حواس در جانوران

انواع گيرنده هاي مکانيکي در جانوران

 

قاعده سبيل هاي  گربه و خرس، گيرنده هاي لمس که بسيار حساس اند به جانوران امکان تشخيص اشياي نزديک را در تاريکي مي دهد.

خط جانبي

 

در واقع کانالي است در زير پوست ماهي قرار گرفته  و در دو سوي بدن ماهي امتداد يافته است و به وسيله سوراخ هاي متعددي که در سطح بدن ماهي وجود دارد با محيط بيرون در ارتباط است اين ساختار ها گيرنده هاي مکانيکي است که نسبت به ارتعاشات امواج آب حساس اند.خط جانبي هم اجسام ساکن و هم متحرک را تشخيص مي دهد.

 نکته : هر کاپولا دارای تعدادی مژک است.

آکادمی کنکور - خط جانبی در ماهی ها

تشخيص اجسام ساکن

بازتاب حاصل از برخورد لرزش ها به جسم ساکن.

تشخيص اجسام متحرک

درون کانال خط جانبي ساختار هاي متعددي به نام کاپولا وجود دارد جريان آب در خط جانبي باعث حرکت کاپولا مي شود و سلول هاي مژه دار را تحريک مي کند در نتبجه وجود هر گونه جسم متحرک در اطراف ماهي امواج حاصل از حرکت آن توسط خط جانبي تشخيص داده مي شود.

پژواک سازي

 

  خفاش ها ، دلفين ها و به مقدار کمتري وال ها قادر به انتشار امواج صوتي در محيط و تجزيه و تحليل پژواكِ حال از آن مي باشند.

  خفاش ها اصوات بلندي توليد مي كنند، آنها هنگام ارسال اصوات ، براي جلوگيري از كر شدن، ماهيچه هاي گوش مياني خود را به انقباض در مي آورند، تا حساسيت گوش  را نسبت به شنيدن امواج صوتي بلندي که توليد مي کنند كاهش يابد اما هنگام دريافتِ پژواك اصوات ، اين ماهيچه ها به سرعت حال استراحت هستند.

همگام با کتاب درسي: تعدادي از گونه ها با انتشار امواج صوتي در محيط و تجزيه و تحليل پژواک حاصل از آن، تصويري از محيط را ايجاد مي کنند.

خفاش ها در درک محيط پيرامون خود به کمک پژواک سازي اوايي زيادي دارند.

گيرنده  هاي شيميايي در جانوران

 

شاخكِ جنسِ نرِ نوعي پروانه

 

  يكي از حساس ترين انواع گيرنده هاي شيميايي، روي شاخكِ جنسِ نرِ نوعي پروانه ابريشم قرار دارد.

  شاخك اين جانوران را هزاران جسم مو مانند ظريف مي پوشاند.

  اغلب اين اجسام مو مانند داراي گيرنده هاي شيميايي قوي هستند و به بوي بدن جانور ماده حساسند.

 وقتي تعداد كمي از اين اجسام مو مانند ظريف با مولكول هاي بدن جاندار ماده برخورد كردند، تحريك مي شوند و حضور جانور ماده را تشخيص مي دهند.

  ارتباط با كمك مواد شيميايي يكي از ابتدايي ترين راههاست كه در بعضي از جانوران مواد شيميايي به نام فرومون ترشح مي شود، كه بر رفتار ساير افراد گونه اثر مي گذارد. در پروانه هاي [بيستون بتولاريا]  فرومون هاي جنسي سبب جلب جنس مخالف از فاصله هاي بسيار دور مي شود .

  اما نقش فرمون هاي در جانوران پيشرفته مثل نخستي ها [لمورها و ميمون ها و آدم ها] كمرنگ تر شده است (نه اينکه اصلاً وجود ندارد).

 
 
 

گيرنده هاي نوري در جانوران

 

چشم جامي شکل پلاناريا

 

گروهي از سلول هاي تيره رنگ که بخش هايي از سلول هاي گيرنده نور را مي پوشانند.

در سلول هاي گيرنده نور مولکول هايي به نام رنگريزه بينايي وجود دارد که نور را جذب و به پيام عصبي تبديل مي کنند و به مغز جانور مي فرستند.

 نکته: بر اساس : -1 موقعيت جانور  -2 اينکه کدام قسمت سلول هاي گيرنده نور را دريافت مي کنند،

 اين سلول ها شدت و جهت نور را تعيين مي کنندمغز : دستور فرار از نور و پيدا کردن جايي براي استتار

 در فصل 10 پیش دانشگاهی میخونید که یک تکسلولی به نام اوگلنا نیز برای خودش یه سری رنگریزه بینایی داره که نور رو تشخیص میده منتها با این تفاوت که در اونجا اوگلنا به سمت نور جهت گیری میکنه اما پلاناریا از نور فرار می کنه!

 

آکادمی کنکور - چشم جامی شکل پلاناریا
 

ردپا:

  رنگريزه هاي بينايي در نوک دندريت هاي گيرنده هاي نور تجمع يافته اند.

  عصب هاي بينايي چشم جامي شکل از آکسون هاي گيرندها ينوري تشکيل شده است.

  دندريت هاي گيرنده هاي نوري توسط سلول هاي جامي احاطه شده است.

چشم مرکب

 

آکادمی کنکور - چشم

  در خرچنگ ها و حشرات ديده مي شود. البته حشرات علاوه بر چشم مرکب چشم ساده نیز دارند که کتاب ازش چیزی نگفته.

  از تعداد زيادي واحد مستقل بينايي تشکيل شده است. که هر کدام يک قرنيه و يک عدسي دارند و نور را بر رو تعدادي سلول گيرنده متمرکز مي کنند.

همگام با کتاب درسي:

کتاب درسیهر يک از واحد هاي مستقل بينايي نور را از بخش کوچکي از ميدان بينايي دريافت مي کنند و تصويري که ايجاد مي شود موزاييکي ازبخش هاي مختلفي است.

کتاب درسی جانور با چشم مرکب قادر از است جزئي ترين حرکات را در محيط تشخيص دهد و وجود شکارچي را به موقع حس کند.

کتاب درسی زنبور پرتوهاي فرابنفش بازتابيده شده ازگل را مي بيند.

کتاب درسی بعضي حشرات(مانند زنبور عسل) با استفاده از چشم مرکب قادر به ديدن رنگ ها و يا حتي پرتو هاي فرابنفش هستند  که براي انسان قابل رويت نيستند.    رديابي بهتر گل هاي توليد کننده شهد.

ديدن پرتو اي فروسرخ

 

در آن سوي طيف مرئي پرتوهاي فروسرخ وجود دارند که ما آن ها را به صورت گرما حس مي کنيم اما بعضي ديگر از جانداران، اطلاعات 

بيشتري بخصوص هنگام شکار از پرتو هاي فروسرخ تابش شده از طعمه را درک مي کنند و موقعيت طعمه را تشخيص مي دهند.

 برخي از مار ها مانند مار زنگي در جلوي چشمان خود 2 سوراخ دارند که به کمک آن امواج فروسرخ را حس مي کنند. و موقعيت شکار را تشخيص مي دهد   شکار با نهايت دقت در تاريکي مطلق

  نورمرئي بخش بسيار كوچكي از طيف تابش هاي الكترومغناطيسي است و بين محدوده ي طول موج هاي بنفش و قرمز است .

  امواج داراي طول موج هاي كوتاه تر و بلندتر از اين دو براي ما قابل رؤيت نيستند ولي براي بعضي جانوران ، قابل درك اند.

  بسياري از حشرات پرتوهاي فرابنفش را مي بينند .

  بعضي از گل ها الگوهايي دارند كه براي ما قابل رؤيت نيستند، اين الگوها حاوي اطلاعاتي براي حشرات گرده افشان هستند.

 انسان نیز توانایی درک پرتو فروسرخ را دارد اما نه توسط گیرنده های نوری بلکه توسط گیرنده های دما ، پس حواستون باشه انسان نیز میتونه  پرتو فروسرخ رو حس کنه اما به شکل گرما نه نور!

آکادمی کنکور - مار

 

مارماهی:

داراي 

گيرنده مکانيکي  در خط جانبي خود است که جانور را قادر مي سازد اجسام متحرک و ساکن را از روي باز تاب ار تعاش خود پيدا کند.
گيرنده الکتريکي  در خط جانبي خود است و ميدان الکتريکي ضعيف طعمه را تشخيص مي دهد.
ميدان الکتريکي  در دم خود است که در اطراف بدن خود ميدان الکتريکي ضعيفي ايجاد مي کند و هرچه که آشفتگي خطوط اين ميدان شود گيرنده هاي الکتريکي را تحريک مي کند و مارماهي به وجود آن پي مي برد.
 

 
آکادمی کنکور - مارماهیآکادمی کنکور - مارماهی

 

 

گربه ماهي:
داراي گيرنده مکانيکي
 در خط جانبي خود است که جانور را قادر مي سازد اجسام متحرک و ساکن را از روي باز تاب ار تعاش خود پيدا کند.
گيرنده الکتريکي  در خط جانبي خود است و ميدان الکتريکي ضعيف طعمه را تشخيص مي دهد.

 

آکادمی کنکور - گربه ماهی

 

مولف : علیرضا سیاحی

آذر 94

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 7 | امتیاز: 4.43 از 5