد

دارد درگیاهان چند ساله یا برخی گیاهان دوساله

محل تشکیل گامت نر

لوله گرده خارج از کیسه گرده

لوله گرده خارج از کیسه گرده

 

علیرضا سیاحی

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 10 | امتیاز: 4/4 از 5
سلام خسته نباشید.ایا تخمک نارس هم کیسه ی رویانی داره؟
سلام دوست گلم. سلامت باشید. خیر، تخمک نارس فقط شامل پارانشیم خورش، منفذ سفت و دو عدد پوسته هستش اینجا هنوز کیسه رویانی تشکیل نشده. داستان از این قراره که یکی از سلول‌های پارانشیم خورش تقسیم میوز انجام میده و ۴ عدد سلول هاپلویید(هاگ) تولید میکنه(دقت کن در گیاهان همیشه همه چی با میتوز تولید میشه فقط هاگ با میوزه) که ۳ تاشون از بین میرن و اونیکه باقی میمونه با ۳ مرحله میتوز(۷ عدد میتوز) بافت هاپلوییدی ایجاد میکنه که بهش میگن کیسه رویانی. پس چی شد؟ کیسه رویانی همون گامتوفیت ماده هستش که از تقسیم میتوز هاگ به وجود اومد مثل همه گیاهان دیگه(و قبل از اون وجود نداشت)! و شامل ۷ تا سلول و ۸ هسته هستش.چون یکیشون ۲ تا هسته داره. انشالا در آینده در فیلممون تشکیل کیسه رویانی رو با انیمیشن بهتون نشون خواهم داد و درک خیلی بهتری درموردش پیدا می‌کنید. شاد و پیروز باشید.
سلام. آیا این دو جمله صحیح است؟چرا؟ ۱)محتوای ژنی آندوسپرم و رویان یکسان است. ۲)محتوای ژنی آندوسپرم و پوسته یکسان است. با تشکر
ضمن سخت شدن و چوبی شدن دیواره ی دومین سلول های پوسته ی تخمک ، این لایه ی لایه ی سلولی در قالب اسکلریید وظیفه ی حفاظت از رویان را بر عهده میگیرد چوبی شدن دیواره ی دومین موجب از بین رفتن سیتوسل ، اندامک ها و هسته می شود اما شما در شکل فرمودید که پوسته ی تخمک و پوسته ی دانه از لحاظ ژنتیکی مشابه اند .
ضمن سخت شدن و چوبی شدن دیواره ی دومین سلول های پوسته ی تخمک ، این لایه ی لایه ی سلولی در قالب اسکلریید وظیفه ی حفاظت از رویان را بر عهده میگیرد چوبی شدن دیواره ی دومین موجب از بین رفتن سیتوسل ، اندامک ها و هسته می شود اما شما در شکل فرمودید که پوسته ی تخمک و پوسته ی دانه از لحاظ ژنتیکی مشابه اند .
سلولی که هسته میتوکندری و کلروپلاستش از بین رفته چگونه ممکنه با سلول دیگه ای که این اندامک هارو داره مشابهت ژنتیکی داشتع باشه