نهان زادان آوندی (سرخس‌ ها)

 

آکادمی کنکور - سرخس

گیاهان آوندی بدون دانه با خزه گیان تفاوت هایی دارند. این گیاهان دارای بافت های هادی )آوند( هستند که کار هدایت و ترابری آب، نمک های کانی و مواد غذایی را درون گیاه، برعهده دارند. به گیاهان آوندی بدون دانه نهان زادان آوندی نیز می گویند. نهان زادان آوندی، همانند خزه گیان، بیشتر در مکان های مرطوب و سایه دار گسترش دارند؛ زیرا تولیدمثل جنسی آنها فقط در حضور آب سطحی انجام می گیرد.

 

سرخس سانتریول دارد. اسپوروفیت گیاهان آوندی بزرگ تر از گامتوفیت آن هاست. سرخس ها رشد پسین ندارند.

بافت آوندی در نهانزادان آوندی

این گیاهان بافت آوندی چوب و آبکش دارند و آوند چوبی آنها از نوع تراکئید . که سلول های آن باریک با انتهای مخروطی است. سلول های تراکئید مرده و فاقد هست هاند تراکئید علاو هبر انتقال شیره ی خام در استحکام سرخس هم نقش دارد. سرخس ها عناصر آوندی ندارند.

گیاه اصلی در سرخس و ویژگی‌های آن :

گیاه اصلی در سرخس اسپوروفیت است و همانطور که می‌دانید این بخش دیپلوئید است که  از اجزای زیر تشکیل شده است :

گیاه اصلی (اسپروفیت)

سبز رنگ بوده و دارای زندگی مستقل است.

ریشه : فاقد توانایی فتوسنتز

ساقه زیر زمینی(ریزوم): دیپلویید بوده و فاقد توانایی فتوسنتز است.

برگ شاخه‌ها (دیپلویید) این قسمت فتوسنتز می‌کندخود برگ شاخه‌های سرخس توانایی تولید گامت رو ندارند.

هاگدان (دیپلویید) هر گروه از این هاگدان ها یک هاگینه را تشکیل می دهد.

 

 

چرخه زندگی نهان‌زادان آوندی (سرخس)

 

چرخه زندگی سرخس

 

هاگینه ها در سطح پشتی برگ شاخه ها قرار دارند و در داخل هاگ دان سلول های مادر هاگ با تقسیم میوز تولید هاگ )اسپور( هاپلوئید می‌کنند

پس از پاره هاگدان هاگ‌ها رها شده و روی زمین مرطوب با تقسیم میتوز رشد می‌كنند و گامتوفیت سبز رنگ کوچک به نام پروتال ایجاد می‌كنند که زندگی مستقل دارد.

نکته : نهانزادان آوندی )سرخس( تنها گیاهانی هستندکه یک نوع گامتوفیت دارند وگامتوفیت شان هم توانایی تولید آنتریدی و هم آرکگن را دارد. یعنی هم گامت نر و هم گامت ماده تولید می‌کنند.

گامتوفیت سرخس، صفحهٔ قلبی شکل سبز  رنگی است که اندازه ای کمتر از یک سانتی متر دارد و به آن پروتال می گویند پروتال بافت هاپلوئید فتوسنتزکننده است و هیچ وابستگی به اسپوروفیت ندارد و از تقسیم میتوز هاگ تولید می شود. و در سطح زیرین پروتال با تقسیم میتوز ابتدا آنتریدی و سپس آرکگن به وجود می آیند.

نکته ترکیبی : پروتال سرخس میوز، تتراد، کراسین گاور، جدا شدن کروموزوم همتا ندارد چون این بخش هاپلویید است و تنها دارای یک مجموعه کرموزوم است و جانداران هاپلویید توانایی تقسیم میوز و فرآیند‌های مربوط به آن را ندارند.

آرکگن بافت هاپلوئید یعنی جزء بخش گامتوفیت است، که با تقسیم میتوز )نه با میوز( ایجاد تخم زا )گامت ماده( می‌کند و درون آنتریدی با تقسیم میتوز )نه با میوز( آنتروزوئید تاژ کدار ایجاد مي شود که آنتروزوئید در آب شنا می‌کند )جنبش فعال، القایی، تاکتیکی است( و با تخ مزا در داخل آرکگن لقاح می‌کند و تخم دیپلویید تشکیل می‌شود.

زیگوت در بخش گامتوفیت رشد خود را آغاز می‌کند. از رویش تخم در داخل آرکگن، اسپوروفیت جوان ایجاد مي شود که اسپوروفیت جوان درابتدا وابسته به گامتوفیت )پروتال( است ولی بعد از بالغ شدن زندگی مستقل پیدا می‌کند.

 
 

مقایسه گامتوفیت و اسپروفیت در خزه، سرخس و کاهوی دریایی

 

خزه

سرخس

کاهوی دریایی

گامتوفیت

کاملا مستقل از اسپروفیت

فتوسنتز کننده

کاملا مستقل از اسپروفیت

فتوسنتز کننده

کاملا مستقل از اسپروفیت

فتوسنتز کننده

اسپروفیت

کاملا وابسته به گامتوفیت

فاقد توانایی فتوسنتز

در ابتدای رویش وابسته به گامتوفیت

فتوسنتز کننده

کاملا مستقل از گامتوفیت

فتوسنتز کننده

نتیجه کلی

خزه و سرخس و کاهوی دریایی برخلاف گیاهان پیشرفته )بازدانگان و نهاندانگان( از رشد هاگ گامتوفیت سبز ایجاد می‌شود(گامتوفیت حاصل از رشد هاگ در بازدانگان و نهاندانگان هیچکدام توانایی فتوسنتز ندارند و میکروسکوپی هستند)

نکته :  گامتوفیت خزه، سرخس و کاهوی دریایی هیچ یک وابستگی به اسپوروفیت ندارد و سلول های فتوسنتزکننده کلروپلاست‌دار دارند. یعنی گامتوفیت خزه و سرخس و کاهوی دریایی مي تواند اکسیژن تولید کند و در چرخه‌ی کالوین با آنزیم روبیسکو مي توانند دی اکسید کربن را به قند تبدیل کنند.

 

 

مقایسه خزه و سرخس

خزه

سرخس

چرخه زندگی خزه

چرخه زندگی سرخس

ریشه ، ساقه ، برگ ندارد آوند ندارد یعنی سلول های لیگنین‌دار ندارد

تراکئید وجود دارد که به استحکام گیاه کمک می‌کند

اسپوروفیت بالغ وابسته به گامتوفیت است

اسپوروفیت بالغ مستقل از گامتوفیت

سلول های فتوسنتزکننده فقط هاپلوئیدند

سلول های فتوسنتزکننده هاپلوئید (گامتوفیت)یا دیپلوئید (اسپورفیت)هستند

دو نوع گامتوفیت دارد

یک نوع گامتوفیت دارد

 

شباهت خزه و سرخس

 سانتریول و گامت نر تاژکدار

 نیاز به آب سطحی برای لقاح

 گامتوفیت بزرگ سبز و مستقل

 محل رشد هاگ و تولید گامتوفیت روی زمین مرطوب و خارج از هاگدان

هر دو تولید مثل غیر جنسی دارند

هر دو فاقد رشد پسین هستند

هر دو دارای هاگدان هستند و تنها یک نوع هاگدان دارند

تار خزه معادل برگ‌شاخه در سرخس است چون روی هر دو هاگدان تشکیل می‌شود.

 

 

علیرضا سیاحی

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 11 | امتیاز: 4.55 از 5