خز‌ه ها

آکادمی کنکور - خزه

موجودات زنده تولید مثل جنسی و غیرجنسی دارند. بسیاری از گیاهان به هر دو روش جنسی و غیرجنسی تولیدمثل می کنند.

منشا گیاهان

میلیونها سال قبل، گیاهان از تغییر جلبک های سبز پرسلولی (اسپیروژير ، ولوکس و کاهوی دریایی)که در اقیانوس ها زندگی می کردند، به وجود آمدند و در طول زمان با زندگی در خشکی سازگار شدند. گیاهان می توانند آب را جذب و حفظ کنند، این ویژگی امکان زندگی را در خشکی برای آنها فراهم کرده است. اکنون بزرگ ترین جاندار روی زمین درختی به نام سکویا ارتفاع بعضی از این درختان به بیش از صد متر و قطر تنهٔ آنها به بیش از هفت متر می رسد.

آکادمی کنکور -نکته کنکورینکته : بزرگترین جانور بر روی زمین وال گوژپشت است و بزرگترین جاندار درختی به نام سکویاست.


 تقسیم بندی گیاهان

اکثر گیاهان ریشه دارند(خزه گیان ریشه ندارند) و با استفاده از آن آب را از زمین می گیرند. آوندهای چوبی گیاهان، آب و مواد معدنی را از ریشه به دورترین بخش های گیاه نسبت به خاک، حمل می کنند. این گیاهان را که آوند دارند، گیاهان آوندی مینامند.

سرخس‌ها، بازدانگان و نهان‌دانگان جزء گیاهان آوندی هستند. خزه گیان گروه دیگری از گیاهان هستند که برخلاف گروه هایی که از آنها نام برده شد، آوند ندارند، به همین دلیل به این گروه، گیاهان بدون آوند گفته می شود.

انواع گیاهان

انواع گیاهان

بدون آوند

(تراکئید)

خزه‌ ها

خزه‌ها(بی دانه)

آوند‌دار(دارای تراکئید)

بی دانه

سرخسسرخس

دانه‌دار

آکادمی کنکور - بازدانگان

بازدانگان

 

نهاندانگان

نهاندانگان(دارای ترکئید و عناصر آوندی)

 

آکادمی کنکور - خزه

گیاهان بدون آوند کوچک هستند و پیکر ساده ای دارند. این گیاهان مواد غذایی و آب را از سلولی به سلول دیگر منتقل می کنند.(از راه انتشار و اسمز) خزه‌گیان فاقد ریشه، ساقه و برگ واقعی‌اند و بافت های آوندی ندارند. نوع دیگری از گروه بندی گیاهان براساس تولید دانه است. از این نظر گیاهان به دو گروه بی‌دانه و دانه‌دار تفکیک می شوند. بر این اساس خزه گیان و سرخس‌ها در گروه گیاهان بی‌دانه و بازدانگان و نهان‌دانگان در گروه گیاهان دانه دار قرار می گیرند.

تولید دانه که حاصل تولیدمثل جنسی در گیاهان دانه دار است، یکی از سازگاری های مهم این گیاهان است که به حفظ، بقا و پراکنش آنها در خشکی کمک می کند.

گیاهان بدون دانه نیز تولیدمثل جنسی دارند. گامت نر در این گیاهان تاژکدار و متحرک است و به همین علت برای انجام تولیدمثل جنسی به آب سطحی نیاز دارند.

 

انواع تولید مثل در گیاهان

برخی فقط تولید مثل جنسی

بسیاری هم تولید مثل جنسی و هم غیر جنسی

مانند خزه ها و چمن ها و بنفشه افریقایی و بید و ارکیده ، سیب زمینی

برخی فقط تولید مثل غیر جنسی:

گیاهان تریپلوئید این گیاهان چون دارای ۳ مجموعه کروموزوم هستند تونایی تشکیل تتراد و همچنین توانایی میوز ندارند و به همین دلیل توانایی تولید مثل جنسی را نیز ندارند.

 

آکادمی کنکور -نکته کنکورینکته : در بيش تر گیاهان تولیدمثل غيرجنسي )رویشی( سریع تر از تولیدمثل جنسی است. چنین وضعی در خزه ها و بسیاری از گیاهان مانند چمن ها مشاهده مي شود.

تناوب نسل در گیاهان

در طول زندگی هر گیاه دو مرحلهٔ اسپوروفیتی و گامتوفیتی وجود دارد. مرحلهٔ اسپوروفیتی بخشی از زندگی گیاه است و از رشد تخم آغاز می شود. پیکر دپیلوئید گیاه در این مرحله ساختارهایی به وجود کروموزومی است، n می آورد که در آنها با تقسیم میوز، هاگ یا اسپور تولید می شود. هاگ یک ساختار توانایی تکثیر دارد و از رشد آن ساختار گامتوفیت گیاه تشکیل می شود. در مرحلهٔ گامتوفیتی ساختارهای تولیدکنندهٔ گامت ها به وجود می آیند. می دانید که از آمیزش گامت ها سلول تخم به وجود می آید. از رشد تخم پیکر دیپلوئید گیاه یا همان بخش اسپوروفیتی تشکیل می شود. به چرخهٔ زندگی گیاهان که در آن دو مرحلهٔ اسپوروفیتی و گامتوفیتی در تناوب هستند، تناوب نسل می گویند.

جاندارانی که دارای تناوب نسل هستند :

آکادمی کنکورگیاهان 

آکادمی کنکورمعمولاً جلبک های قرمز

آکادمی کنکورجلبک های قهوه ای )مانندکلپ)  

آکادمی کنکوربعضی از جلبک های سبز )مانند کاهوی دریایی(

 

جاندارانی که تناوب نسل ندارند

آکادمی کنکورکلامیدوموناس و اسپیروژیر و ولوکس جلبک سبز هستند ولی تناوب نسل ندارند.

آکادمی کنکورجانوران و قارچ ها تناوب نسل ندارند.

 


چرخه زندگی تناوب نسل

در چرخه زندگی تناوب نسل به ترتیب موارد زیر اتفاق می افتد :

آکادمی کنکور - چرخه دیپلوییدی و تناوب نسل

چرخه زندگی تناوب نسل

آکادمی کنکور

اسپروفیت : ساختار پرسلولی که هاگ )اسپور( تولید می‌کند

آکادمی کنکور

در مرحله‌ی اسپروفیت که گیاه تولید هاگدان یا اسپورانژ می‌کند در داخل هر هاگ سلول‌های مادر هاگ با تقسیم میوز تولید هاگ( اسپور) می‌کنند.

آکادمی کنکور

هاگ‌ها با تقسیم میتوز تکثیر می‌شوند وگامتوفیت را به وجود می‌آورند.

آکادمی کنکور

گامتوفیت: ساختار پرسلولی که گامت را تولید می‌کند

گامتوفیت‌ها تولید اندام‌های هاپلویید گامت‌زای نر و ماده (آنتزیدی و آرکگن )می‌کنند. که آرکگن با تقسیم میتوز تولید آنتروزویید (گامت نر)می‌کند و آرکگن با تقسیم میتوز گامت ماده یا تخم‌زا را ایجاد می‌کند.

گامت نر و ماده، پس از انجام عمل لقاح سلول تخم )زیگوت( را ایجاد می‌كنند. سلول تخم با تقسیم میتوز تکثیر می یابد و ایجاد اسپوروفیت جوان می‌كند و از رشد تخم مرحله‌ی اسپوروفیتی شروع مي شود.

نکته کنکوری - آکادمی کنکورنکته : در چرخه ی تناوب نسل سلول های هاپلوئید می‌توانند حاصل میتوز یا میوز باشند.


 

مقایسه هاگ و گامت‌ها در گیاهان

مقایسه هاگ وگامت‌ها

هاگ

گامت

حاصل مستقیم میوز است

حاصل مستقیم میتوز است

عدد کروموزومی هاگ با سلول های مولدش متفاوت است

عدد کروموزومی گامت با سلول های مولدش یکسان است

هاگ قدرت تکثیر تقسیم میتوز دارد

گامت قدرت تقسیم میتوز را ندارد

قدرت لقاح ندارد

قدرت لقاح دارد

حاصل مرحله اسپوروفیتی

حاصل مرحله گامتوفیتی

هاگ در هیچ گیاهی تاژک ندارد

گامت نر در خزه و سرخس تاژک دارد

 

آکادمی کنکور -نکته کنکورینکته : عدد کروموزومی هاگ با گامت هر گیاهی با هم یکسان است.


خزه‌ها :آکادمی کنکور - خزه گیان

خزه ها، گیاهانی ابتدایی کوچک و دارای پیکر ساده و بدون آوند هستند. خزه ها سانتریول دارند. تولیدمثل غيرجنسی آن ها سریع تر ازتولیدمثل جنسی است . فاقد ریشه، ساقه، برگ و بافت آوندی هستند. خزه‌ها فاقد تار کشنده، فاقد نوار کاسپاری، فاقد روزنه‌ی آبی و هوایی، فاقد دایره‌ی محیطیه و فشار ریشه ای هستند. فاقد سلول‌های لیگنین‌دار هستند.این گیاهان مواد غذایی و آب را از راه انتشار و اسمز از سلولی به سلول دیگر منتقل می‌کنند و بیش‌تر در محل‌های مرطوب زندگی می‌کنند.

تولید مثل جنسی در خزه‌گیان :

آکادمی کنکور - چزخه زندگی خزه

چرخه زندگی خزه

مرحله‌ی گامتوفیتی

گیاه اصلی(گاتوفیت)

بخش گامتوفیتی خزه همان گیاه اصلی است که از محورهای ساقه مانند، ضمائم برگ مانند و ریشه مانند درست شده است. که تمامی این  اجزاء هاپلوئیدند.(n)

گامتوفیت خزه‌ها )گیاهان بدون آوندی( سبز و فتوسنتزکننده است و بزرگ تر و مستقل از اسپوروفیت است.

تشکیل گامت‌ها

خز هگیان دو نوع گامتوفیت نر و ماده دارند.آرکگُن ها بر روی گامتوفیت ماده و آنتریدی ها بر روی گامتوفیت نر تشکیل می‌شوند. آرکگن و آنتریدی ساختارهایی چندسلولی هستند که درون آنهاسلول های جنسی یا گامت ها به وجود می آیند.

درون هر آنتریدی، با انجام تقسیم میتوز، تعداد فراوانی آنتروزوئید ) گامت نر(  دو تاژکی(از یک نوع ژنوتیپ)تشکیل می شود. سلولِ تخم زا ) گامت ماده(که فاقد تاژک است نیز در اثر تقسیم میتوز در آرکگن ها به وجود می آید.

چگونگی لقاح و تشکیل زیگوت

بعد از تشکیل شدن آنتروزوئیدها، دهانهٔ آنتریدی باز می شود و آنتروزوئیدهای دوتاژکی آزاد می شوند. آنتروزوئیدها در رطوبت و قطره های آبی که توده های متراکم خزه را پوشانده است، با حرکت تاکتیکی به طرف آرکگن شنا می کنند. یکی از آنتروزوئیدها بعد از ورود به آرکگن با سلول تخم زا لقاح می یابد و تخم دیپلوئید را تشکیل می دهد.

مرحله‌ی اسپروفیتی

تشکیل اسپروفیت

لقاح آغازگر مرحله‌ی اسپروفیتی است. از رشد تخم(تقسیم میتوز)، بخش اسپوروفیتی خزه به وجود می آید. اسپوروفیت خزه شامل یک بخش میله مانند به نام تار و یک بخش کپسول مانند به نام هاگدان است. هاگدان در رأس تار ظاهر می شود )شکل بخش اسپوروفیتی خزه به گامتوفیت، پیوسته باقی می ماند.

اسپوروفیت خزه فتوسنتز نمی‌کند یعنی کلروپلاست ندارد و وابستگی کامل به گامتوفیت ماده دارد.

در اسپوروفیت خزه، در داخل ها گدان )کپسول( سلو لهای مادر هاگ با تقسیم میوز هاگ‌های هاپولیید را ایجاد می کنند.

تشکیل هاگ‌ها

هاگ های خزه نیز همانند هاگ های سایر گیاهان با تقسیم میوز تشکیل می شوند. پس از رسیدن هاگ ها، هاگدان  به علت خشکی هوا به صورت غیر فعال باز می شود و هاگ ها در اثر باد یا آب به اطراف پخش می شوند.

مرحله‌ی گامتوفیتی

تشکیل گامتوفیت

از جایی که تقسیم میوز انجام شد مرحله‌ی گامتوفیتی شروع می‌شود.پس از این که هاگ بر زمین مرطوب قرار گرفت، در صورت مناسب بودن وضعیت محیط می روید، رشد می کند و گامتوفیت های سبز رنگ(گیاه اصلی) از آن به وجود می آید.

 

تمساح پوشیده شده با خزه

 خزه روییده شده بر روی بدن یک کروکودیل 


 

مقایسه خزه وکاهوی دریایی

خزه

کاهوی دریایی

آکادمی کنکور - خزه

آکادمی کنکور-کاهوی دریایی

آکادمی کنکور - چزخه زندگی خزه

آکادمی کنکور- کاهوی دریایی

سلول های حاصل از میوز )هاگ( فاقد تاژک هستند

سلول های حاصل از میوز تاژک دارند

سلول تخم رشد خود را در بخش گامتوفیت آغاز می‌كند

رشد تخم خارج از بخش گامتوفیت است

سلول های فتوسنتزکننده فقط هاپلوئیدند و سلول دیپلوئید فتوسنتز کننده یافت نمی شود

سلول های فتوسنتزکننده می‌تواند هاپلوئید یا دیپلوئید باشند.

خزه گامت ماده تاژک ندارد

همه‌ی گامت ها(نر و ماده) تاژ ک دارند

از رشد تخم سلول فتوسنتزکننده ایجاد نمي شود

از رشد تخم سلول های فتوسنتزکننده ایجاد می شود

سلول تاژ کدار فقط حاصل میتوز است

می‌تواند حاصل میتوز یا میوز باشد

 

علیرضا سیاحی

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 12 | امتیاز: 4.42 از 5
اسپوروفیت کاهوی دریایی رو به اشتباه nکروموزومی نوشتید به جای 2nکروموزومی باتشکر
تو چرخه زندگی خزه نوشتین گامتوفیت مستقل از اسپوروفیت است. مگه گامتوفیت وابسته به اسپوروفیت نیست؟