غشاء سلول

غشا

 

فسفوليپيد ها

 

بيشترين تعداد مولکولهاي غشا : از 2 بخش آبگريز و آبدوست تشکيل شده است که به صورت 2 لايه اي به گونه اي قرار مي گيرند که سدي در برابر آب و مواد محلول در آن ايجاد ميکنند.

پروتئين ها

 

اول از همه لازمه بهتون بگم پروتئینهای غشاء به دو صورت کلی دیده میشن:

1) پروتئینهای اینتگرال یا داخلی

2) پروتئینهای محیطی.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری پروتئینهای اینتگرال پروتئینهای درشت مولکولی هستن که از دو لایه فسفولیپیدی عبور کرده در هر دو سطوح غشاء دیده میشن. البته برخی از این پروتئینها تا حدی درون لیپید دو لایه فرو رفتهاند و فقط در سطح داخلی یا خارجی قرار دارن.از اوجایی که مواد محلول در آب قادر به عبور از لیپید دو لایه نیستن(به علت ناحیه آبگریز در وسط غشای سلول)عقیده بر اینه که از این پروتئینها به عنوان کانالهایی برای عبور مواد محلول در آب از قبیل یونها عمل میکنه!

آکادمی کنکور -نکته کنکوری گروهی دیگه از پروتئینها که پروتئین محیطی نام دارن فقط در سطح خارجی و یا داخلی غشا هستن و بسیاری از اونا در انتقال سیگنال ها از سطح به داخل سلول دخیلن!

پذيرنده

(محیطی)

بعضي از مولکولهاي پروتئيني بويژه آنها که در سطح خارجي قرار گرفتهاند مولکولهاي پذيرنده هستند يعني به مولکولهاي ديگر متصل ميشوند و از اين راه به برقراري انتصال فيزيکي ميان سلولها و مولکول ها کمک ميکنند

کانال

(اینتگرال)

 

تخصصي عمل ميکنند يعني به يک نوع سلول اجازه عبور مواد ميدهند بعضي از اين کانالها هميشه باز و بعضي هنگام عبور مواد باز ميشوند.

ناقل (اینتگرال)

 

موادي مانند يونها را منتقل ميکنند.

 

اکسيژن، نيتروژن و دي اکسيد کربن به راحتي ميتوانند از 2 لايه فسفوليپيدي عبور کنند.

وظيفه

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری جدا سازي محيط دروني سلول از پيرامون آن

آکادمی کنکور -نکته کنکوری خاصيت نفوذ پذيري انتخابي (تراوايي نسبي) 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری مهمترین نقش غشاء حفظ  ترکیب داخل سلولی است که متفاوت از ترکیب خارج سلولی است.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری فقط به برخي از مواد اجازه عبور مي دهد.

 

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری اولاً اين شکل مربوط به ساختار غشاي جانوريه !! چرا؟  چون در بين فسفو ليپیدها کلسترول وجود دارد.

آکادمی کنکور - تذکر دقت کنيد که کلسترول در سطح غشا قرار نگرفته بلکه بين 2 لايه فسفو ليپيدي جا خوش کرده ... حتما واستون  اين سوال ايجاد شده که کلسترول چجوري مي تونه به بخش آبدوست فسفو ليپيد وصل بشه ؟؟؟ کلسترول بيشتر آبگريزه اما چون گروه هیدروکسيل (OH) داره با اين بخش ميتونه به سر آب دوست وصل بشه و بخش آبگريزش بين بين زنجيره هاي هيدروکربني اسيد چرب قرار ميگيره! در واقع نقش کلسترول اینه که از فاصله گرفتن یا فشردگی بیش از حد دو لایه فسفولیپید جلوگیری میکنه بخاطر اینه همیشه بین دو تا لایهی فسفولیپیدیه!

 آکادمی کنکور -نکته کنکوری پروتئينهايي در هر2سوي غشا وجود دارند( از يک سمت يه سمت ديگر کشيده شدن) پروتئينهاي سراسري ناميده ميشن.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری  مولکولهاي قندي(کربوهيدراتي) به 2 بخش از غشا مي تونن وصل بشن:

        به پروتئين ها : گليکوپروتئينها  به فسفوليپيدها : گليکوليپيدها

آکادمی کنکور -نکته کنکوری  توجه کنيد که مولکولهاي قندي به سطح خارجي غشا متصل ميشوند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری   در زير سطح داخلي غشا (که در تماس با سيتوپلاسم است) ريز رشته هاي سيتوپلاسمي يافت ميشود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری جهت گيري مولکولهاي پروتئيني در سطح غشا تامتقارن است و همين امر موجب ميشود  که هر سمت غشا ويژگي هاي متفاوتي داشته باشد.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری پروتئيني هايي که در سطح س داخلي غشا قرار دارند توسط ريبوزومهاي آزاد سيتوسل  و پروتئينهاي سطح خارجي غشا طي همکاري شبکه آندوپلاسمي زبر و جسم گلژي نوشته ميشوند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری پروتئينهاي سراسري را فقط با تخريب غشا ميتوان از آن جدا نمود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری علاوه بر پروتئينهاي سراسري پروتئينهاي ديگري به نام پروتئينهاي محيطي وجود دارند که درون دو لايه فسفوليپيدي قرار ندارند بلکه فقط در سطح بيروني يا دروني غشا قرار دارند که ميتوانند به راحتي بدون تخريب غشا جدا شوند.

کانال ها

 

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری کانال سمت راست کانالي هميشه باز است که باز بودن آن ربطي به تماس مواد به کانال ندارد.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری  کانال سمت چپ کانالي است که فقط در صورت تماس با برخي از مواد باز و پس از عبور دوباره بسته ميشود.

 

 

آکادمی کنکور - فرآیند انتشار

روش های عبور مواد از عرض غشاء

روش هاي عبور مواد از عرض غشا

 

انتشار

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری اختلاف غلظت بين 2 نقطه موجب ايجاد شيب غلظت و در نتيجه حرکت خالص ماده از جايي که تراکنش بيشتر است به جايي که تراکنش کمتر است.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری انتشار نياز به صرف ATP  و استفاده از پروتئين ناقل و کانال ندارد.

در شکل الف مي بينيم که:

آکادمی کنکور -نکته کنکوری تراکم اکسيژن در خارج از سلول نسبت به داخل سلول بيشتر است و چون توانايي عبور از غشا را دارد، پس در جهت شيب غلظت و بدون نياز به صرف ATP ، پروتئين ناقل يا کانالي از خارج سلول به درون سلول حرکت ميکند.

در شکل مي بينيم که :

آکادمی کنکور -نکته کنکوری تراکم دي اکسيد کربن در داخل سلول نسبت به خارج از سلول بيشتر است و چون توانايي عبور از غشا را دارد پس در جهت شيب غلظت بدون نياز به صرف ATP و يا پروتئين ناقل و کانال از داخل سلول به خارج آن حرکت ميکند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری تنها نکته مهمي که در شکل رو به رو وجود دارد اين است که  در فرايند انتشار حرکات تصادفي ذرات يعني همان انرژي جنبشي بين ذرات منجر به حرکت خالص ماده ميشود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری بسياري از مواد از طريق انتشار به سلول وارد و يا از آن خارج شود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری نتيجه نهايي انتشار يک ماده يکسان شده غلظت آن در همه نقاطي است که آن ماده قرار دارد.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری حرکت خالص مولکول ها را که ميتوان از تفريق تعداد مولکولهايي که به سمت غلظت بيشتر ميروند از مولکولهايي که از اين ناحيه دور ميشوند و به غلظت کمتر ميروند محاسبه کرد.

 

 

 

اسمز

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری حرکت خالص آب از ناحيه اي با تراکم پايين مولکولهاي حل شده (تراکم آب بيشتر) به ناحيه تراکم بالاي مولکولهاي حل شده (تراکم آب کمتر) از عرض غشاي داراي نفوذ پذيري انتخابي.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری اسمز درواقع انتشار مخصوص آب است.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری فشار اسمزي : فشاري است که بر سمتي از غشاي داراي نفوذ پذيري انتخابي که تراکم بيشتري از مولکولهاي حل شده را دارد بايد اعمال شود تا از انتشار آب از سمتي که تراکم کمتري از مولکولهاي حل شده را دارد جلوگيري شود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری محلولي با تراکم مولکولهاي حل شده بيشتر و غلظت آب کمتر فشار اسمزي بيشتري دارد   چه محلول غليظ تر باشد فشار اسمزي بيشتر است و برعکس.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری توجه داشته باشيد که اسمز در سلولهاي گياهي و جانوري تفاوت هايي دارد در انتهاي فصل توضيح داده ميشود.

انتشارتسعيل شده

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری حرکت مواد از جاي پرتراکم به جاي کم تراکم در جهت شيب غلظت بدون نياز به صرف ATP و توسط کانالهاي پروتئيني.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری کانال های سدیمی و پتاسیمی که در غشای نورونها(سلول های عصبی) قرار دارند و باعث ایجاد پتانسیل عمل و هدایت پیام عصبی میشوند.

 آکادمی کنکور -نکته کنکوری انتشار يک فرايند کاملا فيزيکي است و از انرژي زيستي استفاده نميکند افزايش گرماي محيط باعث افزايش سرعت انتشار ميشود.

 

انتقال فعال

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری حرکت مواد از جاي کم تراکم به جاي پر تراکم برخلاف شيب غلظت  با مصرف َATP و توسط پروتئينهاي ناقل.

در اين شکل مشاهده ميشود که : (بررسي شکل از چپ به راست)

آکادمی کنکور -نکته کنکوری ابتدا ماده اي که در خارج از سلول وجود دارد اصولاً يون است به جايگاه ويژه اي که برايش بيرون سلول ناقل پروتئيني تعبيه شده متصل ميشود همانطور که مي بينيد ATP به صورت آزاد نزديک به بخش داخلي سلول ناقل در سيتوپلاسم قرار دارد.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری  پس از اتصال  ماده به پروتئين ناقل يک گروه فسفات از ATP جدا شده و به بخش داخلي سلول ناقل پروتئيني وصل ميشود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری به دنبال اتصال گروه فسفات به ناقل، ورودي بخش بيروني ناقل پروتئيني بسته و خروجي بخش دروني آن باز شده و ماده مورد نظر وارد سلول شده و گروه p  نيز از ناقل جدا ميشود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری ريشه هاي گياهان بعضي از مواد را به طور فعال از خاک جذب ميکنند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری فقط ذرات بسيار کوچک مانند يونها(+Na+،K و++Ca) و مولکولهاي کوچک ميتوانند بوسيله انتشار و انتقال فعال به سلول وارد و يا از آن خارج شوند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری سیستم انتقال یونها برای حفظ PH داخلی سلول، حجم سلول و غلظت مواد درون سلولی ضروری است.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری توجه داشته باشيد که انتشار و انتقال فعال هر دو به انرژي نياز دارند اما انرژي انتشار از طریق شيب غلظت مواد تهيه ميشود در صورتي که انتقال فعال توانايي استفاده از اين نوع انرژي را ندارد . بايد از ATP استفاده کند.

آندوسيتوز

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری فرايندي است که در آن بعضي از سلولها ميتوانند ذرات بزرگ تر را  از طريق به دام انداختن در چين خوردگي غشاي پلاسمايي و تشکيل وزيکول جذب و به خود وارد کنند اين وزيکول در نهايت با ليزوزوم ادغام ميشود.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری فاگسيتوز ( در کتاب سوممون آشنا خواهيد شد.) نوعي آندوسيتوز است که در انواعي از سلولهاي دفاعي ميتوان ديد.

اگزوسيتوز

 

آکادمی کنکور -نکته کنکوری درست بر عکس آندوسيتوز است يعني مولکولهاي درشت درون سلول درون وزيکول قرار گرفتهاند اين وزيکول به غشاي پلاسمايي پيوسته و باعث وسيعتر شدن غشاي پلاسمايي ميشود و محتوياتش را که ميتواند مواد زائد يا پروتئينهاي ترشحي باشد به خارج از سلول تخليه ميکند.

آکادمی کنکور -نکته کنکوری آندوسيتوز و اگزوستوز هر دو نياز به مصرف ATP (انرژي زيستي) دارند.

 
 
مینی جمع بندی

ميني جمع بندي

 

بر اساس استفاده از

PTA

مصرف ATP : انتقال فعال ، آندوستوز، اگزوسيتوز

عدم مصرف ATP : انتشار ساده، انتشار تسهيل شده، اسمز

بر اساس شيب غلظت

 

در جهت شيب غلظت: انتشار ساده، انتشار تسهيل شده، اسمز

در خلاف جهت شيب غلظت: انتقال فعال

بر اساس انتقال توسط پروتئين

 

استفاده از پروتئينهاي غشايي : انتقال فعال(پروتئين ناقل)، انتشار تسهيل شده(کانال)

عدم استفاده از پروتئينهاي غشايي : انتشار ساده، اسمز، آندوستوز، اگزوسيتوز

موثر بر وسعت غشاي سلولي

 

افزايش وسعت غشا: اگزوسیتوز

کاهش وسعت غشا:آندوسیتوز

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 8 | امتیاز: 4/88 از 5
سلام روز بخیر.در متن فوق ذکر کردید سیگنال هایی از غشای سلول عبور میکنند .ممنون میشم توضیحی در مورد این سیگنالها بدید.
منظور از سیگنال همان پیک های شیمیایی هستند که گیرنده هاشون در سطح سلول هدف قرار دادن (البته نه همشون) و با اتصال به پیک شیمیایی و تغییرشکلشون باعث ایجان زنجیره ای از فعالیت های آنزیمی درون سلول میشه تا در نهایت اثر اون پیام شیمیایی در کارکرد سلول نمایان باشه.