سلول و بافت گیاهی

 

می​دونم مطلب گیاهی سخت و فرار هستن اما سعی می کنم به بهترین و ساده ترین شکل ممکن توضیح بدم .... قول می دم!!
در ابن بخش با موارد زیر در زیست گیاهی آشنا می​‌شویم:

1) سلول​های بنیادی مریستمی
2) بافت روپوست (تار کشنده،کرک و نگهبان روزنه)
3) بافت زمینه‌ای(سلول​های پارانشیمی، کلانشیمی، اسکلرانشیمی)
4) بافت آوندی(آوند چوبی، آوند آبکش)
5) مقایسه‌ی تک لپه ​ای ها و دولپه ​ای ها

در گیاهان گروهی از سلول‌های رأسی به نام سلول‌های بنیادی وجود دارند که 2 ویژگی در آن ها دیده می‌شود :
 هسته‌ی بزرگ دارند  فاقد واکوئل هستند.
 به دنبال تقسیم سلولی سلول‌های بنیادی مریستم ها به وجود می​آیند. مریستم ها نیز 2 گونه اند: 
مریستم های رأسی  مریستم های پسین(کامبیوم)
مریستم های رأسی (در سال دوم با مریستم های رأسی آشنا می شویم):
مریستم های رأسی مهم ترین مناطق مریستمی گیاهان جوان و علفی​اند. این مریستم ها در نوک ساقه ها و شاخه های جانبی، کنار برگ ها و نزدیک نوک ریشه قرار گرفته اند و عامل رشد نخستین در گیاهان هستند. رشد نخستین به معنای افزایش طول ساقه و ریشه است و در همه​ی گیاهان دیده می‌شود.
نکته بین رشد گیاهان و جانوران به تفاوتی وجود داره !!... توجه کنید که وقتی یک جانور رشد می‌کنه تمام بخش های بدن رشد کرده و بزرگ میشن اما وقتی یک گیاه رشد می‌کنه و بزرگ میشن فقط و فقط مناطق مریستمی هستن که تقسیم میشن و وظیفه رشد رو بر عهده دارن !!
نکته سلول‌های مریستمی همواره توانایی تقسیم میتوز را حفظ می‌کنند و این به معنی آن است که گیاهان برخلاف جانوران می‌توانند در تمام طول عمر خود رشد کنند. 
نکته در نوک ریشه یک محافظ (با چند لایه سلولی) به نام کلاهک ریشه قرار گرفته است و درست قبل از کلاهک ریشه، مریستم رأسی ریشه قرار دارد به همین خاطر است که می‌گوییم مریستم رأسی ریشه در نزدیکی نوک ریشه است.
نکته نوک ساقه از نظر ظاهر کاملاً با نوک ریشه متفاوت است. در رأس هر ساقه سلول‌های کوچک مریستمی به صورت گنبدی شکل قرار گرفته اند و مریستم رأس ساقه را به وجود آورده ​اند.
نکته جوانه‌های در حال نمو و برگ​های در حال نمو از مریستم​ های ساقه ایجاد می‌شوند.
نکته ساقه 2 نوع جوانه دارد : 

  جوانه‌های انتهایی (رأسی)که محل مریستم رأس ساقه است و توسط برگ​های جوان یافلس​های جوان محافظت می‌شود.
 جوانه‌های جانبی (کناری) که در زاویه بالایی بین برگ و ساقه و قرار دارد.

رشد نخستین

رشد پسین

 افزایش طول ساقه و ریشه

افزایش قطر یک گیاه

در اثر فعالیت مریستم رأسی

در اثر فعالیت مریستمهای جانبی( کامبیوم آوندساز و کامبیوم چوپنبه ساز)

در تمامی گیاهان دیده میشود.

بازدانگان و دولپهایهای چوبی

 

درگیاهان ۳ گروه بافت اصلی وجود دارد : بافت روپوست(اپیدرم)، بافت زمینه ای، بافت هادی

 

روپوست

ویژگی های عمومی

 از یک لایه سلولهای زنده غیر تخصص یافته تشکیل شده است.

 ساقه، ریشه، بخشهای دیگر جوان گیاه مانند برگ، میوهها و بخشهای گل را میپوشاند.

 سلولهای بخش روپوست بخشهای هوایی گیاه(ساقه، برگها، گلها و میوهها) بر روی سطح خارجی خود یک لایه کوتینی به نام پوستک(کوتیکول) ترشح میکنند تا پوستک از حملهی میکروبها، اثر سرما و تبخیرِ آب سلولهای زیرین حفاظت کند.

نکته کوتین پلیمری از اسیدهای چرب طویل است.

نکته سلولهای روپوست اغلب کلروپلاست ندارند بنابراین شفاف هستند و نور را به بافتهای ساقهها و برگها نفوذ میدهند.

نکته بین سلولهای روپوستی هیچ گونه فضای بین سلولی وجود ندارد و کاملاً به هم چسبیدهاند.(مانند سلولهای پوششی جانوری که فضای بین سلولی اندک دارند.)

سلولهای تمایز یافته روپوستی

ریشه

تارکشنده: (ادامهی از یک سلول روپوستی)

در ریشه روی روپوست، کوتیکول وجود ندارد. می‌دونید چرا ؟؟چون مانع جذب آب و املاح میشود.

اندام هوایی گیاه

 

سلولهای نگهبان روزنه:

سلولهای نگهبان روزنه معمولاً تنها سلولهای روپوستی دارای کلروپلاست هستند.

سلولهای نگهبان روزنه  نقش بسیار مهمی در بالا کشیدن آب از ریشه ها به سمت بالا و شرکت دادن آن در فرآیند های حیاتی مانند فتوسنتز دارد.

کرکها:

این سلولها، سلولهایی زائده دار هستند. این سلولها در اطراف روزنههای برخی گیاهان وجود دارند. گیاهانی که در مناطق گرم و خشک یا پر باد زندگی میکنند چندین مکانیسم برای جلوگیری از دفع زیاد آب دارند. یکی از این روش ها وجود تعداد زیادی کُرک در اطراف سلولهای نگهبان روزنه است که حرکت باد بر روی روزنه را کاهش میدهد که باعث کاهش تبخیر میشود.

 در بعضی از گیاهان با نگهداری یک لایه هوای مرطوب، خروج آب از گیاه را افزایش میدهند.

 در بعضی از گیاهان با بازتاب نور خورشید مانع گرم شدن بیش از حد یک گیاه میشوند.

 در بعضی از گیاهان نمکهای اضافه جذب شده از خاکهای شور را دفع میکنند.

 در بعضی از گیاهان نیشهای سوزش آوری را برای دور کردن حیوانات گیاهخوار ترشح میکنند.

آکادمی کنکور - ساختار برگ

 

بافت زمینه ای گیاه از 3 نوع بافت اصلی پارانشیمی، کلانشیمی و اسکلرانشیمی تشکیل شده است.

بافت زمینهای گیاه

پارانشیمی

آکادمی کنکور - سلول پارانشیمی

 دارای پروتوپلاسم زنده و فعال، فضای بین سلولی زیاد(همانند بافت پیوندی در مهرهداران) و دیواره نخستین نازک هستند.

 وظایف: ترشح ذخیره فتوسنتز 

دارای بیشترین تنوع عملکرد در بین سلولهای گیاهان میباشند.

 به پارانشیم فتوسنتزکننده کلرانشیم میگویند که کلروپلاست دارد. سلولهای میانبرگ (نردهای و اسفنجی) نوعی کلرانشیم هستند.

 سلولهای جوان پارانشیمی تا حدودی قدرت تقسیم شدن دارند گرچه سلولها بیشتر با بزرگ شدن رشد میکنند.

  دیواره دومین به ندرت در این سلولها دیده میشود.

 بعضی توانایی تقسیم میوز دارند.(پارانشیم خورش)

 سلولهای کلرانشیمی (نردهای و اسفنجی)چون فتوسنتز میکنند دارای چرخه کالوین هستند.(پیش دانشگاهی)

 در ریشهی برخی گیاهان بافتی به نام مغز وجود دارد که از نوعی سلولهای پارانشیم اندوختهای فضادار ساخته شده است البته در ریشهی اغلب گیاهان مغز و اشعه مغزی وجود ندارد. 

 از نکته بالا میتوان فهمید سلولهای پارانشیمی و سلولهای آبکشی بزرگترین واکوئل را دارند.

 پوست نازک ساقه دارای پارانشیم است ولی پوست ریشه فاقد پارانشیم است.

کلانشیمی

آکادمی کنکور - سلول کلانشیمی

 سلولهایش معمولاً کشیده و طویل هستند و پروتوپلاسم زنده دارند.

 در بخش خارجی پوست گیاهان جوان وجود دارند ولی در پوست ریشه وجود ندارند.(اگه وجود داشت که ریشه هم میتونست فتوسنتز کنه).

 دیواره نخستینی دارند که به طور نامنظم در بعضی بخشها ضخیم شده است.همچنین دیواره سلولی سلول نگهبان روزنه(که در فصل 6 میخونید) نیز دیواره با ضخامت ناهمگن دارد.(دیواره داخلی سلول نگهبان روزنه ضخیمتر است.)

 فوق العاده انعطافپذیر است و بیشترین استحکام و پشتیبانی را در اندامهای گیاهی نرم و غیر چوبی فراهم میکند.

 گاهی کلروپلاست دارند فتوسنتز میکنند.   نمیتوان گفت همهی سلولهای کلانشیمی فتوسنتز دارند.

 قدرت تقسیم شدن ندارند ولی قابلیت رشد خود را حفظ کرده و به گیاه اجازه میدهد به سمت بالا رشد کند.

 سلولهای کلانشیمی که فتوسنتز میکنند  دارای چرخه کالوین هستند.(پیش دانشگاهی). نمیتوان گفت همهی سلولهای کلانشیمی چرخه کالوین دارند.

اسکلرا  نشیمی

 دارای دیواره نخستین و دومین است که روی دیواره دومین ماده چوبی(لیگنین) رسوب کرده است همین امر باعث شده است پروتوپلاسم از بین برود و این سلولها هنگام بلوغ مرده باشند.

 بدلیل ضخامت زیاد دیواره دومین، این سلولها قادر به کشیدگی و طویل شدن نیستند.

 2 نوع است : فیبر و اسکلروئید

فیبر

 

آکادمی کنکور - سلول فیبر

سلولهای دراز و کشیده ای هستند که در میان بافتهای دیگر بویژه در نزدیکی بافتهای آوندی قرار گرفتهاند.

اسکلروئید

 

آکادمی کنکور - اسکلرئید

سلولهای کوتاه و منشعبدار هستند که بیشتر در پوشش دانهها و میوهها یافت میشوند.

 

 

انواع بافت‌های آوندی : 

بافتهای آوندی (هادی)

چوب

تراکئید

آکادمی کنکور - تراکئید

 

 اصلیترین سلول هدایتکننده شیرهخام در بازدانگان (مثل کاج) و گیاهان آوندی و بدون دانه (مثل سرخس)

 کشیده و دوکی شکل هستند.

 در هنگام بلوغ مردهاند و فقط دیواره سلولیشان باقی مانده است.

 در دیواره سلولی خود لان دارند تا آب از یک تراکئید به تراکئید مجاور از ریشه به سمت بالا حرکت کند.

 در منطقه لانها دیواره سلولی دومین تشکیل نمیشود. 

 همهی گیاهان آوندی(نهانزادان آوندی، بازدانگان و نهادانگان) تراکئید و لان دارند.(خزهها چون آوند ندارند در نتیجه لان نیز ندارند و ترابری آب بوسیله اسمز و انتشار از سلولی به سلول دیگر انجام میشود.)

 همهی گیاهانی که اسپروفیت فتوسنتز کننده(گیاهان آوندی) دارند تراکئید و لان دارند.

عناصر آوندی

 در گیاهان گلدار دیده میشود و تعدادش بیش از تراکئیدهاست.

  نسبت به تراکئیدها قطر بیشتری دارند(گشادترند).

 در هنگام بلوغ مردهاند و فقط دیواره سلولیشان باقی مانده است.

 علاوه بر لان در دیواره سلولی دارای صفحه منفذدار در مقطع عرضی هستند که آب را سریعتر از خود عبور میدهند.

 بهتره نکات زیر را بار دیگر از روی شکل مرور میکنیم:

 هم تراکئید و هم عناصر آوندی لان دارند.

 تراکئیدها و عناصر آوندی هر دو توخالی هستند اما عناصر آوندی قطر بیشتری دارند و در عرضشان صفحه منفذدار دیده میشود.

آبکش

لولههای غربالی

سلول غربالی - آکادمی کنکور

 

 لولههای هدایت کننده بافت آوند آبکش.

 در مقطع عرضی صفحه منفذداری به نام صفحه غربالی دارند که سیتوپلاسم عناصر آبکشی را به هم مرتبط میسازد.

عناصر لوله آبکشی هنگام بلوغ زندهاند اما هسته و اندامک ندارند(همانند سلولهای گلبول قرمز و پلاکت ها) یا اندامکشان تغییر یافته است.

 از معدود سلولهای یوکاریوتی هستند که میتوانند بدون هسته فعالیت کنند.

سلولهای همراه

 سلول همراه و پارانشیم آبکشی

 مجاور لولههای غربالی

 سلولی زنده و دارای هسته و اندامک هستند که علاوه بر واکنشهای متابولسیمی خود، مواد لازم را برای لولههای غربالی فراهم میکنند.

  بین سلول همراه و عناصر آبکش مجاورش پلاسمودسمهای متعددی قرار دارند که ارتباط سیتوپلاسمی را بین این دو سلول برقرار کرده است.

 در بین سلولهای گیاهی دارای بیشترین میتوکندری هستند. از این نکته میتوان میفهمید فرآیندهایی که در میتوکندری اتفاق میافتد مانند چرخه کربس و تولید ATP به روش هوازی در این سلولها بیشتر از سایر سلولهای گیاهی اتفاق میافتد. (پیش دانشگاهی)

نکته بخش میانی اسپرم انسان نیز دارای میتوکندری فراوان است.(سال سوم)

 


مقایسه ریشه و ساقه‌ی دو لپه ای ها و تک لپه ای‌ها

تک لپهایها و دو لپهایها

مقایسه ساقه تک لپهای و دو لپهای

ساقه دولپهای

ساقه دو لپه ای

 پوشش خارجی آن از کوتیکول و روپوست تشکیل شده است.

 در سمت درونی روپوست، استوانهای از بافت زمینهای به نام پوست قرار دارد که میتواند سلولهای پارانشیمی، کلانشیمی و اسکلرانشیمی داشته باشد.

 دستجات آوندی در برش عرضی ساقهی دو لپهایها، آرایش محیطی و دایرهای دارند.

 آوندهای چوبی سمت داخل و آوندهای آبکشی سمت خارج دستجات آوندی قرار گرفتهاند.     

 مغز بخشی از بافت زمینهای ساقهی گیاهان علفی است که فضای بین سلولی فراوان دارد.

 بخشی از مغز که میان دستجات آوندی است قرار دارد اشعهی مغزی نامیده میشود.

ساقه تک لپهای

ساقه تک لپه ای

 پوشش خارجی آن از کوتیکول و روپوست تشکیل شده است.

 ساقهی تک لپهای ها فاقد نواحی پوست و مغز مشخص است و بافت زمینهای آن وظایف مشابه بافت زمینهای پوست و مغز ساقه دولپهای ها را دارد.

 دستجات آوندی در برش عرضی ساقهی تک لپهای ها، در سراسر ساقه پراکنده اند .           

 ساقه تک لپهای ها مریستم جانبی ندارد

رشد پسین ندارد.(فقط رشد نخستین دارد)

مقایسه ریشه تک لپهای و دو لپهای

ریشه دولپهای

ریشه دو لپه ای

 پوشش خارجی آن از روپوست و کوتیکول جزء مناطق تارکشنده تشکیل شده است. قسمت اعظم ریشه گیاهان دولپهای را پوست تشکیل میدهد.

 داخلی ترین لایه پوست ریشه دولپه آندودرم است.                                                      

 در مرکز ریشه دولپهای ها یک استوانه مرکزی به نام استوانه آوندی قرار دارد.

 در مرکز استوانه آوندی بافت چوب به صورت ستارهای شکل قرار گرفته است و آوند آبکش بین بازوهای آن قرار دارند.

 ریشه دولپهای ها فاقد مغز است.

 خارجیترین لایه استوانه مرکزی، دایره محیطیه است که در مجاورت آندودرم قرار دارد.

ریشه تک لپهای

ریشه تک لپه ای

 ریشه تک لپهای ها بر خلاف ریشه دولپهای ها ، یک استوانه توپر را در مرکز تشکیل نمیدهد.

 بافت چوب و آبکش به صورت دستههای مجزا و یک درمیان در اطراف مغز میانی ریشه قرار گرفته اند.

 

 

مؤلف : «علیرضا سیاحی»


 

ضمیمه!

اصلی‌ترین و مهم‌ترین «معیار» در یک مجموعه‌ی آموزشی(فیلم یا کتاب و یا جزوه)، آن است که در این مجموعه، یک «روندِ آموزشی» حاکم باشد؛ یعنی اگر کسی مجموعه‌ی آموزشی را مطالعه کرد، در آخر بتواند به یک نتیجه‌گیری درست در آن درس برسد.(یعنی مفهوم و هدف کلی درس را دریابد.)

فیلم‌های آموزشی آکادمی کنکور و همچنین جزوه‌های سایت، بر همین اساس طراحی شده‌اند، که دانش‌آموز و یا داوطلب، با دیدن هر فیلم به مفهوم و هدفِ درس پی می‌برد و نیز تمامِ ریز نکات هر فصل را در خلال درس یاد می‌گیرد..

آکادمی کنکور، در طولِ مسیر پیشرفت، هرگونه انتقاد و پیشنهاد را می‌پذیرد...

لطفا ما را در مسیر پیشرفت یاری کنید...

ثبت نام در سایت در کمتر از ۳۰ ثانیه

 
 

«در هر زمان و مکان، آموزش آنلاین با KonkoorAcademy.com»

 

 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 7 | امتیاز: 4.57 از 5