فهرست

  1. حسن تعلیل

               1. تعریف

       2. نکته ها

 

 

       حسن تعلیل

                 تعریف :   حسن در لغت به معنی زیبایی و تعلیل به معنی علت است ،  در اصطلاح سوالی است که شاعر در جواب آن علتی شاعرانه بیان می کند

                                   که این جواب در عالم واقعی هیچ ارتباطی با موضوع مورد بحث ندارد.

 

                                         رسم بد عهدی ایام چو دید ابر بهار ...................................... گریه اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد

                          در این مثال ، شاعر علٌت باران بهاری را گریه ی ابر می داند که به خاطر بد عهدی روزگار ریخته شده است!

 

                     دل ها برای اوست که اندر تپیدن است ................................. دریا ز شوق اوست که اندر تلاطم است

                                           در این مثال شاعر علٌت تلاطم و موٌاج بودن دریا را عشق به خدا می داند

 

                                   عجب نیست از خاک اگر گُل شکفت .................................... که چندین گُل اندام در خاک خفت

                                                        در این مثال ، شاعر علٌت شکفتن گُل از خاک را مدفون بودن زیبارویان بسیار در خاک می داند

 

                        خورشید فروزنده شبی پرده نشین شد ............................... کآمد به در از پرده ی مَه چارده تو

                                                 در این مثال ، شاعر علٌت رفتن خورشید در شب را نمایان شدن چهره ی معشوق می داند!

 

                   پسته دهن بسته زان بود که ندارد ................................... چربی و شیرینی زبان که تو داری

                                       در این مثال هم شاعر علٌت بسته بودن پسته را این می داند که مانند معشوق خوش گفتار نیست

 

                                           خمیده پشت از آن گشتند پیران جهان دیده ................................. که اندر خاک می جویند ایٌام جوانی را

                          شاعر در این مثال علٌت خمیدگی پشت انسان های سالخورده و پیر را جست و جوی روزگار جوانی در خاک می داند.

 

             نکته ها :

                            1- شعرهای حماسی ، مناجات و مناظره ها حسن تعلیل ندارند

                                        2- یکی از نشانه های حسن تعلیل ، دیدن یکی از حروف ( که ، تا ، از ، چون ، پس و ........ ) در عبارت است.

                                                    این حروف در بیشتر اوقات به حسن تعلیل اشاره دارند.

                                   از آن مرد دانا دهان دوخته است .................................. که بیند که شمع از زبان سوخته است

                                                      در این مثال ، شاعر علٌت سکوت آدم دانا را دیدن سوختن شمع توصیف کرده است!

                از آن به چشم خود ای اشک مسکنت داده ام ..................................... که در بیان محبت گواه من باشی

                                     در این مثال نیز شاعر علٌت وجود اشک در چشم را شهادت و گُواه اشک در میزان محبٌت او نسبت به معشوق می داند.

 

 موٌلف :  رضا اشرفی

   مهرماه 1394

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 2 | امتیاز: 5 از 5