«با کاروان هستی»


مقدمه

آیات

متن درس

اندیشه و تحقیق

 

در این درس به بررسی مجموعه های جهان می پردازیم.

شرط شکل گیری یک مجموعه، وجود نظم در آن مجموعه است.

و مجموعه‌ای که منظمه، باید پنج ویژگی داشته باشد :

 فعالیت هر جزء علاوه بر پیشرفت خود، به پیشرفت کل مجموعه کمک می کند.

 هر جزء از این مجموعه دارای هدف منحصر بفرد خود است.

 اجزاء بزرگ از بهم پیوستن اجزاء کوچکتر تشکیل می شوند.

 هرچقدر مجموعه بزرگتر شود، باید قانون مندی گسترده تری بر آن حاکم باشد که بتواند بر نظام های کوچک احاطه پیدا کند.

 و در نهایت، فعالیت و هماهنگی بین اجزاء سبب می‌شود که مجموعه به یک «هدف» معین برسد.

نکته : پس شاخصه‌ی اصلی مجموعه‌های منظم جهان، هدف است.

پس نتیجه می گیریم که در مجموعه‌های منظم جهان، کوچکترین جزء علاوه بر اینکه هدف مخصوص به خودش رو دارد، در خدمت جزء بزرگتر از خود قرار می گیرد، و این پیوستگی ادامه پیدا می کند تا به یک نظام کل منتهی شود، که این نظام کل، همه‌ی نظام های کوچکتر از خود را در بر می گیرد.

حالا جهان هستی را به عنوان نظام‌مند‌ترین مجموعه می‌شناسیم، که این نظام واحد جهانی، همه‌ی نظام‌های کوچک جهان را در بر می گیرد.

جهان هستی به عنوان نظام مندترین مجموعه دارای چه هدفی است؟ قرب الهی

سورۀ احقاف – آیۀ 3

پیام اصلی

ما خَلَقنَا السَّماواتِ وَ الاَرض : (ما) آسمانها و زمین را نیافریدیم

وَ ما بَینَهُما اِلا بِالحَقّ : و آنچه را که میان آن دو است، جز بر اساس حق

وَ اَجلٍ مُسَمَّی : و سرآمدی معین و نامبرده شده

وَ الَّذینَ کَفَروا : و کسانی که کفر ورزیدند

عَمّا اُنذِروا مُعرِضون : از آنچه انذار شدند، روی گردانند

هدفمندی و حکیمانه بودن نظام خلقت

  تمام مخلوقاتِ این جهان به حق آفریده شده‌اند و دارای هدف و سرآمد معین و مشخص می‌باشند.(بِالحَقّ - وَ اَجلٍ مُسَمَّی) (پیامِ شماره 1)

  آفریده شدن آسمانها و زمین(تمام موجودات) بر اساس حق، معلول وجود معاد (اَجلٍ مُسَمَّی) است.

حکیمانه دیدن جهان خلقت(بِالحَقّ) از نتایج قیامت است.(اَجلٍ مُسَمَّی)

 

 

 

سورۀ تغابن – آیۀ 1

پیام اصلی

یُسَبِّحُ لِلّه : تسبیح می کند برای خدا

ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرض : هر چه در آسمانها و زمین است

لَهُ المُلکُ وَ لَهُ الحَمد : فرمانروایی و ستایش مخصوص اوست

وَ هُوَ علی کُلِّ شَیءٍ قَدیر : و او بر همه چیز توانا است

تسبیح عمومی مخلوقات

  نظام واحد جهانی تنها زیر نظر حکومت یک خالق و فرمان روا است.(لَهُ المُلکُ)

  عبارت «یُسَبِّحُ لِلّه» بیانگر توحید در عبادت است.

  عبارت «لَهُ المُلکُ» بیانگر توحید در مالکیت است.

 
 

سورۀ تغابن – آیۀ 3

پیام اصلی

خَلَقَ السَّماواتِ وَ الاَرضَ بِالحَقّ : آسمانها و زمین را به حق و درستی آفرید

وَ صَوَّرَکُم : و شما را (در رحم مادر) صورتگری کرد

فَاَحسَنَ صُوَرَکُم : و صورتهای شما را نیکو قرار داد

وَ اِلَیهِ المَصیر : و بازگشت(همه) بسوی اوست

طراحی موجودات به بهترین شکل ممکن، برای حرکت تکاملی آنها بسوی خدا

 هریک از مخلوقات در بهترین شکل و ترکیب خلق شده‌اند و آنچه را که لازمه‌ی رساندن آنها به هدف بوده، خداوند در خلقتشان قرار داده است.(فَاَحسَنَ صُوَرَکُم)(پیامِ شماره‌ 2)

 کاروان هستی همان‌طور که از خداست، رو به سوی خدا نیز دارد.(خَلَقَ - وَ اِلَیهِ المَصیر)(پیامِ شماره 5)

ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی (اِلَیهِ المَصیر)

 مبدأ و معاد هستی، خداوند است(خَلَقَ...اِلَیهِ المَصیر)

  ارتباط با بیت :

مازبالاییم و بالا می‌رویم     ما زدریاییم و دریا می‌رویم

  ارتباط با آیه :

«اَفَغَیرَ دینِ اللهِ یَبغون وَ لَهُ اَسلَمَ مَن فِی السَّماواتِ وَ الاَرض طَوعًا وَ کَرهًا وَ اِلَیهِ یُرجَعون»

 
 

سورۀ آل‌عمران – آیۀ 83

پیام اصلی

اَفَغَیرَ دینِ اللهِ یَبغون : آیا آنان غیر از دین الهی را می جویند؟

وَ لَهُ اَسلَمَ : حال آنکه به فرمان اوست

مَن فِی السَّماواتِ وَ الاَرض :  هرکس که در آسمانها و زمین است

طَوعًا وَ کَرهًا : خواه ناخواه

وَ اِلَیهِ یُرجَعون : و (همه) بسوی او بازگردانده می‌شوند

حرکت تکاملی موجودات بسوی خدا

همه‌ی مخلوقات عالم خواه ناخواه تحت قانون‌مندی واحد الهی عمل می‌کنند و به سوی خداوند که مقصد نهایی آنهاست، روان می‌باشند.(لَهُ اَسلَمَ...طَوعًا وَ کَرهًا)(پیامِ شماره 4)

 انتخاب راه غیر خدا با نظام هستی سازگار نیست. (اَفَغَیرَ دینِ اللهِ یَبغون وَ لَهُ اَسلَمَ)

 حقیقت دین، تسلیم است.(اَفَغَیرَ دینِ اللهِ یَبغون وَ لَهُ اَسلَمَ)

 
 

سورۀ مُلک – آیۀ 3

پیام اصلی

ما تَری فی خَلقِ الرَّحمان : در آفرینش خدای رحمان

مِن تَفاوُت : بی‌نظمی نمی‌بینی

فَارجِعِ البَصَر : پس بار دیگر دیده بگردان

هَل تَری مِن فُطور : آیا هیچ شکافی می بینی

پیوستگی(انسجام درونی) و عدم خلل پذیری(نبودن شکاف) در موجودات

 هریک از مخلوقات و مجموعه‌ی آنها که نظام واحد جهانی را تشکیل می‌دهند، دارای انسجام کامل و پیوستگی دقیق برای رسیدن به هدف می‌باشند.(مِن تَفاوُت - مِن فُطور)(پیامِ شماره 3)

 پیوستگی و عدم خلل پذیری موجودات، ما را به هدفداری و حکیمانه بودن نظام جهان می رساند.(مِن تَفاوُت-مِن فُطور)

 
 

نظام‌های بهم پیوسته

مجموعه ی نظام مند، مجموعه ای است که :

1 . اجزای آن به گونه ای سامان یافته اند که فعالیت دسته جمعی آنها منتهی به هدف معینی می شود.

2 . و شاخصه یا معیار اصلی چنین مجموعه ای، «هدفمندی» است.

نتیجه : یک مجموعه ی نظام مند ویژگی هایی دارد، که اصلی ترین ویژگی آن داشتن یک هدف واحدا ست. یعنی یک مجموعه را زمانی نظام مند می نامیم که دارای هدف باشد.

اگر نگاه عمیق تری به مجموعه های پیرامون خود بیفکنیم، در می یابیم که :

1 . هریک از این مجموعه ها از نظام های کوچکتری ساخته شده اند.

2 . که هریک از این نظام های کوچک، هدف و غایت خاصی دارند.

3 . شاید همین نظام های کوچک هم از نظام های کوچکتری تشکیل شده باشند

4 . و در نهایت این نگاه عمیق مارا به نظام های تو در تو می رساند که به زیبایی هرچه تمام تر، یک نظام را می سازند که منتهی به یک «هدف واحد» می شود، بدون اینکه هیچ بی نظمی و خللی در این میان پدید آید. که این همان پیام آیه‌ی زیر است :

«ما تَری فی خَلقِ الرَّحمان مِن تَفاوُت فَارجِعِ البَصَر هَل تَری مِن فُطور»

نتیجه :

پس نظام های موجود از نظام ها کوچک شروع می‌شوند و به نظام های بزرگ وبزرگتر می رسند و منتهی به یک نظام کلّ می شوند. که این نظام کلّ، همه ی آن نظام های کوچکتر را در بر میگیرد. (یعنی در مجموعه های جهان، حرکت از جزء به کل است)

 
 

توضیح نظام‌های طولی و عرضی

نظام طولی : دریک مجموعه منظم، ارتباط جزء کوچک با جزء بزرگتر از خود، و نیز ارتباط این جزء بزرگتر با جزء بزرگتر از خود، تا سرانجام رسیدن به یک نظام کلّ، ما را به یک نظام تودرتو و پیوسته می رساند. که به این ارتباط تودرتو، ارتباط «طولی» می گویند؛

در تشکیل دستگاه گردش خون بدن انسان، سلول ها، بطن را می سازند. بطن ها و دهلیزها و دریچه ها که هرکدام از سلول ها ساخته شده اند، قلب را می سازند. و در نهایت، قلب و سیاهرگ ها و سرخرگ ها و مویرگ ها ، دستگاه گردش خون را می سازند.

نظام عرضی : در یک مجموعه منظم، هر دستگاه علاوه بر تأمین نیازها خودش، به تأمین نیازهای دیگر دستگاه ها هم کمک می کند(یعنی در خدمت دستگاه‌های دیگر هم هست) تا نیازهای کل دستگاه ها تأمین شود. به این ارتباط دستگاه ها در کنار هم و بصورت موازی با یکدیگر برای تحقق هدف کل مجموعه ، ارتباط «عرضی» می گویند؛

در مورد بدن انسان، مثلاً دستگاه گردش خون، که وظیفه غذا رسانی به بدن از طریق خون را دارد، علاوه براین که این وظیفه‌ی خاصش را انجام می‌دهد، با غذا رسانی به کلیه سبب می شود که کلیه هم بتواند وظیفه‌اش را انجام دهد. یعنی انرژی لازم برای دفع مواد زائد از بدن را داشته باشد.

 
 

نظام های بهم پیوسته‌ی بدن

 فعالیت هر سلول در هر قسمت بدن نه تنها در خدمت همان قسمت است، بلکه در خدمت نهایی ترین هدف، یعنی رشد و حیات بدن نیز هست.(رابطه‌ی عرضی)

 هر دستگاهی نظم، قانون مندی و هدف خاص خود را دارد. اما این امر نه تنها مانع هماهنگی و همکاری سراسری آنها برای رسیدن به هدف نهایی نیست، بلکه در خدمت آن است.(رابطه‌ی عرضی)

 نظام های بزرگ از بهم پیوستن نظام های کوچک شکل می گیرند؛ بدین صورت که بطن ها، دهلیزها و دریچه ها قلب را می سازند، قلب و سرخرگ و مویرگ، دستگاه گردش خون را می سازند. و مجموعه ای از دستگاه ها نیز بدن را شکل می دهند.(رابطه‌ی طولی)

 هرچه دایره نظام، بزرگتر می شود(علتنظم و قانون مندی گسترده تری لازم است(معلول) که نظام های کوچکتری را در خود جای دهد؛ به طور مثال خاصیت رشد و نمو به قسمت خاصی از بدن مربوط نیست، بلکه به مجموعه ی بدن  و دستگاه های آن مربوط است و همه ی این دستگاه ها به نحوی برای این هدف(رشد و نمو) فعالیت می کنند.(رابطه‌ی عرضی بین نظام ها)

 این نظام های بهم پیوسته و تو در تو که بدن را می سازند، فعالیت هماهنگ و سازمان یافته ای انجام می دهند که در پایان منجر به حیات و رشد(هدف واحد) می شود.(نظام عرضی)

 
 

نظام واحد جهانی (ما تری....من فطور)

اکنون از محدوده‌ی بدن انسان بیرون می‌آییم و به و به جهان پیرامون نظر می‌افکنیم؛

کوچکترین مجموعه‌ی نظام‌مندی که بشر تاکنون شناخته است، اتم می باشد؛ که ذره‌ی اولیه‌ی موجودات را تشکیل می دهد. این واحد کوچک، از یک هسته و تعدادی الکترون ساخته شده است. عناصر این جهان، مانند آهن، اکسیژن، سرب، هیدروژن، نقره و طلا  از اجتماع و بهم پیوستگی اتم‌ها پدید آمده و مجموعه‌های بزرگ تر را سامان داده اند. «این عناصر نیز به نوبه‌ی خود ، به‌هم پوسته و مجموعه‌های عظیم‌تری را به وجود می آورند.»

این پیوستگی و ترکیب ادامه می یابد و نظام های بزرگ و بزرگتر پدید آمده تا به ظهور کوه ها، دریاها، درختان، حیوانات و انسان ها در این کره ی خاکی منجر شده است؛ به طوری که وقتی به کره ی زمین نگاه می کنیم، موجودات بی شماری را که «هرکدام سامان خاص خود» را دارند، مشاهده می کنیم که «همه بهم وابسته اند» و یک مجموعه ی عظیم را در این کره شکل داده اند و سبب شده اند که حیات و زندگی بر روی کره ی زمین ادامه یابد و در پرتو این حیات، انسان ها بتوانند «زندگی فردی و اجتماعی خود را سامان دهند و برای رسیدن به هدف های خود برنامه ریزی کنند.»

پیوستگی و ارتباط میان پدیده‌ها و نظام‌ها از زمین هم فراتر می رود و به رابطه‌ی بین سیارات و ستارگان کشیده می شود.

«تأثیرات خورشید و ماه بر زمین» از جمله ی روابط بین کرات است که تا کنون بشر بدان پی برده است(رابطه‌ی طولی پدیده ها با یکدیگر)

نتیجه :

بنابراین، جهانی که در آن زندگی می کنیم، مانند بدن انسان، یک مجموعه‌ی بهم پیوسته، مرتبط و هماهنگ  را تشکیل می دهد و آن پنج ویژگی که برای بدن انسان ذکر شد، در جهان نیز مشاهده می شود.

«از این رو مجموعه ی موجودات جهان را می توان «نظام واحد» نامید.»

اکنون این سؤال به ذهن هر انسان اندیشمندی راه می یابد که :

اگر شاخصه ی اصلی یک مجموعه ی نظام مند غایت و مقصد اوست، این مجموعه ی بزرگ جهانی چه هدف و  مقصدی را دنبال می کند ؟

و برای رسیدن به کجا این چنین پر تلاش به پیش می رود؟

جواب (بر اساس آیات قرآن) :

جهان به بهترین شکل و بهترین نظم آفریده شده (فَاَحسَنَ صُوَرَکُم)

 و هیچ گونه خلل و بی نظمی در آن راه ندارد (ما تَری..... مِن فُطور)

و به سوی خداوند که کمال مطلق است در حرکت است(اِلَیهِ المَصیر) (اِلَیهِ یُرجَعون)، یعنی حرکتی رو به رشد و رو به تکامل دارد.حرکتی که فتح همه ی قله های کمال و زیبایی را هدف قرار داده است.

بیت زیر نیز حاکی از این امر(حرکت تکاملی به سوی خداوند) است :

ما زبالاییم و بالا می رویم          ما ز دریاییم و دریا می رویم

 


 برخی از آیات قرآن کریم با عبارت «وَ مِن آیاتِهِ...» آغاز می شود. به آیات 22 تا 25 سوره‌ی روم و 29 سوره‌ی شوری مراجعه کنید و با بهره‌مندی از آنها حکیمانه بودن خلقت را توضیح دهید.

سورۀ روم – آیۀ 22

پیام اصلی

وَ مِن ءایاتِهِ : و از نشانه‌های خداوند

خَلقُ السَّماواتِ وَ الاَرض : آفرینش آسمانها و زمین

وَ اختِلافُ اَلسِنَتِکُم وَ اَلوَانِکُم : و تفاوت زبان ها و رنگ های شماست

اِنَّ فِی ذَلِکَ لآیاتٍ لِلعالِمین : همانا در این امر برای دانشمندان(دانایان) نشانه هایی است.

از نشانه های حکیمانه بودن خلقت :

1 . آفرینش آسمانها و زمین(خَلقُ السَّماواتِ وَ الاَرض)

2 . تفاوت زبان ها(گویش ها) و رنگ ها در انسان(اختِلافُ اَلسِنَتِکُم وَ اَلوَانِکُم)

 این دو مورد(بالا)، نشانه‌ای است برای دانشمندان(لِلعالِمین).

 هر چیزی در این جهان بیانگر وجود خالق و آیه ای از آیات الهی محسوب می شود.(وَ مِن ءایاتِهِ)(درس یک پیش)

 
 

سورۀ روم – آیۀ 23

پیام اصلی

وَ مِن ءایاتِهِ : و از نشانه‌های خداوند

مَنامُکُم بِاللَّیلِ وَ النَّهار : خوابیدن شما در شب و روز(استراحت نیم روزی)

وَ ابتِغاؤُکُم مِن فَضلِه : و تلاش شما در کسب فضل پروردگار است.

اِنَّ فِی ذَلِکَ لأیاتٍ لِقَومٍ یَسمَعون : همانا در این امر برای گروهی که (حقایق را) می شنوند، نشانه هایی قطعی است.

از نشانه های حکیمانه بودن خلقت :

1 . استراحت در شب و روز(مَنامُکُم بِاللَّیلِ وَ النَّهار)

2 . تلاش برای بدست آوردن روزی(ابتِغاؤُکُم مِن فَضلِه)

 این دو مورد(بالا)، نشانه‌ای است برای افراد شنوا(لِقَومٍ یَسمَعون)

 دریافت نعمت های الهی، معلول لطف  و فضل الهی است، نه استحقاق ما(مِن فَضلِه)

 هر چیزی در این جهان بیانگر وجود خالق و آیه ای از آیات الهی محسوب می شود.(وَ مِن ءایاتِهِ)(درس یک پیش)

 
 

سورۀ روم – آیۀ 24

پیام اصلی

وَ مِن ءایاتِهِ : و از نشانه‌های خداوند

یُریکُمُ البَرقَ خَوفًا وَ طَمَعًا : برق آسمان را که مایه ی بیم و امید است، به شما نشان می دهد.

وَ یُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً : و از آسمان، آبی می فرستد

فَیُحیی بِهِ الاَرضَ بَعدَ مَوتِها : که زمین را بعد از مردنش زنده می کند

اِنَّ فِی ذَلِکَ لَأیاتٍ لِقَومٍ یَعقِلون : همانا در این امر برای گروهی که می‌اندیشند، نشانه هایی است.

از نشانه های حکیمانه بودن خلقت :

1 . برق آسمان، که مایه ی بیم و امید است(بیم = ترس از رعد و برق / امید = بارش باران)(یُریکُمُ البَرقَ خَوفًا وَ طَمَعًا)

2 . نزول باران و زنده شدن زمین پس از آمدن باران(وَ یُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَیُحیی بِهِ الاَرضَ بَعدَ مَوتِها)

 این دو مورد(بالا)، نشانه‌ای است برای افراد اندیشمند(لِقَومٍ یَعقِلون)

 هر چیزی در این جهان بیانگر وجود خالق و آیه ای از آیات الهی محسوب می شود.(وَ مِن ءایاتِهِ)(درس یک پیش)

 
 

سورۀ روم – آیۀ 25

پیام اصلی

وَ مِن ءایاتِهِ : و از نشانه‌های خداوند

اَن تَقُومَ السَّماءُ وَ الاَرضُ بِاَمرِهِ : آسمان و زمین به فرمان او برپاست

ثُمَّ اِذا دَعاکُم دَعوَةً مِنَ الاَرضِ : پس هرگاه شما را از زمین فراخواند

اِذا اَنتُم تَخرُجون : ناگهان (از قبر) بیرون می آیید (و در صحنه ی قیامت حاضر می شوید)

از نشانه های حکیمانه بودن خلقت :

1 . برپایی آسمان و زمین به امر خداوند(اَن تَقُومَ السَّماءُ وَ الاَرضُ بِاَمرِهِ)

2 . معاد جسمانی(تَخرُجون)

 نیازمندی موجودات به خداوند در مرحله ی بقاء(اَن تَقُومَ السَّماءُ وَ الاَرضُ بِاَمرِهِ)

 هر چیزی در این جهان بیانگر وجود خالق و آیه ای از آیات الهی محسوب می شود.(وَ مِن ءایاتِهِ)(درس یک پیش)

 
 

سورۀ شوری – آیۀ 29

پیام اصلی

وَ مِن ءایاتِهِ : و از نشانه‌های خداوند

خَلقُ السَّماواتِ وَ الاَرض : خلقت آسمانها و زمین

وَ ما بَثَّ فیهِما مِن دابَّةٍ : و جنبندگان که در آن دو پراکنده اند.

وَ هُوَ عَلی جَمعِهِم اِذا یَشاءُ قَدیر : و هرگاه بخواهد، برگرد آوردن آنها توانا است.

از نشانه های حکیمانه بودن خلقت :

1 . آفرینش آسمانها و زمین(خَلقُ السَّماواتِ وَ الاَرض)

2 . پراکندگی جنبندگان در آسمانها و زمین(ما بَثَّ فیهِما مِن دابَّةٍ)

 هر چیزی در این جهان بیانگر وجود خالق و آیه ای از آیات الهی محسوب می شود.(وَ مِن ءایاتِهِ)(درس یک پیش)

 
 

کسی که می داند جهان از خداست و رو به سوی او دارد، این عقیده چه تاثیری در زندگی او خواهد داشت ؟

اگر کسی چنین عقیده‌ای داشته باشد، که سرانجام تمام امور بسوی خداست؛ این عقیده به زندگی‌اش جهت می‌دهد؛ به این صورت که تمام امیال و غرایزش را سمت و سویی خدایی می‌دهد که وقتی سرانجام به مقصدش(بازگشت بسوی خدا) رسید، آمادگی حضور در برابر خدا را داشته باشد.

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 10 | امتیاز: 5 از 5