حواس

 

درک محرک های محیطی مثل صدای معلّم، بوی گل، رنگ برگ درخت، یا مزهٔ شکر به وسیلهٔ حواس امکان پذیر می شود. حواس برای بقاى انسان ضروری اند، و ما را قادر می کنند تا به وجود محرک ها پی ببریم و با تنظیم مداوم شرایط بدن در پاسخ به تغییرات محیطی، نظم و هماهنگی بدن حفظ شود.

خب حالا چه جوری این حواس كار می كنند؟!

آکادمی کنکور - حواس

خب بخش حسی دستگاه عصبی این اطلاعات رو چگونه دریافت می کند ؟

سلول هاى تمایزیافته ای که گیرنده های حس نام دارند، اثر محرک را دریافت می کنند. اگر محرک به اندازه کافی قوی باشد(یعنی همیشه باعث ایجاد پیام عصبی نمی شوند)، فعالیت الکتریکی گیرنده را تغییر می دهد و در این حالت پیام عصبی ایجاد می شود. دستگاه عصبى مرکزى مى تواند این پیام ها را تفسیر کند.

آکادمی کنکور - نکتهنکته مهم: حواستون به جمله بالا باشه خیلی از بچه ها فکر می کنند ما محرک ها را به وسیله گیرنده های حس درک میکنند که سخت در اشتباهند! گیرنده های حس فقط باعث ایجاد پیام عصبی می شوند چیزی که باعث درک ما میشه تفسیر اون پیامه که در قشر خاکستری مغز انفاق می افتد!

اگرچه گیرنده های حس در سراسر بدن یافت می شوند، امّا بیشتر آنها در اندام های حس، یعنى پوست، چشم، گوش، بینی و زبان متمرکز شده اند

آکادمی کنکور - نکتهنکته : دقت کنید هر سلول گیرنده نسبت به محرک خاصی تاثیر پذیره همچنین برخی اندام های حس ما میتوانند چندین نوع گیرنده داشته باشند برای نمونه پوست دارای گیرنده درد، دما، فشار و ... است .

انواع گیرنده های حس

 

 

انواع گیرنده های حس

در انسان

درد

 

محرک

آسیب به بافت ها

مکان اثر

بیشتر بافت ها و اندام ها

مخچه فاقد گیرنده درد است به خاطر همین کتاب گفته بیشتر نه همه!

دما

 

محرک

تغییر دمای محیط

مکان اثر

پوست+مخاط+هیپوتالاموس [اندازه گیری دمای خون]

مکانیکی

 

محرک

حركت+فشار+كشش+ارتعاش+لمس

مکان اثر

پوست +گوش+مخاط+ماهیچه[كشش]+

دیوراه رگ های خونی [حساس به فشار خون]

نور

 

محرک

نور

مکان اثر

چشم

شیمیایی

 

محرک

مواد شیمیایی

مکان اثر

زبان و بینی

آکادمی کنکور - نکته نکته : همانطور که در جدول بالا می بینید اواع مختلفی از گیرنده ها را داریم ولی همه این گیرنده ها یک ویژگی مشترک دارند. ویژگی همه ی گیرنده های حسی  این است که پس از تحریک، پتانسیل غشایشان تغییر می کند و پیام عصبی ایجاد می شود.

سلول های گیرنده حس چه هستند ؟

سلول های گیرنده سلول هایی تمایز یافته هستند که خود میتونند 3 حالت داشته باشند!

1) سلولی تمایز یافته باشند که برای نورون حسی سلولی پیش سیناپسیه مانند گیرنده های مکانیکی در حلزونی و مجاری نیم دایره گوش و گیرنده های شیمیایی زبان

2) خودش نورون است که برای نورون حسی سلول پیش سیناپسیه . مثل سلول های گیرنده نوری در چشم (مخطروی و استوانه ای)و گیرنده های بویایی

3) سلول گیرنده خودش بخشی از نورون حسی است مثلا در پوست گیرنده حسی بخشی از دندریت نورون حسی است و یا چشم پلاناریا.

 

آکادمی کنکور - نکته نکته : پس اگه دقت کنید میبینید همیشه سلول گیرنده برای نورون حسی سلول پیش سیناپسی نیست (حالت سوم)

آکادمی کنکور - نکتهنکته: در همه گیرنده ها (چه نورونی چه غیر نورونی) پیام عصبی ایجاد می شود.

پوستآکادمی کنکور - گیرنده های پوست

پوست ما، دارای گیرنده هاى درد، دما )سرما یا گرما( و گیرنده هاى مکانیکى )حساس به لمس و فشار( است. هریک از این گیرنده ها، دندریت هایى از یک یا چند نورون هستندو خود یک سلول مجزا نیستند و اثر محرک را به پیام عصبی تبدیل می کند.

آکادمی کنکور - نکتهاغلب دندریت هاى این گیرنده ها را پوششی از بافت پیوندی احاطه کرده است. گیرنده درد فاقد پوشش پیوندی است.

گیرنده درد :

اگر محرک هاى مختلف آن چنان شدید باشند که احتمال آسیب به بافت ها را ایجاد کنند، مثل گرما یا سرماى شدید، گیرنده هاى درد را نیز تحریک مى کنند. پس گیرنده های درد به محرک های مختلف پاسخ می دهند.

آکادمی کنکور - نکتهنکته : برخی گیرنده ها مانند گیرنده درد فاقد غشاء است و برخی بیش از یک بافت پوششی دارند.

آکادمی کنکور - نکتهنکته : احتمالا گیرنده های درد در همه ی جانوران وجود دارد و به محرک های مختلف پاسخ می دهد.

گیرنده دما :

گیرنده هاى دما در پوست، سرما یا گرما را تشخیص مى دهند. در درون بدن نیز، گیرنده هاىدما وجود دارند که به دماى خون حساس اند. هیپوتالاموسِ مغز، مرکز اصلى تنظیم دماى بدن است. دقت کنید ادراک دما در قشر مخ است نه در گیرنده دما.

گیرنده مکانیکی :

گیرنده های مکانیکی در مقابل محرک هایى چون لمس، فشار و کشش واکنش نشان می دهند.در دىوارهٔ برخی از رگ های خونی، گیرنده هایی مکانیکی وجود دارند که به فشار خون حساس اند. در ماهیچه های اسکلتی نیز، گیرنده های مکانیکى حساس به تغییرات طول ماهیچه قرار دارند که گیرنده هاى کششی نامیده می شوند و وضعیت قسمت های مختلف بدن را به دستگاه عصبی مرکزى اطلاع می دهند.

آکادمی کنکور - نکتهنکته: انقباضات ایزومتریک توانایی تحریک گیرنده های کششی را ندارند چون طول ماهیچه را تغییر نمی دهند. اما انقباضات ایزوتونیک با تغییر طول ماهیچه ها همراه هستند و باعث تحریک گیرنده های کششی می شوند.

 

انواع گیرنده های مكانیكی در کتاب درسی :

 

1- سلول های مژك دار حلزون و نیم دایره

2- سلول های مژك دار كاپولا

3- گیرنده لمس و فشار پوست

4- گیرنده فشار خون واقع در برخی رگ های خونی(نه همه رگ ها)

5- گیرنده های كششی ماهیچه اسكلتی

6- گیرنده لمس انتهای سبیل گره و خرس كه باعث می شود آنها در شب اشیاء را ببینند

7- گیرنده های پژواك در گوش درونی خفاش

آکادمی کنکور - نکتهنکته : همه گیرنده های پوست دندریت هایی از یک یا چند نورون حسی هستند که اگر یادتان باشد جسم سلولی این نورون های حسی در دریشه پشتی نخاع و خارج از نخاع قرار دارد.

آکادمی کنکور - نکتهنکته: همه اعصاب حسی از اندام ها خارج و به سمت مغز می روند.(بر عکس اعصاب حرکتی)

 

جمع بندی ویژگی های گیرنده های پوست :

ویژگی های گیرنده های پوست

گیرنده های پوستی(دندریت هایی از یک یا چند نورون

نوع

ویژگی

درد

 

سطحی ترین در پوست،

دراغلب نقاط بدن وجود دارد،

گیرنده قاعده پیاز مو است،

دارای محرکهای متنوع

فاقد پوشش پیوندی

در خارجی ترین لایه پوست یعنی بافت پوششی سنگفرشی و بالای غشای

پایه قرار دارد.

دما

 

حساس به تغییرات دما،

 دارای پوشش پیوندی

در بافت پیوندی سست و پایین تر از غشاء قرار دارد.

فشار

 

دارای پوشش پیوندی چند لایه در پوست،

عمقی ترین در پوست

در بافت پیوندی سست و پایین تر از غشاء پایه قرار دارد.

لمس

 

دارای پوشش پیوندی،

در قاعده پیاز مو وجود دارد.  

در بافت پیوندی سست و پایین تر از غشاء پایه قرار دارد.

 

مولف : علیرضا سیاحی

آذر 94

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 11 | امتیاز: 4.45 از 5
اين قسمت كه نوشته "گيرنده درد فاقد گيرنده پوششى است" منظور بافت پوششى است؟
سلام خیر منظور اینه که گیرنده درد فاقد پوشش پیوندی در اطراف خودشه.
سلام ببخشید میشه این تست رو جواب بدید و درباره ی دو گزینه اخر یکم توضیح بدید؟ ممنون میشم. در یک فرد بالغ بروز اختلال در ...... نمیتواند در اثر صدمه به ...... باشد 1.تعداد تنفس- بصل النخاع 2.بویایی- دستگاه لیمبیک 3.انعکاس- مخ 4.انتقال اطلاعات حسی به قشر مخ- تالاموس
سلام دوست عزیز... پاسخ سوال ،گزینه 3 هست..چون با توجه به نوشته کتاب درسی، اغلب انعکاس ها توسط نخاع و دستگاه محیطی آن صورت گرفته و مغز(مخ) تاثیری ندارد...به همین دلیل آسیب رسیدن به مخ ، هیچگونه اختلالی در انعکاس ایجاد نمیکند...! در مورد گزینه 4: اغلب اطلاعات حسی توسط تالاموس تقویت شده و به کمک د.لیمبیک به مخ رفته و پردازش انجام میگیرد.
سلام وقت بخیر ببخشید گیرنده های نوری، نورون های تمایز یافته هستند که در دندریتشون ماده ی حساس به نور هستش؟